Một năm có Nghị quyết 68: Mới đổi tư duy, chưa bứt phá

Nhưng bên cạnh những thành tựu vẫn còn rất nhiều tồn tại như một di sản của quá khứ đòi hỏi phải có thời gian để thay đổi.

Cải cách thể chế để giải phóng doanh nghiệp tư nhân!

Mới đây, tại phiên họp Chính phủ thường kỳ, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã chỉ đạo tiếp tục rà soát, cắt giảm, đơn giản hóa các thủ tục, điều kiện kinh doanh. Ông nói: “Cắt giảm điều kiện kinh doanh là một trong những giải pháp nhanh nhất, ngắn nhất để hoàn thiện thể chế, tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, giảm chi phí và thời gian tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp, tác động trực tiếp ngay tới tăng trưởng và củng cố niềm tin của người dân, doanh nghiệp; quá trình này là liên tục, nếu cuộc sống đòi hỏi thì phải tiếp tục triển khai”.

Tuần trước, Chính phủ bãi bỏ 184 thủ tục hành chính và 890 điều kiện kinh doanh, giúp giảm 50% thời gian thực hiện và chi phí tuân thủ so với năm 2024. Nói ra điều này để thấy, sau một năm ban hành Nghị quyết 68, môi trường kinh doanh dẫu có được cải thiện đôi chút nhưng những tồn đọng còn rất lớn.

Luật sư Trần Hữu Huỳnh - Chuyên gia pháp lý, nguyên Trưởng ban Pháp chế VCCI và nguyên Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) cho rằng, Nghị Quyết 68 đã có bước đột phá ấy là khẳng định doanh nghiệp tư nhân là “động lực quan trọng nhất”. Điều này không mới nhưng được khẳng định trong một văn kiện của Bộ Chính trị cho thấy, cơ quan lãnh đạo cao nhất không chỉ nhìn thấy mà còn khẳng định bằng văn bản về kinh tế tư nhân. Thành phần kinh tế mà trong quá khứ từng bị “ghẻ lạnh” thậm chí là phân biệt đối xử.

Một năm qua, Nghị quyết 68 đã mở cơ chế để khu vực tư nhân, đặc biệt là các tập đoàn lớn, có thể tham gia sâu hơn vào hạ tầng nếu đáp ứng được tiêu chuẩn. Tinh thần của Nghị quyết 68 là tháo các “nút thắt” khiến dự án lớn trước đây chủ yếu do Nhà nước hoặc ODA đảm nhiệm. Theo đó nhà nước chủ trương đa dạng hóa hình thức đầu tư, khuyến khích PPP (đối tác công - tư), BOT, BOO… Cho phép doanh nghiệp tham gia từ khâu đầu tư - xây dựng - vận hành.

Trước đây, doanh nghiệp tư nhân khó chen vào dự án quy mô lớn, nay có hành lang rõ hơn để tập đoàn nội địa tham gia. Nhà nước cũng tạo cơ chế để giải bài toán vốn, điểm nghẽn lớn nhất. Khuyến khích huy động vốn xã hội (trái phiếu, quỹ đầu tư, ngân hàng). Cơ chế chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước và nhà đầu tư khiến nhà đầu tư yên tâm tham gia vào các dự án hạ tầng cần vốn rất lớn, thời gian thu hồi dài. Nếu không có cơ chế này, doanh nghiệp lớn cũng ngại vào.

Nhà nước cũng minh bạch và tiêu chuẩn hóa lựa chọn nhà đầu tư. Thực hiện luật Đấu thầu, lựa chọn nhà đầu tư rõ ràng hơn, tiêu chí năng lực tài chính, kỹ thuật được chuẩn hóa…

Nhờ sự thông thoáng này mà đã có nhiều tập đoàn lớn như Vingroup tham gia những dự án hạ tầng quy mô lớn như: đường sắt Hà Nội - Hạ Long, Bến Thành - Cần Giờ; Thaco, Hòa Phát tham gia đầu tư đường sắt cao tốc Bắc - Nam. Thaco, Hòa Phát và Đại Quang Minh tham gia dự án xây dựng Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng có tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 855.000 tỷ đồng, triển khai theo phương thức đối tác công tư (PPP).

Cải thiện môi trường cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ

Nếu như các dự án lớn tạo thêm không gian cho các tập đoàn tư nhân lớn nhập cuộc, thi thố tài năng thì việc cải thiện môi trường kinh doanh sẽ tạo sinh thái cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Như đã nói ở trên, Nghị quyết 68, lần đầu tiên, khu vực kinh tế tư nhân được nhấn mạnh mạnh mẽ ở tầm “động lực quan trọng nhất”, là ngang tầm với kinh tế nhà nước. Tư tưởng này giúp giảm dần định kiến “tư nhân = thứ yếu”, nhất là ở cấp địa phương. Đây là thành tựu “mềm” nhưng rất quan trọng, vì nó ảnh hưởng đến cách hành xử của bộ máy.

Nhờ đó, trong thời gian vừa qua, một số bộ, ngành đã cắt giảm điều kiện kinh doanh, đẩy nhanh số hóa thủ tục (thuế, hải quan, đăng ký doanh nghiệp). Một số địa phương chủ động lập tổ công tác hỗ trợ doanh nghiệp, giải quyết hồ sơ nhanh hơn. Nhờ đó, doanh nghiệp mới thành lập vẫn tăng, đặc biệt trong lĩnh vực dịch vụ - công nghệ.

Khu vực tư nhân tiếp tục là trụ đỡ tăng trưởng, đóng góp khoảng 45% GDP, tạo ra phần lớn việc làm mới. Như đã nói ở trên, một số tập đoàn tư nhân lớn đã mở rộng sang công nghiệp, công nghệ cao, hạ tầng. Những chuyển động này cho thấy định hướng của Nghị quyết là đúng, thực tế đã chứng minh vai trò này.

Từ tinh thần của Nghị Quyết 68 trong năm qua đã thúc đẩy một số lĩnh vực mới như công nghệ số, thương mại điện tử, logistics, năng lượng tái tạo (dù còn vướng cơ chế), startup đổi mới sáng tạo được hỗ trợ nhiều hơn…

Tuy nhiên, nhìn vào những mặt còn hạn chế, trao đổi với Doanh Nhân Sài Gòn, TS. Nguyễn Thạc Hoát - Học viện Chính sách Phát triển cho rằng, một năm qua dẫu đã có những bước tiến về thể chế nhưng hạn chế còn rất lớn. Nghị quyết nói rất mạnh, nhưng Luật, Nghị định chưa sửa kịp, thực thi ở địa phương còn “trên nóng dưới lạnh”, doanh nghiệp vẫn gặp: Xin - cho, thủ tục chồng chéo, rủi ro pháp lý cao… không phải là không còn.

Với doanh nghiệp, việc tiếp cận vốn chưa cải thiện đáng kể. Doanh nghiệp vừa và nhỏ rất khó vay ngân hàng, thiếu tài sản thế chấp. Thị trường vốn (trái phiếu, chứng khoán) chưa phục hồi hoàn toàn sau các biến động bất lợi ở Trung Đông.

Việt Nam dẫu đã có một vài tập đoàn lớn nhưng vẫn thiếu doanh nghiệp tư nhân quy mô lớn mang tính toàn cầu. Nhìn tổng thể vẫn là quốc gia có Nhiều doanh nghiệp nhỏ - ít doanh nghiệp lớn. Một phần cũng do tâm lý doanh nghiệp vẫn dè chừng sau các vụ xử lý pháp lý lớn trước đây. Nhiều doanh nhân chọn an toàn hơn là mở rộng. Điều này làm giảm tốc độ đầu tư mới, mở rộng không gian kinh doanh.

Ông Hoát cho rằng, kinh tế tư nhân không chỉ là cộng đồng doanh nghiệp mà còn kinh tế hộ cũng rất quan trọng. Từ 1/1/2026, ngưỡng doanh thu chịu thuế đối với hộ kinh doanh được nâng lên từ trên 1 tỷ đồng/năm. Hộ/cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng trở xuống không phải nộp thuế GTGT và thuế TNCN. Điều này đã giúp giảm bớt gánh nặng thuế cho kinh doanh nhỏ lẻ. Tuy nhiên, ngưỡng 1 tỷ đồng/năm vẫn là thấp. Cần phải nâng cao hơn trong bối cảnh lạm phát và cần phải nuôi dưỡng nguồn thu.

Để tạo bứt phá cho nền kinh tế

Đánh giá tổng thể sau 1 năm có thể thấy Nghị quyết 68 đã đúng hướng chiến lược; Nghị quyết đã bước đầu đi vào cuộc sống và có cải thiện bước đầu, nhưng chưa có đột phá thực chất. Vậy điều gì quyết định giai đoạn tới?

Nếu Nghị quyết 68 muốn “thực sự phát huy”, cần 3 điều then chốt: Cải cách thể chế thực sự, bỏ tư duy quản lý kiểu xin - cho; Bảo vệ doanh nghiệp làm đúng; Bảo vệ quyền tài sản và pháp lý.

Về phía doanh nghiệp cũng cần nhận thức được vị thế của mình để làm đúng thì không sợ. Đây là yếu tố quan trọng hơn cả ưu đãi.

Chưa thể kỳ vọng vào “kỳ tích” sau một năm thực hiện Nghị quyết 68, nhưng đã đặt nền móng rất quan trọng cho thay đổi dài hạn, đặc biệt là doanh nghiệp tư nhân. Trong kỷ nguyên mới đây là giai đoạn “đổi tư duy và khởi động”, chưa phải giai đoạn “bứt phá”. Để nền kinh tế tăng tốc, cùng với sự chủ động vào cuộc của nhà nước, rất cần sự đồng thuận của cộng đồng doanh nhân và toàn xã hội để tạo không khí thi đua đưa nền kinh tế bứt tốc.