Ngành xây dựng Việt Nam tăng tốc chuyển đổi để thích ứng xu hướng bền vững

Tại hội thảo “Khoa học công nghệ và phát triển bền vững” diễn ra chiều ngày 14/5 do Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TP.HCM (SACA) tổ chức, ông Đinh Viết Duy - Trưởng Ban Ứng dụng Khoa học Công nghệ SACA, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Xây lắp Thương mại 2 (ACSC) cho rằng, trong bối cảnh thiếu hụt lao động, chi phí vật liệu gia tăng và yêu cầu ESG ngày càng khắt khe, khoa học công nghệ không còn là “lợi thế cộng thêm” mà đã trở thành điều kiện sống còn để doanh nghiệp nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh.

Hiện ngành xây dựng đang đồng thời phải giải ba bài toán lớn: Tiến độ, chi phí và phát triển bền vững.

Ở góc nhìn công nghệ, ông Huỳnh Nhất Linh - Tổng Giám đốc Công ty CP Đầu tư Nhất Nghệ cho biết, AI đang dần thay đổi cách doanh nghiệp xây dựng vận hành, từ quản lý hồ sơ thầu, phân tích dữ liệu tài chính đến tối ưu quản trị dự án và chăm sóc khách hàng, hỗ trợ tổng hợp thông tin gói thầu, đánh giá năng lực doanh nghiệp và hồ sơ thầu, lập kế hoạch dòng tiền, báo cáo hiệu quả quản lý dự án cũng như phân tích insight khách hàng chuyên sâu.

Chia sẻ kinh nghiệm triển khai nhà máy zero carbon ngành vật liệu xây dựng, ông Lê Hữu Sang - Giám đốc Hỗ trợ Vận hành Toàn cầu ngành Fiber Cement, Saint-Gobain dẫn số liệu cho thấy 97% chuyên gia tại Việt Nam xem xây dựng bền vững là ưu tiên hàng đầu, trong khi ngành xây dựng đang chiếm khoảng 40% lượng phát thải CO₂ toàn cầu. Tuy nhiên, ông Sang cho rằng, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở thiếu công nghệ hay ý tưởng, mà ở việc thiếu các mô hình triển khai thực tế đủ lớn để tạo hiệu ứng lan tỏa cho toàn ngành.

“Khoảng trống lớn nhất hiện nay không phải là tính sáng tạo, mà là cần một minh chứng quy mô lớn cho thấy chuyển đổi xanh và zero carbon hoàn toàn khả thi trong ngành vật liệu xây dựng”, ông Sang nói.

Để đạt mục tiêu này, doanh nghiệp đã thay thế hoàn toàn nhiên liệu hóa thạch bằng năng lượng sinh khối như vỏ trấu, dăm gỗ; chuyển sang sử dụng 100% điện tái tạo đạt chứng nhận quốc tế IREC; đồng thời điện hóa toàn bộ thiết bị vận hành nội bộ như xe nâng và phương tiện di chuyển trong nhà máy.

Theo bà Dương Yến - Giám đốc Kinh doanh miền Nam Phương Nam Panel, ngành xây dựng hiện là tâm điểm trong các nỗ lực giảm phát thải toàn cầu khi chiếm khoảng 37% lượng CO₂ phát sinh. Trong khi đó, các vật liệu truyền thống như gạch nung hay bê tông đang bộc lộ nhiều hạn chế liên quan đến tiêu hao năng lượng, phát thải và xử lý rác thải công trường. Xu hướng hiện nay đang chuyển mạnh sang vật liệu xanh có khả năng tái chế cao, trọng lượng nhẹ và tối ưu hiệu quả vận hành công trình.

“Panel không chỉ là vật liệu mà là giải pháp hệ thống cho công trình xanh. Giải pháp panel có thể giúp giảm đáng kể thời gian thi công, tối ưu chi phí vòng đời công trình, tiết kiệm điện năng và nâng cao tiêu chuẩn an toàn cháy nổ”, bà Yến nhấn mạnh.

Trong tham luận “Từ công trình xanh đến tương lai bền vững”, TS. Ngô Hoàng Minh - Giám đốc Bộ phận Điện mặt trời mái nhà Pebsteel Việt Nam cho rằng, nhà thép tiền chế đang trở thành lựa chọn phù hợp với chiến lược ESG của nhiều doanh nghiệp nhờ tốc độ thi công nhanh, khả năng tái chế cao và dễ tích hợp năng lượng tái tạo.

Ông cũng lưu ý Việt Nam đang tiến gần hơn tới các cơ chế kiểm toán khí thải, thị trường carbon và thuế carbon xuyên biên giới như CBAM của châu Âu. Điều này sẽ tạo áp lực lớn lên các doanh nghiệp xuất khẩu trong các ngành tiêu hao năng lượng cao như thép, xi măng và vật liệu xây dựng. “Trong vài năm tới, phát thải carbon sẽ không còn là câu chuyện môi trường mà sẽ trở thành chi phí tài chính trực tiếp của doanh nghiệp”, ông Minh nhận định.

Theo ông Nguyễn Công Bảo - Giám đốc Điều hành Fico-YTL, ngành xi măng hiện chiếm khoảng 8% lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu và là một trong những lĩnh vực khó giảm phát thải nhất do đặc thù sản xuất phụ thuộc vào clinker và nhiệt năng cao. Để giảm phát thải trong trung và dài hạn, Fico-YTL đang triển khai đồng thời hai trụ cột gồm phát triển xi măng phát thải thấp và sử dụng nguyên nhiên liệu thay thế như tro bay, xỉ lò cao, nhiên liệu sinh khối và chất thải công nghiệp.

Theo ông Bảo, ESG chỉ có thể trở thành chiến lược hiệu quả khi doanh nghiệp vừa giảm phát thải vừa tối ưu được chi phí sản xuất. “Tư duy bền vững phải đi cùng công nghệ và hiệu quả kinh tế, nếu không sẽ rất khó mở rộng ở quy mô toàn ngành.

Hội thảo cũng đặt ra nhiều áp lực khác của ngành xây dựng như thiếu lao động, khan hiếm vật liệu, đứt gãy chuỗi cung ứng và yêu cầu tiến độ ngày càng cao từ chủ đầu tư. Trong bối cảnh đó, mô hình precast và prefab đang nổi lên như một giải pháp giúp rút ngắn thời gian thi công từ 20 - 40%, đồng thời chuẩn hóa chất lượng, giảm rủi ro thời tiết và tối ưu nhân lực.

Chương trình đồng thời cũng diễn ra lễ ký kết hợp tác chiến lược giữa SACA với nhiều tổ chức quốc tế nhằm thúc đẩy kết nối thương mại, chuyển giao công nghệ và phát triển hệ sinh thái ngành xây dựng theo hướng bền vững.

Các đơn vị ký kết gồm Phòng Thương mại Úc tại Việt Nam, Phòng Thương mại và Công nghiệp Pháp tại Việt Nam, Hiệp hội Doanh nghiệp Việt Nam - Đài Loan và Phòng Thương mại và Công nghiệp Thái Lan tại Việt Nam.