Mentoring - Khai phóng tri thức ngầm

Từ “Làm đúng”, “Làm giỏi” đến đích đến “Làm thành”

​Để hiểu về giá trị của Mentoring, chúng ta cần nhìn lại các nấc thang của sự trưởng thành:

Làm đúng: Một nhân sự khi mới gia nhập tổ chức cần được đào tạo để hiểu biết và làm đúng quy trình, chuẩn mực.

Làm giỏi: Khi họ muốn vươn lên vị trí cao hơn, khai vấn (coaching) xuất hiện để giúp họ làm giỏi thông qua việc giải phóng nội lực và tối ưu hóa hiệu suất cá nhân.

Làm thành: Đây mới là đỉnh cao của sự phát triển. Trong chữ “Làm thành”, hành động “Làm” luôn gắn liền với mục tiêu “Thành nhân” và “Thành công”. Nó không chỉ là kiến tạo nên một sự nghiệp hữu hình, mà còn là quá trình nhào nặn nên một bản sắc, một tư cách đạo đức và một tầm vóc lãnh đạo.

​Mentoring chính là nhịp cầu dẫn dắt người trẻ đi từ việc giải quyết các sự vụ đơn lẻ đến chỗ làm chủ bản thân, làm chủ công việc để trở thành lãnh đạo tương lai.

​Chiến lược “Nhúng” tri thức ngầm vào thực tế

​Thách thức lớn nhất trong quản trị là làm sao chuyển giao được những thứ không nằm trong sách vở. Đó chính là Tri thức ngầm (Tacit Knowledge) - những kinh nghiệm được đúc kết bằng mồ hôi, nước mắt và cả những lần thất bại đau đớn.

​Tri thức ngầm không phải là công thức sản phẩm, mà là trực giác trước một cơ hội kinh doanh; không phải là quy tắc giao tiếp, mà là sự nhạy cảm trong cách đối nhân xử thế; không phải là kiến thức thị trường, mà là bản lĩnh giữ mình trước những cám dỗ.

Làm thế nào để truyền đi những thứ vô hình ấy? Câu trả lời nằm ở chiến lược “Nhúng”. Người Mentor không diễn giải những trải nghiệm của mình bằng lý thuyết suông. Thay vào đó, họ đồng hành, mang những tri thức ngầm đó “nhúng” trực tiếp vào những vấn đề thực tế mà người đi sau đang đối mặt. Khi tri thức ngầm được đặt vào đúng bối cảnh, nó như chất xúc tác, thực sự chuyển hóa và thẩm thấu vào tư duy của người kế cận.

​Câu chuyện “Lẩu Thái vị Việt” và sự bừng tỉnh của Mentee

​Tôi thường kể cho các Mentee của mình nghe câu chuyện về sự ra đời của dòng sản phẩm Lẩu Thái mang thương hiệu Sài Gòn Food cách đây hơn 20 năm. Đó là một bài học điển hình về việc khai phóng tri thức ngầm trong kinh doanh.

​Năm đó, tôi dẫn dắt một Mentee trẻ đầy khát vọng, người vừa gặt hái thành công khi xuất khẩu sản phẩm sang những thị trường quốc tế khắt khe nhất. Bạn tự tin cho rằng chỉ cần mang nguyên “chuẩn mực thế giới” về chinh phục người tiêu dùng nội địa là đủ. Với bạn, chất lượng quốc tế chính là tấm thẻ bài vạn năng.

​Nhưng thực tế thị trường luôn có những “ngõ ngách” mà các báo cáo dữ liệu khô khan không thể chạm tới. Tôi đã “nhúng” trải nghiệm của mình vào bài toán của bạn bằng câu chuyện Lẩu Thái: Nếu chúng tôi bê nguyên công thức chính gốc vốn rất cay và nồng ra thị trường, dự án có lẽ đã thất bại từ trong trứng nước. Chúng tôi đã phải thực hiện một quá trình “Việt hóa” khẩu vị một cách tinh tế. Cái gốc là món Thái, nhưng cái “hồn” phải là vị Việt để phù hợp với bản sắc địa phương.

​Cú “nhúng” tri thức ngầm về sự thấu cảm khách hàng này đã giúp Mentee của tôi bừng tỉnh. Bạn nhận ra rằng: Để “Làm thành” một thương hiệu tại quê nhà, không phải là áp đặt cái chuẩn nước ngoài, mà là dùng ý tưởng cốt lõi để kiến tạo nên một giá trị mới phù hợp với người tiêu dùng trong một bối cảnh văn hóa cụ thể.

​Mối liên hệ hữu cơ: Tri thức ngầm và sự Khai phóng

​Tri thức ngầm và Khai phóng không phải là hai thực thể độc lập, mà là hai mặt của một đồng xu. Nếu Tri thức ngầm là "vật liệu" quý giá từ quá khứ, thì Khai phóng chính là "động cơ" để tiến về tương lai.

​Việc "nhúng" tri thức không phải là sự sao chép rập khuôn. Ngược lại, khi tri thức ngầm được đặt đúng bối cảnh, nó đóng vai trò như một chất xúc tác tư duy. Nó cung cấp cho Mentee một "điểm tựa" để so chiếu, từ đó giúp họ tự nhận ra những góc khuất trong quan điểm cũ và đánh thức tiềm năng đang ngủ yên.

Mentor trao đi chìa khóa tri thức ngầm, nhưng chính Mentee mới là người tự tay mở cánh cửa tư duy của mình .Khi một người được khai mở để thấy thế giới và được phóng thích năng lực, họ sẽ đạt đến trạng thái tự do đích thực. Đó là lúc họ không còn lệ thuộc vào những lời khuyên hay giải pháp của người khác mà bắt đầu tự viết nên câu chuyện của riêng mình.

​Trong bối cảnh thế giới đầy biến động và AI phát triển từng giờ, việc quay vào bên trong để bồi đắp nội tại chính là cách bền vững nhất để xây dựng thế hệ kế cận.Người Mentor không trao đi con cá, cũng không chỉ trao chiếc cần câu. Họ trao đi cả một nhãn quan, một tư thế đứng vững trước biển cả sóng to gió lớn. Thông qua việc “nhúng” tri thức ngầm vào thực tiễn, chúng ta đang góp phần nuôi dưỡng những con người không chỉ biết làm đúng, làm giỏi, mà quan trọng hơn cả là biết cách “Làm thành” những giá trị di sản cho tương lai.

(*) Nguyên Phó tổng giám đốc Công ty CP Sài Gòn Food