Khi công nghệ không còn là viễn cảnh tương lai

Sự kiện này đã đưa Việt Nam gia nhập vào 45 quốc gia đã triển khai hoặc đang lập kế hoạch cho dịch vụ giao hàng bằng UAV trong nhiều lĩnh vực như y tế, thương mại và logistics.

Chuyện những chiếc UAV chở đầy hàng hóa, chuyển phát nhanh băng qua những vùng đất xa xôi hiểm trở, mang nông sản tươi bay qua những ngọn núi đến tận tay người tiêu dùng… sẽ không còn là chuyện viễn tưởng mà đang hàng ngày trở thành hiện thực.

Trong chuyến đi thăm Trung Quốc vào năm ngoái, khi đến Vạn Lý Trường thành, người viết bài này đã chứng kiến cảnh các công nhân chất hàng lên UAV, khởi động để thiết bị này bay vượt qua núi cao đến trạm trên Trường Thành chỉ bằng một thao tác đơn giản trên điện thoại di động. Anh Hiểu Minh - một người phụ trách vận chuyển cho biết: Du khách thăm Vạn Lý Trường Thành rất đông, khi họ có nhu cầu mua đồ ăn hoặc các mặt hàng thông dụng khác, vận chuyển theo đường bộ phải mất cả giờ đồng hồ nhưng nếu sử dụng UAV chỉ mất độ vài chục phút. Ai đó có nhu cầu có thể đặt hàng chỉ cần dùng điện thoại và vài một lúc sau là có thể nhận được, rất tiện lợi. Không chỉ nhanh về thời gian mà còn giảm được chi phí vì không phải trả lương cho đội ngũ giao hàng… người thật.

Cùng với Trung Quốc, Israel là một trong những nước đi đầu thế giới trong phát triển công nghệ UAV không chỉ trong quân sự mà cả UAV giao hàng, sản xuất và thử nghiệm mạng lưới vận tải bằng drone, đặc biệt trong lĩnh vực logistics y tế và hàng hóa tự động. Gadfin là một công ty aero-logistics Israel phát triển UAV định hướng giao hàng y tế chuyên sâu. Họ đã tạo mạng lưới drone giao hàng theo yêu cầu nối các bệnh viện lớn trên toàn Israel, có thể bay tới 200 km mà không cần đường băng. Dự kiến họ sẽ thực hiện hàng chục nghìn chuyến mỗi năm để giao vaccine, thuốc, xét nghiệm, thiết bị y tế và thậm chí tạng hiến nhanh hơn đường bộ.

Việt Nam là nước đi sau nhưng luôn theo sát những diễn biến mới về kỹ thuật công nghệ để bắt kịp xu thế công nghệ của thế giới. Các doanh nghiệp Việt không chỉ nhận chuyển giao công nghệ mà còn chủ động nghiên cứu, phát triển công nghệ của riêng mình. Nhiều doanh nghiệp Việt đang nghiên cứu, sản xuất và xuất khẩu UAV từ nông nghiệp đến công nghiệp đến các thị trường khó tính trên thế giới.

Cụ thể, Công ty CT UAV (thuộc CT Group) chuyên nghiên cứu, phát triển và sản xuất máy UAV và chống UAV với nhiều dòng như chở khách; vận tải hàng hóa; cứu hộ - y tế; phòng cháy chữa cháy; đánh giá tín chỉ carbon; an ninh; tuần tra biên giới… Đặc biệt doanh nghiệp này đã sản xuất được UAV hạng nặng (tải 60-300 kg) sản xuất thương mại và đã ký đơn hàng xuất khẩu lớn 5.000 chiếc sang Hàn Quốc. Tỷ lệ nội địa hóa sản phẩm khoảng 85%. Hiện tại CT Group đang điều hành nhiều nhà máy UAV và chuẩn bị xây dựng khu công nghệ UAV lớn nhất khu vực tại Tây Ninh.

Một thương hiệu khác, UAV do Viettel nghiên cứu phát triển ứng dụng nhiều công nghệ tiên tiến trong lĩnh vực hàng không vũ trụ, công nghệ vật liệu, công nghệ động cơ lực đẩy, điện tử, các cảm biến trinh sát, tình báo, điều khiển và dẫn đường. Trong giai đoạn tới, Viettel tiếp tục nghiên cứu, phát triển các dòng máy bay không người lái trinh sát với tính năng tương đương với các sản phẩm tiên tiến trên thế giới và dòng máy bay hạng trung có khả năng mang vũ khí. Sản phẩm tiêu biểu của Vietel là UAV ngắn tầm VT-Patrol (trong trang bị quân sự) cùng các mô hình drone gắn hệ thống 4G/5G dùng trong thực tế.

MAJ Vietnam là đơn vị chuyên nghiên cứu, thiết kế, sản xuất, sửa chữa UAV ứng dụng trong lĩnh vực công nghiệp, năng lượng, vận chuyển. Ngoài ra còn có VN UAV- Công ty CP Công nghệ Máy bay không người lái Nông nghiệp Việt Nam, tập trung vào UAV phục vụ nông nghiệp, cung cấp các giải pháp drone phun thuốc, giám sát cây trồng…

Nhìn thấy được xu thế và cơ hội, các cơ quan quản lý ở TP.HCM đang áp dụng cơ chế “vùng thử nghiệm được cấp phép” để thử nghiệm công nghệ UAV trong giao hàng, đảm bảo tuân thủ an toàn bay, quản lý không gian và an ninh. Sở Khoa học - Công nghệ TP.HCM cũng đang chuẩn bị các kịch bản mở rộng thử nghiệm với quãng đường dài hơn và điều kiện phức tạp hơn, bay giữa các điểm xa hơn, như từ Cần Giờ đến Vũng Tàu trong quý I/2026 và thậm chí thử nghiệm vận chuyển vật tư y tế, máu, thuốc… từ Cần Giờ ra Côn Đảo.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, giao hàng bằng UAV hay xe tự lái không phải là câu chuyện công nghệ thuần túy, mà là bài toán quản trị không gian, an toàn và trách nhiệm pháp lý. Trên thế giới, các mô hình giao hàng bằng UAV đều chỉ có thể triển khai khi được đặt trong những “không gian bay” được thiết kế riêng, với độ cao thấp, tách biệt hoàn toàn khỏi hàng không có người lái và được giám sát bằng hệ thống quản lý không lưu chuyên biệt. Việt Nam nói chung, TP.HCM nói riêng cũng không nằm ngoài quy luật đó. Nếu không có hành lang pháp lý rõ ràng, UAV sẽ không thể bước ra khỏi phạm vi thí điểm, dù công nghệ hay năng lực doanh nghiệp đã sẵn sàng.

Việc thiết lập các UAV corridors ở độ cao 60-120 mét, cho phép bay BVLOS và xây dựng hệ thống quản lý không lưu UAV không chỉ nhằm mở đường cho logistics thông minh, mà còn là cách Nhà nước kiểm soát rủi ro, bảo đảm an toàn hàng không, an ninh và trật tự đô thị. Khi hành lang pháp lý được xác lập, các doanh nghiệp Việt nói chung và TP.HCM nói riêng vốn đã thể hiện sự nhạy bén trong tiếp thu công nghệ mới sẽ có cơ hội biến giao hàng bằng UAV từ mô hình thử nghiệm thành một dịch vụ thương mại thực thụ, trước hết ở các khu công nghiệp, khu logistics, vùng khó tiếp cận, rồi từng bước mở rộng ra đô thị. Khi đó, công nghệ không còn là viễn cảnh tương lai, mà trở thành một mắt xích mới trong hạ tầng logistics quốc gia.