Phát triển văn hóa đọc trong doanh nghiệp TP.HCM: Chưa tích hợp vào chiến lược (Bài 1)

Văn hóa đọc chưa thành chuẩn mực

Thực trạng văn hóa đọc trong doanh nghiệp tại TP.HCM hiện nay phản ánh một bức tranh vừa có tiềm năng phát triển, vừa tồn tại nhiều hạn chế, nổi bật là việc văn hóa đọc còn chưa thu hút nhiều người tham gia, chưa thực sự trở thành một chuẩn mực cần thiết trong môi trường doanh nghiệp.

Theo số liệu của Bộ Thông tin và Truyền thông, trung bình mỗi người Việt Nam chỉ đọc khoảng 4 cuốn sách mỗi năm, trong đó có tới 2,8 cuốn là sách giáo khoa, phần còn lại là các loại sách khác, mức này được đánh giá là thấp so với nhiều quốc gia trong khu vực như Singapore (14 cuốn/năm) hay Nhật Bản (20 cuốn/năm), cho thấy nền tảng văn hóa đọc chung của xã hội còn hạn chế và ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường doanh nghiệp.

Tại TP.HCM, văn hóa đọc trong doanh nghiệp có sự phân hóa rõ rệt, khi một số ít doanh nghiệp lớn hoặc có tư duy quản trị hiện đại đã bước đầu xây dựng được các mô hình như thư viện nội bộ, câu lạc bộ sách hay chương trình chia sẻ tri thức thì phần lớn doanh nghiệp, đặc biệt là khối vừa và nhỏ vẫn chưa có kế hoạch cụ thể, các hoạt động đọc sách nếu có chủ yếu mang tính tự phát, thiếu duy trì và không gắn với mục tiêu phát triển nguồn nhân lực.

Một khảo sát nhỏ tại một số doanh nghiệp cho thấy, đa số chưa đầu tư ngân sách riêng cho các hoạt động văn hóa, việc triển khai thường mang tính hình thức, thiếu đồng bộ và chưa có thước đo hiệu quả rõ ràng, dẫn đến việc các giá trị văn hóa, trong đó có văn hóa đọc, chưa thực sự thấm sâu vào hoạt động quản trị và phát triển nhân sự.

Thêm vào đó, đặc thù môi trường làm việc tại TP.HCM với nhịp độ nhanh, áp lực cao khiến nhân viên ít có thời gian dành cho việc đọc, trong khi doanh nghiệp lại có xu hướng ưu tiên các hình thức đào tạo ngắn hạn, “học nhanh - làm nhanh” thay vì đầu tư vào tri thức nền tảng thông qua đọc sách, dẫn đến việc văn hóa đọc khó hình thành bền vững.

Ông Lại Minh Duy - Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc TST Tourist thẳng thắn thừa nhận: “Trong một thời gian dài, việc đọc sách trong doanh nghiệp thường được nhìn nhận như một hành vi mang tính cá nhân - một lựa chọn tốt nếu có, nhưng không ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả vận hành. Việc đọc chưa bao giờ được đặt vào trung tâm của cấu trúc năng lực tổ chức. Văn hóa đọc trong doanh nghiệp thường xuất hiện trong các chương trình đào tạo nội bộ, trong những chiến dịch truyền thông nhân sự nhưng hiếm khi được nhìn nhận như một yếu tố trực tiếp quyết định năng lực cạnh tranh”. “Đọc sách, ở góc độ phổ biến, vẫn là câu chuyện của từng cá nhân nhiều hơn là câu chuyện của tổ chức”, ông Duy nhấn mạnh .

Nguyên nhân cũng được ThS. Thanh Hạnh - Tổng Giám đốc THTAX nhận định là do áp lực công việc, đặc biệt tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ, thường xuyên bị cuốn vào vòng xoáy xử lý công việc hàng ngày từ báo cáo gấp, cuộc họp kéo dài đến áp lực chỉ tiêu nên việc học tập và đọc sách dễ bị xem là thứ yếu.

“Đọc sách” vẫn còn thấp

Trong giai đoạn đầu triển khai các hoạt động liên quan đến văn hóa đọc tại Công ty TNHH Siêu Nhật Thanh, văn hóa đọc từng gặp một nghịch lý khá phổ biến: Doanh nghiệp có đủ tài liệu nhưng việc đọc vẫn không diễn ra như kỳ vọng. Ngay từ đầu, công ty đã xây dựng tủ sách nội bộ với hơn 200 đầu sách về chuyên môn, kỹ năng và phát triển cá nhân. Tuy nhiên, tần suất mượn sách thấp và không ổn định.

Một trong những nguyên nhân được công ty nhìn nhận là do đặc thù công việc. Trong môi trường làm việc có cường độ cao, nhân viên thường ưu tiên các nhiệm vụ mang lại kết quả tức thời như xử lý công việc, hoàn thành hồ sơ hoặc đáp ứng yêu cầu khách hàng. Trong bối cảnh đó, việc đọc dù được nhìn nhận là cần thiết, vẫn dễ bị trì hoãn. Nhiều nhân viên chia sẻ rằng họ thường có ý định đọc, nhưng khi bắt đầu vào công việc, kế hoạch này nhanh chóng bị thay thế bởi các đầu việc cấp bách hơn.

Một “điểm sai” khác là doanh nghiệp không áp đặt một khung giờ cứng nhắc cho việc đọc. Nhân viên được quyền lựa chọn thời điểm phù hợp với nhịp làm việc của mình. Chính sự linh hoạt này khiến việc đọc không bị cảm nhận như một mệnh lệnh, mà trở thành lựa chọn cá nhân và là sự khuyến khích.

Vì thế, phần lớn việc đọc vẫn mang tính cá nhân, chưa có cơ chế chia sẻ rõ ràng. Một nhân viên có thể đọc và hiểu một nội dung hữu ích, nhưng thông tin đó không được lan tỏa đến các thành viên khác trong tổ chức, dẫn đến tình trạng tri thức bị phân tán, không tạo thành dòng chảy chung trong doanh nghiệp. Bên cạnh đó, tâm lý đọc sách hoặc tài liệu chuyên sâu đòi hỏi nhiều thời gian và sự tập trung, trong khi nhân viên chưa thấy rõ lợi ích tức thời. Khi việc đọc chưa được gắn với kết quả công việc một cách rõ ràng, động lực duy trì hành vi này thường không cao. Điều này dẫn đến một vòng lặp: Không đọc vì chưa thấy cần thiết, và không thấy cần thiết vì chưa đọc đủ để nhận ra giá trị.

Tương tự, bà Huỳnh Ngọc Vân - Giám đốc Bảo tàng Áo dài cũng thừa nhận, tỷ lệ nhân sự tại Bảo tàng tham gia đọc sách thường xuyên mới đạt khoảng 57%, cho thấy việc đọc chưa trở thành thói quen phổ biến và sự tham gia còn chưa đồng đều giữa các cá nhân. Bên cạnh đó, sách tài liệu vẫn chủ yếu là sách in truyền thống, chưa tích hợp mạnh các hình thức số như thư viện điện tử, audiobook, khiến khả năng tiếp cận còn hạn chế trong bối cảnh làm việc linh hoạt. Các hoạt động thúc đẩy đọc tuy đa dạng nhưng vẫn chủ yếu trong phạm vi nội bộ, quy mô nhỏ, chưa tạo được dấu ấn rộng rãi. Việc đánh giá hiệu quả văn hóa đọc vẫn mang tính định tính, chưa có hệ thống tiêu chí cụ thể để đo lường tác động đến công việc hay năng suất.