Hành trình đam mê sách của Chủ tịch Thái Hà Books

Hơn 40 năm đọc sách, xấp xỉ 20 năm làm sách và bao nhiêu năm tâm huyết với sách và văn hóa đọc, ông ngày càng nhận ra rằng: sách không đơn thuần là sản phẩm. Sách là tri thức. Sách là văn hóa. Sách là lịch sử. Và trên hết, sách là một trong những phương tiện quan trọng nhất giúp con người hoàn thiện bản thân.

Nhiều người hỏi TS Nguyễn Mạnh Hùng rằng trong thời đại AI, thời đại mạng xã hội và video ngắn, liệu sách có còn tương lai hay không, ông luôn trả lời rằng: chừng nào con người còn muốn học hỏi, phát triển và nâng cao chất lượng sống thì chừng đó sách vẫn còn tương lai.

Nhưng để sách tiếp tục đồng hành cùng con người, người làm xuất bản cũng phải không ngừng đổi mới. Hành trình của ông và Thai Ha Books trong nhiều năm qua đầy gian nan và công sức cùng trí tuệ chính là hành trình tìm kiếm những hình thức mới để đưa tri thức đến gần hơn với độc giả. Từ sách đặc biệt, sách bỏ túi cho đến sách tí hon, tất cả đều xuất phát từ một tình yêu sách và một niềm tin rằng tri thức cần được lan tỏa bằng nhiều cách khác nhau.

Sách đặc biệt - Khi cuốn sách trở thành tác phẩm nghệ thuật

Ông tâm sự nhiều lần với chúng tôi rằng, có những cuốn sách được làm ra để đọc, nhưng cũng có những cuốn sách được làm ra để lưu giữ qua nhiều thế hệ. Từ nhiều năm trước, ông và các cộng sự bắt đầu thực hiện các ấn bản sách đặc biệt với mong muốn nâng cuốn sách lên thành một tác phẩm văn hóa và nghệ thuật.

Đó là những cuốn sách được chế tác bằng rất nhiều chất liệu khác nhau. Có cuốn được phủ sơn mài nhiều lớp theo kỹ thuật truyền thống của Việt Nam. Có cuốn được khảm trai hoàn toàn bằng tay. Có cuốn được thêu tay trên lụa. Có cuốn là gấm. Có cuốn sử dụng trúc chỉ, một loại hình nghệ thuật giấy độc đáo của Việt Nam. Có cuốn được chế tác bằng đồng. Có cuốn sử dụng lá sen. Có cuốn được điểm nhũ vàng hoặc các vật liệu quý khác.

Mỗi cuốn sách đều là kết quả của hàng chục giờ lao động tỉ mỉ của nghệ nhân, họa sĩ, nhà thiết kế và những người làm sách.

Nhiều người khi nhìn thấy những cuốn sách ấy, ông thường nói rằng đó là những tác phẩm nghệ thuật hơn là sách. Ông ôm ấp từng cuốn sách. Ông dành nhiều giờ đồng hồ không chỉ để đọc mà là ngắm.

Tôi gặp ông khi ông đang ôm ấp trước mặt mình 39 đầu sách đặc biệt đã ra đời và say sưa nói về cuốn thứ 40 đang dược chế tac. Tôi nghe và thấy rất vui khi biết và cảm nhận được điều này. Cảm nhận rất rõ tình yêu, đam mê của ông với sách.

Tôi cảm nhận rõ tâm sự của ông rằng mục tiêu không phải chỉ tạo ra một vật phẩm đẹp, mà là góp phần tôn vinh giá trị của tri thức. Rằng, một cuốn sách hay có thể thay đổi một cuộc đời. Một cuốn sách đẹp có thể được gìn giữ nhiều thế hệ. Ông luôn tin rằng khi trân trọng cuốn sách, con người cũng trân trọng tri thức chứa đựng bên trong cuốn sách đó.

Sách bỏ túi – Đưa tri thức đến gần hơn với cuộc sống

Tuy nhiên, cuộc sống hiện đại đặt ra một thách thức mới. Ông nghiên cứu kỹ, quan sát sâu và thấy rõ, con người ngày càng bận rộn hơn. Người trẻ dành nhiều thời gian trên điện thoại hơn trên trang sách. Không ít người nói với ông rằng họ muốn đọc sách nhưng không có thời gian. Ông đã suy nghĩ rất nhiều về điều đó. Và cứ trăn trở làm thế nào để tri thức có thể đồng hành cùng nhịp sống hiện đại, làm thế nào để một người có thể đọc sách trên xe buýt, trên tàu điện, trong giờ nghỉ trưa hoặc trong lúc chờ đợi.

Từ những trăn trở ấy, TS Nguyễn Mạnh Hùng và các đồng nghiệp phát triển dòng sách bỏ túi. Không chỉ là các tác phẩm kinh điển nổi tiếng thế giới như Đắc Nhân Tâm, Quẳng Gánh Lo Đi Và Vui Sống hay Khi Người Ta Tư Duy,… mà ông còn đặc biệt tâm huyết với các ấn phẩm Phật học bỏ túi. Ông cho xuất bản Kinh Pháp Cú bỏ túi, 12 bản kinh chọn lọc trong Nikaya bỏ túi, Kinh Pháp Cú ba ngôn ngữ Pali – Anh – Việt bỏ túi.

Điều đặc biệt là nhiều ấn phẩm này không được xuất bản với mục tiêu kinh doanh.Ông in chỉ để tặng. Ông nói, có mua cũng không bán. Và đến nay đã có hàng chục nghìn bản được trao tận tay bạn đọc, hành giả, tăng ni, sinh viên và những người yêu thích Phật pháp trong và ngoài nước. Những cuốn sách bỏ túi này đã đến Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, Ấn Độ, Canada, Hoa Kỳ, Séc, Pháp, Đức,...

Ông tâm sự rằng mỗi lần nhìn thấy một người mang cuốn Kinh Pháp Cú bỏ túi trong túi áo hoặc túi xách, ông cảm thấy vô cùng hạnh phúc, hơn cả hạnh phúc. Tôi ngạc nhiên khi biết ông có mong muốn in để tặng 1.000.000 cuốn Kinh Pháp Cú bỏ túi mà bước đầu là 100.000 bản.

Ông nói rằng, ông muốn tri thức không chỉ nằm trên giá sách. Tri thức phải đồng hành cùng cuộc sống, phải được đọc, suy ngẫm và mang vào ứng dụng, thực hành.

Tình yêu dành cho những cuốn sách cổ

Tình yêu sách của TS Nguyễn Mạnh Hùng không chỉ dành cho những cuốn sách mới, ông đặc biệt yêu thích sách cổ. Trong bộ sưu tập cá nhân hiện nay, ông đang lưu giữ hàng chục cuốn sách cổ có niên đại từ thế kỷ XVI, XVII, XVIII và XIX. Những cuốn sách ấy được xuất bản tại nhiều quốc gia khác nhau, bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau.

Chúng tôi ngồi cả buổi chiều nghe ông mang từng cuốn sách ra kể về lịch sử và nội dung. Mỗi cuốn sách là một câu chuyện. Mỗi cuốn sách là một phần lịch sử của nhân loại. Khi được trực tiếp cầm trên tay một cuốn sách đã tồn tại vài trăm năm, tôi luôn cảm nhận được sự kỳ diệu của tri thức. Và tôi càng khâm phục tâm huyết của ông.

Ông tâm sự với chúng tôi bên ly trà thơm rằng con người có thể mất đi, các đế chế có thể biến mất, nhưng những ý tưởng lớn vẫn tiếp tục sống nhờ sách. Rằng chính những cuốn sách cổ ấy đã giúp ông hiểu rằng sách không chỉ là phương tiện truyền tải nội dung.

Rằng sách còn là di sản.

Sách tí hon Miniature Books – Những giá trị lớn lao nằm trong lòng bàn tay

Trong nhiều năm tham dự các hội sách quốc tế tại Frankfurt, London, Bologna, Bắc Kinh, Doha, Havana, Istanbul, Kuala Lumpur, Jakarta, Singapore và nhiều nơi khác, cũng như khi lang thang khắp các con phố châu Âu, ông đặc biệt quan tâm đến dòng Miniature Books – sách tí hon. Đây là một dòng sách đã xuất hiện từ nhiều thế kỷ trước trên thế giới.

Các thư viện, bảo tàng và nhà sưu tầm sách quốc tế ông đều dành sự quan tâm đặc biệt cho loại hình xuất bản độc đáo này. Trong bộ sưu tập của mình, ông sở hữu một số cuốn sách tí hon rất đặc biệt. Đặc biệt hơn, bởi đó là cuốn sách nhỏ nhất thế giới, có cả hộ chiếu ghi rõ đây là cuốn sách nhỏ nhất thế giới.

Tôi để cuốn sách bé xíu như đầu que diêm lên tay. Dùng kính lúp để đọc. Cảm giác vô cùng thú vị.

Rồi ông kể về những chuyến di làm việc kiêm hướng dẫn viên cho bạn bè và các cộng sự thăm các bảo tàng, tiệm sách cỏ ở châu Âu, nhất là bảo tàng Gutenberg ở Mainz, Đức – quê hương của Johannes Gutenberg, người đã làm thay đổi lịch sử nhân loại bằng công nghệ in.

Tôi sẽ nhớ mãi khoảnh khắc khi cầm trên tay cuốn sách nhỏ đến mức phải dùng kính lúp để đọc, tôi luôn cảm thấy vô cùng xúc động. Thật sự xúc động và lạ lẫm.

TS Nguyễn Mạnh Hùng nhấp ngụm trà nhỏ và tâm sự rằng giá trị của một cuốn sách không nằm ở kích thước của nó. Giá trị nằm ở tư tưởng chứa đựng bên trong. Chính từ cảm hứng ấy, mà ông và Thai Ha Books quyết định phát triển dòng sách tí hon mang bản sắc Việt Nam. Và bộ sách "Việt Nam Độc Lập Tự Cường" đã ra đời.

Những cuốn sách chỉ khoảng 3,5 cm x 5 cm nhưng chứa đựng những áng văn bất hủ của dân tộc như Đường Kách Mệnh, Tuyên ngôn Độc lập, Hịch tướng sĩ và Bình Ngô đại cáo.

Khi lần đầu tiên cầm trên tay những cuốn sách này, chính ông cũng xúc động. Tôi cũng vậy. Thật sự xúc động. Nhỏ bé đến mức nằm gọn trong lòng bàn tay. Nhưng chứa đựng những tư tưởng đã góp phần làm nên lịch sử dân tộc. Nhất là sách được xuất bản đúng 115 năm ngày bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước. 5.6.1911-5.6.2026.

Ông tâm sự với chúng tôi rằng, những cuốn sách rất nhỏ đang nằm trong lòng bàn tay, nhưng những giá trị mà chúng mang lại thì lớn lao vô cùng.

Tương lai của sách trong thời đại AI

Ngày nay, AI đang thay đổi thế giới với tốc độ chưa từng có. Xuất bản cũng đang thay đổi.

Sách giấy sẽ song hành cùng ebook. Audiobook sẽ phát triển mạnh. AI sẽ tham gia nhiều hơn vào quá trình sản xuất, phân phối và tiếp cận nội dung. Nhưng TS Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng, điều không thay đổi là nhu cầu học hỏi và phát triển của con người.

Ông cho biết, tương lai của ngành xuất bản không phải là làm ra nhiều sách hơn. Mà là tạo ra nhiều giá trị hơn cho con người và xã hội. Sách đặc biệt giúp tôn vinh tri thức. Sách bỏ túi giúp tri thức đồng hành cùng cuộc sống. Sách tí hon giúp lưu giữ những giá trị lớn lao theo một hình thức độc đáo. Dù ở hình thức nào, sứ mệnh của sách vẫn không thay đổi. Đó là khai mở trí tuệ, nuôi dưỡng tâm hồn và góp phần xây dựng một xã hội học tập.

Hình như với TS Nguyễn Mạnh Hùng, hành trình làm sách chưa bao giờ chỉ là hành trình xuất bản. Đó là hành trình lan tỏa ánh sáng của tri thức.

Cả buổi chiều ngồi uống trà, ngắm sách, nghe ông tâm sự tôi cũng tin rằng, chừng nào con người còn khát vọng học hỏi, còn mong muốn hoàn thiện bản thân và xây dựng một cuộc sống tốt đẹp hơn, chừng đó sách vẫn sẽ luôn có chỗ đứng trong trái tim con người.