Nguyễn Văn Hảo: Thương gia xe hơi nổi tiếng một thời tại Sài Gòn

Từ miền quê Trà Vinh đến cơ hội trên những con đường Nam Kỳ

Nguyễn Văn Hảo sinh năm 1890 tại huyện Càng Long, tỉnh Trà Vinh trong một gia đình nhiều đời làm nông.

Vào đầu thế kỷ XX, Sài Gòn đang phát triển nhanh chóng dưới thời Pháp thuộc. Hệ thống đường sá được mở rộng, hoạt động vận chuyển hàng hóa giữa Sài Gòn và các tỉnh Nam Kỳ gia tăng. Cùng với đó, xe hơi bắt đầu xuất hiện nhiều hơn trên đường phố.

Những chiếc xe đầu tiên xuất hiện ở Nam Kỳ khi đó chủ yếu phục vụ chính quyền thuộc địa, giới công chức người Pháp hoặc tầng lớp giàu có trong xã hội. Số lượng xe tuy chưa nhiều nhưng đi cùng với đó là nhu cầu bảo dưỡng, sửa chữa và thay thế phụ tùng - một thị trường còn khá mới ở Việt Nam.

Thời điểm đó, ông Hảo vừa phụ việc bán hàng vừa học kỹ thuật sửa chữa tại cửa hàng của anh trai. Các tư liệu cho biết ông nhanh chóng trở thành thợ chính nhờ khả năng tiếp thu công việc và sự nhạy bén trong nghề. Ông vừa hiểu kỹ thuật, vừa dần nắm bắt cách vận hành của hoạt động kinh doanh.

Sau thời gian tích lũy kinh nghiệm và vốn liếng, năm 1929, ông mở cửa hàng phụ tùng xe hơi tại số 21 - 23 đường Galliéni, nay là đường Trần Hưng Đạo.

Thời điểm ấy, xe đò liên tỉnh ở Nam Kỳ bắt đầu phát triển nhanh. Những tuyến đường từ Sài Gòn đi Mỹ Tho, Vĩnh Long, Cần Thơ hay các tỉnh miền Đông ngày càng trở nên nhộn nhịp. Xe hoạt động nhiều đồng nghĩa với việc nhu cầu sửa chữa, thay thế phụ tùng và nhiên liệu cũng tăng theo.

Nguyễn Văn Hảo không chỉ bán phụ tùng xe mà còn mở thêm cây xăng bơm tay trước cửa tiệm, kinh doanh xăng dầu và dầu nhớt. Sau đó hoạt động tiếp tục mở rộng sang garage sửa chữa và kinh doanh các sản phẩm liên quan đến ngành xe hơi. Một số tư liệu cho biết ông còn tham gia phân phối các sản phẩm vỏ ruột xe nhập khẩu, trong đó có sản phẩm Michelin.

Ở giai đoạn thị trường còn mới, việc tham gia vào nhiều hoạt động liên quan đến xe hơi giúp cơ sở của ông phát triển nhanh chóng. Dần dần, Nguyễn Văn Hảo trở thành cái tên quen thuộc đối với giới tài xế và chủ phương tiện ở Nam Kỳ.

Mở rộng cơ nghiệp và dấu ấn giữa trung tâm Sài Gòn

Khi hoạt động kinh doanh xe hơi phát triển ổn định, Nguyễn Văn Hảo tiếp tục mở rộng đầu tư sang bất động sản. Nhiều tư liệu cho thấy ông sở hữu nhiều tài sản giá trị tại khu vực trung tâm thành phố. Ông được nhắc đến như một trong những thương gia người Việt giàu có ở Sài Gòn trong giai đoạn giữa thế kỷ XX.

Ở Sài Gòn thời đó, việc giới thương gia mở rộng hoạt động sang bất động sản không phải điều hiếm gặp. Khi tích lũy được vốn, nhiều người thường mua đất, xây nhà phố hoặc đầu tư vào các công trình thương mại để tạo nguồn thu lâu dài.

Nguyễn Văn Hảo cũng đi theo hướng này. Cùng với garage, cửa hàng phụ tùng và cây xăng, các hoạt động đầu tư khác giúp quy mô tài sản của ông ngày càng mở rộng.

Tuy nhiên, công trình khiến tên tuổi Nguyễn Văn Hảo được nhắc nhớ nhiều nhất lại không phải một garage hay một khu nhà phố. Đó là rạp Nguyễn Văn Hảo. Đầu thập niên 1940, ông cho xây dựng rạp hát mang tên mình trên đường Galliéni. Rạp được xây dựng với ba tầng khán phòng, sức chứa khoảng 1.200 người - quy mô khá lớn vào thời điểm ấy.

Theo nhiều hồi ký và tư liệu báo chí Sài Gòn xưa, giới nghệ sĩ từng gọi nơi này bằng cái tên ví von là “hàng không mẫu hạm Nguyễn Văn Hảo”, nhằm nhấn mạnh quy mô của công trình so với nhiều sân khấu cùng thời.

Trong nhiều năm, đây là nơi biểu diễn của các đoàn cải lương nổi tiếng, đồng thời cũng là địa điểm tổ chức các hoạt động văn hóa và xã hội quy mô lớn.

Ở giai đoạn mà Sài Gòn chưa có nhiều hội trường hiện đại, những rạp hát lớn thường không chỉ là nơi biểu diễn nghệ thuật mà còn là địa điểm tổ chức hội họp và các sự kiện quan trọng.

Nếu garage và cửa hàng xe hơi là nền tảng tạo dựng tài sản, thì rạp Nguyễn Văn Hảo lại trở thành dấu ấn gắn với tên tuổi của ông trong ký ức đô thị Sài Gòn.

Khoảng đầu thập niên 1960, Nguyễn Văn Hảo dần giao lại công việc kinh doanh cho gia đình và trở về quê Càng Long, Trà Vinh. Tại đây, ông cho xây dựng Hảo Tâm tự - công trình mà người dân địa phương về sau thường gọi là “chùa ông Hảo”. Việc xây dựng kéo dài trong nhiều năm do quy mô công trình khá lớn, trong khi điều kiện giao thông và vận chuyển vật liệu ở thời điểm đó còn nhiều hạn chế.

Nguyễn Văn Hảo qua đời năm 1971. Trải qua những biến động của lịch sử, phần lớn cơ nghiệp của gia đình không còn giữ nguyên như trước. Rạp Nguyễn Văn Hảo đổi tên, nhiều tài sản cũng thay đổi theo thời cuộc.