Ba xu hướng định hình thị trường vốn tư nhân Việt Nam

Theo báo cáo mới công bố của TVS tại Diễn đàn Founder Codex 2026, ba xu hướng lớn sẽ tiếp tục định hình thị trường vốn tư nhân Việt Nam trong giai đoạn tới, bao gồm: sự hồi phục có chọn lọc của dòng vốn Venture Capital và Private Equity, sự tập trung ngày càng rõ nét vào các ngành có động lực dài hạn, và triển vọng thoái vốn được cải thiện nhưng vẫn đòi hỏi “vốn kiên nhẫn” từ nhà đầu tư.

Thị trường đã qua đáy chu kỳ điều chỉnh

Trong bối cảnh vĩ mô, Việt Nam tiếp tục được đánh giá là một trong những nền kinh tế tăng trưởng cao và bền bỉ nhất khu vực. Báo cáo cho thấy Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng GDP cao hàng đầu ASEAN, với mục tiêu tăng trưởng 10% cho năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2025 đạt khoảng 920 tỷ USD, tăng 16,9% so với cùng kỳ. Song song đó, chiến lược “Đổi mới 2.0” với trọng tâm khoa học - công nghệ, cải cách thể chế, hội nhập quốc tế và phát triển khu vực tư nhân đang củng cố niềm tin của nhà đầu tư trong và ngoài nước vào triển vọng kinh tế Việt Nam.

Theo TVS, năm 2025 đánh dấu giai đoạn phục hồi của thị trường vốn tư nhân Việt Nam sau chu kỳ điều chỉnh mạnh giai đoạn 2022-2024. Tổng giá trị đầu tư venture capital và private equity trong năm 2025 tăng hơn gấp đôi so với năm 2024, cho thấy sự phục hồi rõ nét và tiến sát trở lại mặt bằng của năm 2023, trong khi số lượng thương vụ vẫn duy trì ở mức thấp. Diễn biến này cho thấy thị trường đang bước vào pha tái phân bổ vốn có chọn lọc, với dòng tiền tập trung vào các doanh nghiệp đã vượt qua giai đoạn thử nghiệm mô hình và bước vào giai đoạn tăng trưởng.

So với giai đoạn đỉnh 2021-2022, khối lượng giao dịch vẫn chưa quay lại mức cao, song quy mô trung bình mỗi thương vụ tăng lên rõ rệt. Điều này phản ánh sự thay đổi căn bản trong khẩu vị đầu tư, khi nhà đầu tư ưu tiên các doanh nghiệp có nền tảng sản phẩm/dịch vụ vững chắc, lộ trình sinh lời rõ ràng, và khả năng sử dụng vốn hiệu quả, thay vì mở rộng bằng mọi giá.

Quy mô các vòng vốn cho thấy sự dịch chuyển rõ nét sang các thương vụ growth-stage. Trong bối cảnh thanh khoản toàn cầu vẫn thận trọng, nhà đầu tư gia tăng yêu cầu về kỷ luật tài chính, quản trị doanh nghiệp, và hiệu quả vận hành. Thị trường vốn đầu tư mạo hiểm (venture capital) nói riêng, và vốn đầu tư tư nhân được đánh giá là đã “chạm đáy” chu kỳ và đang bước vào giai đoạn tái định giá dựa trên nền tảng thực chất hơn.

Có nhiều minh chứng cho thấy các quỹ đầu tư ngoại thận trọng hơn, và thậm chí rút vốn khỏi thị trường Việt Nam. Tuy nhiên, sự xuất hiện của các quỹ mới như Thinkzone Global Minds Fund, và các quỹ chuyên ngành (ví dụ: Touchstone Green Transition Fund chuyên về công nghệ khí hậu (climate tech), GenAI Fund chuyện về trí tuệ nhân tạo tạo sinh (generative AI)), cho thấy hệ sinh thái vốn tư nhân đang bước vào giai đoạn phát triển đa dạng và chuyên môn hóa.

Dòng vốn chuyển dịch sang các ngành có động lực tăng trưởng dài hạn

Báo cáo của TVS cho thấy dòng vốn đầu tư tư nhân tại Việt Nam tập trung vào các lĩnh vực hội tụ đồng thời ba yếu tố: động lực chính sách rõ ràng, nhu cầu thị trường dài hạn và khả năng tạo dòng tiền bền vững.

Trong đó, y tế và chăm sóc sức khỏe tiếp tục được đánh giá là lĩnh vực giàu tiềm năng trong trung và dài hạn. Chi tiêu y tế tại Việt Nam dự kiến tăng từ khoảng 22 tỷ USD năm 2022 lên gần 30 tỷ USD vào năm 2026, trong bối cảnh dân số già hóa nhanh và hệ thống y tế công lập chịu áp lực lớn. Công suất vận hành của nhiều bệnh viện công hiện ở mức 80-150%, trong khi mật độ bác sĩ chỉ khoảng 9 trên 10.000 dân. Khoảng cách giữa nhu cầu và năng lực cung ứng mở ra dư địa tăng trưởng đáng kể cho khu vực y tế tư nhân.

Các lĩnh vực gắn với chuyển dịch xanh và hạ tầng bền vững như xe điện và năng lượng sạch tiếp tục thu hút dòng vốn, như Dat Bike huy động 26 triệu USD được dẫn dắt bởi FCC cùng sự tham gia của Jungle Ventures và TVS. Kinh tế xanh được xem là một trong các trụ cột hút vốn dài hạn khi vừa hưởng lợi từ quy mô thị trường nội địa, vừa được thúc đẩy bởi các cam kết chính sách như mục tiêu Net Zero 2050.

Song song đó, mảng tiêu dùng với dư địa tăng trưởng lớn, được thúc đẩy bởi quy mô dân số gần 100 triệu người và tầng lớp trung lưu đang mở rộng nhanh, đã thu hút các khoản đầu tư đáng kể, tiêu biểu như Coolmate với vòng gọi vốn 20 triệu USD từ Vertex Growth và Cool Japan.

Giáo dục và đào tạo, đặc biệt là giáo dục tư nhân và edtech, cũng thu hút sự quan tâm của nhà đầu tư. Nhu cầu giáo dục chất lượng cao gia tăng theo thu nhập của hộ gia đình, trong khi hệ thống công lập vẫn chịu áp lực về quy mô và nguồn lực. Thực tế thị trường đã ghi nhận những thương vụ tiêu biểu như Galaxy Education gọi vốn 10 triệu USD, phản ánh niềm tin của nhà đầu tư vào nhu cầu ổn định và tiềm năng dài hạn của giáo dục, đặc biệt phù hợp với các chiến lược growth equity và M&A.

Bên cạnh đó, AI và hạ tầng số nổi lên như một trong những trụ cột thu hút vốn dài hạn. AI được dự báo có thể đóng góp khoảng 120 tỷ USD cho nền kinh tế Việt Nam vào năm 2040, trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng bên cạnh các ngành truyền thống. Các thương vụ tiêu biểu trong lĩnh vực này như AI Hay gọi vốn 10 triệu USD, NamiTech gọi vốn 4 triệu USD cho thấy nhà đầu tư ưu tiên những giải pháp công nghệ có khả năng nâng cao năng suất và hiệu quả vận hành, thay vì chạy theo xu hướng ngắn hạn.

Triển vọng thoái vốn cải thiện nhưng nhà đầu tư vẫn cần kiên nhẫn

Theo TVS, triển vọng thoái vốn tại Việt Nam đang dần được cải thiện, dù chưa quay lại mức sôi động của giai đoạn 2020–2021. Hoạt động mua bán - sáp nhập (M&A) tiếp tục đóng vai trò kênh exit chủ đạo trong trung hạn, trong khi IPO mới chỉ mở lại một cách thận trọng.

Thị trường M&A đạt đỉnh vào năm 2021 với tổng giá trị khoảng 10,8 tỷ USD và 694 thương vụ, trước khi bước vào pha điều chỉnh mạnh trong giai đoạn 2022-2023. Đến năm 2024, tổng giá trị giao dịch nhích lên khoảng 4,8 tỷ USD dù số lượng thương vụ tiếp tục giảm. Trong 10 tháng đầu năm 2025, thị trường ghi nhận khoảng 2,3 tỷ USD giá trị M&A với 218 thương vụ, phản ánh xu hướng ít giao dịch hơn nhưng mỗi giao dịch đạt quy mô lớn hơn, tập trung vào các ngành có dòng tiền ổn định như bất động sản, y tế, tài chính, và năng lượng. Một số mega deal tiêu biểu được ghi nhận như thương vụ UOB đầu tư 365 triệu USD vào Phương Đông Corporation trong lĩnh vực bất động sản; Livzon Pharmaceutical đầu tư 221 triệu USD vào Imexpharm trong ngành y tế; AEON Financial Services chi 162 triệu USD để đầu tư vào PTF trong lĩnh vực tài chính tiêu dùng; và EnQuest mua lại tài sản của Harbour Energy trong một thương vụ ngành năng lượng & tài nguyên thiên nhiên trị giá 84 triệu USD.

Song song đó, thị trường vốn cổ phần niêm yết ghi nhận những tín hiệu tích cực khi VN-Index tăng 40% trong năm 2025, cùng với sự trở lại của một số thương vụ IPO quy mô lớn trong lĩnh vực tài chính. Đáng chú ý, FTSE Russell đã công bố kế hoạch nâng hạng Việt Nam từ Frontier Market lên Secondary Emerging Market, dự kiến có hiệu lực từ tháng 09/2026. Đây được xem là bước tiến mang tính cấu trúc, góp phần mở rộng các kênh thoái vốn trong trung hạn.