Việt Nam - Singapore: Mở rộng không gian hợp tác trong kỷ nguyên mới

Trong chuyến thăm Singapore lần này, Tổng bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Singapore Lawrence Wong đã đưa quan hệ hợp tác lên một tầm cao mới, sâu sắc và hiệu quả hơn.

Quan hệ thực chất và hiệu quả nhất trong ASEAN

Trong chuyến thăm lần này, hai nhà lãnh đạo đã điểm lại những thành tựu hợp tác song phương nổi bật thời gian qua, đặc biệt là trong lĩnh vực kinh tế, thương mại, đầu tư.

Năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều đạt gần 12 tỷ USD; Singapore hiện là đối tác đầu tư lớn thứ hai tại Việt Nam với tổng vốn đầu tư lũy kế gần 100 tỷ USD, trong đó các Khu công nghiệp Việt Nam - Singapore (VSIP) được đánh giá là mô hình hợp tác thành công tiêu biểu. Dự kiến năm 2026 sẽ đạt mốc 30 VSIP nhân dịp 30 năm có mặt tại Việt Nam. Hai bên cũng ghi nhận những tiến triển tích cực về hợp tác quốc phòng - an ninh, giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ, du lịch, lao động và giao lưu nhân dân.

Việt Nam mong muốn học hỏi kinh nghiệm của Singapore trong phát triển trung tâm tài chính, công nghiệp công nghệ cao, logistics, đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; đồng thời kỳ vọng các doanh nghiệp Singapore tiếp tục mở rộng đầu tư vào các lĩnh vực chiến lược như khu công nghiệp thế hệ mới, AI, bán dẫn, năng lượng sạch, kinh tế số và hạ tầng logistics tại Việt Nam.

Hai nước đều đang ưu tiên chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng kinh tế số, kinh tế xanh và phát triển bền vững. Đây là nền tảng thuận lợi để thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực là thế mạnh của Singapore như bán dẫn, AI, logistics thông minh, năng lượng sạch, tín chỉ carbon và phát triển trung tâm tài chính khu vực.

Một trong những yếu tố quan trọng nhất tạo nên thành công của Singapore là bộ máy nhà nước hoạt động hiệu quả, minh bạch và chú trọng năng lực.

Dưới thời Thủ tướng Lý Quang Diệu, Singapore tuyển dụng công chức dựa nhiều vào năng lực. Trả lương cạnh tranh cho khu vực công. Trả lương xứng đáng và họ cũng mạnh tay xử lý tham nhũng, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Nhờ cách làm đó mà Sing đã xây dựng được bộ máy và thể chế gọn, nhẹ, phục vụ doanh nghiệp và người dân rất hiệu quả.

Đối với Việt Nam, việc tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng đội ngũ công chức có thể tạo ra tác động rất lớn đến môi trường đầu tư. Không ít lần, Tổng bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh: “Thể chế là điểm nghẽn của điểm nghẽn” để nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng một bộ máy hành chính gọn nhẹ và hiệu quả.

Tầm nhìn và chiến lược quản trị quốc gia

Hơn 60 năm về trước, khi Singapore tách khỏi Malaysia và trở thành quốc gia độc lập năm 1965, nhiều người cho rằng nước này khó có thể tồn tại lâu dài. Singapore khi đó diện tích rất nhỏ, hầu như không có tài nguyên thiên nhiên, thiếu nước ngọt, thất nghiệp cao căng thẳng sắc tộc còn hiện hữu lại bị bao quanh bởi các nước lớn hơn nhiều lần. Trong bối cảnh đó, Lý Quang Diệu, một chính khách gốc Hoa từng được du học ở Anh đã có tầm nhìn về tương lai của quốc đảo nhỏ bé này.

Trước hết ông quyết tâm xây dựng một quốc gia có thể tồn tại bằng năng lực của chính mình. Ông hiểu rằng Singapore không thể sống dựa vào tài nguyên hay thị trường nội địa. Ông chủ trương mở cửa với thế giới, thu hút đầu tư nước ngoài. Cùng với đó là xây dựng nền kinh tế hướng xuất khẩu và trở thành trung tâm thương mại và dịch vụ quốc tế. Ông từng nhấn mạnh rằng Singapore phải trở thành nơi mà thế giới cần đến, nếu không sẽ bị bỏ lại phía sau.

Singapore nổi tiếng với quy hoạch dài hạn. Lý Quang Diệu chủ trương phát triển giao thông công cộng trước khi đô thị hóa quá nhanh. Dành nhiều không gian cho cây xanh. Kết hợp nhà ở, việc làm và giao thông trong cùng quy hoạch. Đặc biệt là bài toán chỉnh trang đô thị để vừa hiện đại hóa đô thị hiện có mà vẫn giữ được bản sắc văn hóa của những khu phố cũ như China Town, Little India…

Các đô thị lớn của Việt Nam như Hà Nội và TP.HCM đang bước vào thời kỳ chỉnh trang đồng bộ, tăng cường kết nối liên vùng, giảm thấp tình trạng tắc nghẽn, ô nhiễm môi trường có thể áp dụng việc quy hoạch theo tầm nhìn nhiều thập kỷ thay vì chỉ giải quyết nhu cầu ngắn hạn.

Một trong những thành công nổi bật nhất của Singapore là hệ thống nhà ở công cộng do Housing & Development Board (HDB) phát triển. Hiện nay phần lớn dân số Singapore sinh sống trong các khu nhà HDB với hạ tầng đồng bộ. Trường học, công viên, dịch vụ công cộng đi kèm. Khả năng tiếp cận tương đối rộng đối với tầng lớp trung lưu. Nhờ đó mà ở Singapore đã giải quyết rất tốt những khu nhà tạm, nhà ổ chuột ở ven đô gây mất mỹ quan đô thị.

Singapore là quốc gia thành công trong việc tận dụng vị trí chiến lược để trở thành một trong những trung tâm trung chuyển hàng hóa lớn nhất thế giới. Việt Nam có lợi thế bờ biển dài hơn 3.200 km lại nằm trên tuyến hàng hải quốc tế bận rộn nhất thế giới. Việt Nam cũng sở hữu nhiều cửa sông, vũng, vịnh có thể xây nhiều cảng nước sâu tự nhiên. Các khu vực như Cần Giờ, Cái Mép - Thị Vải, Vân Phong, Lạch Huyện đều có tiềm năng phát triển thành các trung tâm logistics quy mô lớn.

Singapore không chỉ thu hút vốn mà còn chú trọng công nghệ, quản trị hiện đại, chuỗi giá trị cao. Đặc biệt họ ưu tiên các ngành công nghệ tiên tiến. Singapore không chỉ sản xuất chip mà còn tham gia các khâu thiết kế vi mạch; Chế tạo wafer; Đóng gói và kiểm định chip tiên tiến; Thiết bị sản xuất bán dẫn. Việt Nam cũng đang chuyển dần từ mục tiêu “thu hút thật nhiều vốn” sang “thu hút vốn chất lượng cao”, đặc biệt trong các lĩnh vực bán dẫn, AI, công nghệ sinh học và công nghiệp xanh.

Một điểm nổi bật của Singapore là các chiến lược thường được xây dựng với tầm nhìn 20-50 năm. Các dự án như mở rộng cảng biển; Hệ thống tàu điện ngầm MRT; Phát triển sân bay; Quản lý nguồn nước… đều được chuẩn bị từ rất sớm.

Đây cũng là bài học quan trọng đối với những dự án hạ tầng lớn của Việt Nam như sân bay Quốc tế Long Thành; Đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam; Các trung tâm logistics ven biển và hành lang kinh tế mới.

Con người, tài sản quan trọng nhất

Là quốc gia nhỏ, Singapore gần như không có tài nguyên thiên nhiên đáng kể, nên con người trở thành tài sản quan trọng nhất. Họ tập trung đầu tư giáo dục phổ thông chất lượng cao. Đào tạo nghề gắn với nhu cầu doanh nghiệp. Thu hút nhân tài quốc tế. Khuyến khích học tập suốt đời. Nhờ đó, Singapore không chỉ phát triển được nền kinh tế với chất lượng dịch vụ cao mà còn đi đầu trong một số ngành dịch vụ cao cấp, năng suất lao động của Singapore rất cao.

Khi mới lập quốc dân số chỉ khoảng vài triệu người. Trước hiện thực đó, người Sing chủ trương xây dựng nền kinh tế dựa trên năng suất và tri thức. Đó chính là những yếu tố cốt lõi đã giúp Singapore từ một cảng biển nghèo tài nguyên vào thập niên 1960 trở thành một trong những nền kinh tế phát triển nhất thế giới ngày nay.

Việt Nam đang bước vào thời kỳ cạnh tranh bằng năng suất và công nghệ hơn là lao động giá rẻ. Do đó, chất lượng nguồn nhân lực sẽ ngày càng quan trọng. Đặc biệt là trong một số ngành yêu cầu kỹ thuật cao như Logicstics, AI, Chip bán dẫn… nguồn nhân lực của Việt Nam đang thiếu hụt nghiêm trọng và chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển.

Trong chuyến thăm, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn có buổi làm việc với Bộ trưởng Nhân lực kiêm Bộ trưởng Phụ trách Năng lượng và Khoa học - Công nghệ Tan See Leng. Ông Ngô Văn Tuấn đã bày tỏ mong muốn học hỏi kinh nghiệm của Singapore trong phát triển trung tâm tài chính, công nghiệp công nghệ cao, logistics, đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; Đồng thời kỳ vọng các doanh nghiệp Singapore tiếp tục mở rộng đầu tư vào các lĩnh vực chiến lược như khu công nghiệp thế hệ mới, AI, bán dẫn, năng lượng sạch, kinh tế số và hạ tầng logistics tại Việt Nam. Đáp lại, ông Tan See Leng sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm và hợp tác với Việt Nam.