Doanh nhân Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình: Thể chế kiến tạo niềm tin đầu tư (Bài 3)

Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV đã đặt hoàn thiện thể chế vào vị trí then chốt của chiến lược phát triển, coi đây là nền tảng để kiến tạo niềm tin đầu tư và khơi thông các động lực tăng trưởng trong giai đoạn mới.

Thể chế trong tư duy phát triển của Đại hội XIV

Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV thể hiện cách tiếp cận nhất quán và rõ ràng về vai trò của thể chế đối với tăng trưởng và phát triển kinh tế. Thể chế không còn được nhìn nhận như một hệ thống quy định mang tính kỹ thuật thuần túy, mà trở thành công cụ kiến tạo động lực phát triển. Trong tư duy phát triển mới, thể chế được hiểu là tổng thể các quy tắc, chuẩn mực và phương thức vận hành của nền kinh tế, quyết định cách các nguồn lực được phân bổ, cách thị trường vận hành và cách các chủ thể kinh tế ra quyết định.

Đối với doanh nhân, thể chế tạo nên khung an toàn để đánh giá rủi ro, xây dựng chiến lược và triển khai đầu tư. Chất lượng thể chế ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí tuân thủ, khả năng dự báo và mức độ sẵn sàng chấp nhận rủi ro của doanh nghiệp. Do đó, hoàn thiện thể chế không chỉ là yêu cầu quản lý nhà nước, mà là điều kiện thiết yếu để hình thành niềm tin đầu tư trong trung và dài hạn.

Thực tiễn phát triển cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa cải thiện thể chế và sự gia tăng hoạt động của khu vực kinh tế tư nhân. Trong những giai đoạn cải cách thủ tục hành chính được đẩy mạnh, số doanh nghiệp thành lập mới hằng năm duy trì ở mức trên 130.000 doanh nghiệp. Điều này cho thấy doanh nghiệp phản ứng nhanh với các tín hiệu cải cách thể chế thông qua quyết định mở rộng hoạt động và đầu tư thêm nguồn lực.

Niềm tin đầu tư và khả năng dự báo chính sách

Nghị quyết Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu xây dựng thể chế đồng bộ, hiện đại và hiệu quả, trong đó chất lượng thực thi và tính nhất quán của chính sách được đặt lên hàng đầu. Đối với doanh nhân, cam kết cải cách thể chế là tín hiệu quan trọng để đánh giá môi trường đầu tư trong trung và dài hạn. Khi chính sách ổn định và có khả năng dự báo, doanh nghiệp có cơ sở để triển khai các dự án đầu tư có vòng đời dài, đòi hỏi nguồn vốn lớn và thời gian hoàn vốn kéo dài.

Trong thực tế kinh doanh, nhiều doanh nghiệp tư nhân lựa chọn chiến lược phát triển thận trọng, tập trung vào các dự án có vòng quay vốn nhanh. Các khảo sát doanh nghiệp trong nhiều năm cho thấy trên 60% doanh nghiệp tư nhân coi tính ổn định và khả năng dự đoán của chính sách là yếu tố hàng đầu ảnh hưởng đến quyết định đầu tư dài hạn. Điều này phản ánh nhu cầu bảo toàn nguồn lực trong bối cảnh môi trường đầu tư còn những yếu tố cần tiếp tục được củng cố.

Theo tinh thần Nghị quyết, hoàn thiện thể chế được coi là nền tảng để khơi thông các động lực tăng trưởng. Với doanh nhân, điều này đồng nghĩa với việc tạo lập một môi trường đầu tư có kỷ luật, có thể dự đoán và bảo đảm quyền lợi hợp pháp. Khi độ tin cậy của thể chế được cải thiện, dòng vốn tư nhân có xu hướng dịch chuyển sang các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn, góp phần nâng cao chất lượng tăng trưởng.

Thể chế chỉ phát huy giá trị khi được thực thi nhất quán

Một nội dung quan trọng trong yêu cầu hoàn thiện thể chế là khâu tổ chức thực thi. Ông Phạm Viết Thuận - Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP.HCM, cho rằng những cải cách thể chế chỉ thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh khi được triển khai nhất quán, đồng bộ và có tính dự báo cao. Việc sửa đổi Luật Đầu tư, Luật Đất đai đã mở ra dư địa thuận lợi hơn cho hoạt động đầu tư, kinh doanh, song giá trị của cải cách phụ thuộc rất lớn vào chất lượng thực thi ở cấp cơ sở.

Đối với các đô thị đầu tàu như TP.HCM, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết. Hoàn thiện hạ tầng số, xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung trong các lĩnh vực đầu tư, đất đai và xây dựng là điều kiện để bảo đảm quy trình xử lý thủ tục nhanh, minh bạch và hạn chế tối đa yếu tố can thiệp mang tính chủ quan. Cùng với đó là yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ đủ năng lực vận hành mô hình quản lý mới, chuyển dần sang phương thức quản lý dựa trên trách nhiệm, tuân thủ pháp luật và hiệu quả thực thi.

Việc duy trì cơ chế đối thoại thường xuyên với doanh nghiệp và giới chuyên gia cũng là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng thể chế. Khi các vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai chính sách được lắng nghe và xử lý kịp thời, niềm tin của doanh nghiệp sẽ được củng cố, tạo điều kiện cho các quyết định đầu tư dài hạn.

Niềm tin của nhà đầu tư và nguồn lực kiều bào

Không chỉ doanh nghiệp trong nước, niềm tin thể chế còn có ý nghĩa đặc biệt đối với nhà đầu tư nước ngoài và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Theo ông Trần Bá Phúc - Chủ tịch Hội Doanh nhân Việt Nam tại Úc, những kết quả trong điều hành kinh tế vĩ mô, ổn định xã hội và phòng, chống tham nhũng thời gian qua đã góp phần củng cố niềm tin của kiều bào vào định hướng phát triển lâu dài của Việt Nam.

Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút nguồn lực ngày càng gay gắt, môi trường đầu tư ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo là yếu tố then chốt để thu hút dòng vốn, tri thức và kinh nghiệm quản trị quốc tế. Kiều bào không chỉ mang theo nguồn lực tài chính, mà còn là cầu nối quan trọng giúp doanh nghiệp trong nước tiếp cận công nghệ, thị trường và chuẩn mực quản trị toàn cầu.

Nghị quyết Đại hội XIV đã xác định rõ khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực then chốt của tăng trưởng. Việc tạo lập một môi trường thể chế thuận lợi sẽ giúp Việt Nam phát huy hiệu quả các hiệp định thương mại thế hệ mới, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu, đồng thời huy động tốt hơn nguồn lực từ cộng đồng người Việt ở nước ngoài.

Hoàn thiện thể chế để khơi thông động lực tư nhân

Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV đặt mục tiêu khơi thông và phát huy mạnh mẽ các động lực phát triển, trong đó khu vực kinh tế tư nhân giữ vai trò quan trọng. Để đạt được mục tiêu này, hoàn thiện thể chế cần được nhìn nhận như một quá trình nâng cao chất lượng môi trường phát triển, gắn với hiệu quả thực thi và trải nghiệm thực tế của doanh nghiệp.

Bảo đảm quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh theo pháp luật, nâng cao tính minh bạch và nhất quán trong thực thi chính sách là những trụ cột của môi trường đầu tư lành mạnh. Khi các nguồn lực được phân bổ theo nguyên tắc thị trường và cạnh tranh, doanh nhân có điều kiện mở rộng quy mô, nâng cấp công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Thể chế kiến tạo niềm tin đầu tư vì vậy không chỉ là nền tảng cho tăng trưởng trước mắt, mà còn định hình khả năng phát triển dài hạn của nền kinh tế. Khi chất lượng thể chế được nâng cao và thực thi hiệu quả, các quyết định đầu tư dài hạn sẽ được kích hoạt, qua đó khơi thông các động lực tăng trưởng từ khu vực kinh tế tư nhân theo đúng tinh thần Đại hội XIV.