Bối cảnh tình hình quốc tế hiện nay, những diễn biến gần đây tại khu vực Trung Đông và tác động đối với TP.HCM

Kính thưa đồng chí Nguyễn Văn Được, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân TPHCM;

Kính thưa quý vị đại biểu!

Theo phân công của Ban Tổ chức Hội thảo, sau đây tôi xin trình bày tham luận

của Sở Ngoại vụ TPHCM, chia sẻ một số đánh giá, nhận định về bối cảnh tình hình quốc tế hiện nay, những diễn biến gần đây tại khu vực Trung Đông và tác động đối với TPHCM, từ đó gợi mở một số hàm ý chính sách nhằm góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số của Thành phố trong thời gian tới.

Kính thưa hội nghị,

1. Ngay trong những tháng đầu tiên của năm 2026, thế giới đã liên tiếp chứng

kiến hàng loạt biến động lớn về chính trị - an ninh, kinh tế - xã hội với phạm vi rộng, tính chất phức tạp và mức độ tác động sâu sắc. Hòa bình, hợp tác, phát triển tuy vẫn là xu thế chủ đạo, nhưng các nhân tố bất ổn, bất định, bất trắc đang gia tăng mạnh, thậm chí đã bùng phát thành xung đột tại nhiều nơi. Cạnh tranh chiến lược nước lớn gia tăng quyết liệt với nhiều hình thức tinh vi, đan xen giữa đấu tranh và thỏa hiệp, không chỉ trong lĩnh vực quân sự, mà ngày càng thể hiện rõ trong chuỗi cung ứng, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn và khoáng sản chiến lược.

Toàn cầu hóa vẫn là xu thế lớn, là động lực phát triển quan trọng của thế giới, song đan xen với đó là những trào lưu phản toàn cầu hóa, bảo hộ thương mại, nhất là các xu hướng phân cực về chính trị, phân mảnh về kinh tế, phân tách về công nghệ. Môi trường kinh tế quốc tế tiềm ẩn nhiều rủi ro khó lường; an ninh lương thực, an ninh năng lượng, an ninh chuỗi cung ứng đứng trước thách thức nghiêm trọng. Kinh tế thế giới bước vào thời kỳ “3 thấp” là tăng trưởng thấp, thương mại thấp và đầu tư thấp; chủ nghĩa dân tộc trong kinh tế gia tăng, chính sách thương mại, thuế quan có xu hướng bị chính trị hóa, vũ khí hóa. Cách mạng công nghiệp 4.0, những thành quả khoa học công nghệ, nhất là trí tuệ nhân tạo và các xu hướng chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng tiếp tục phát triển, làm thay đổi căn bản cách thức vận hành của nền kinh tế toàn cầu, song các nguồn tài nguyên năng lượng truyền thống như dầu mỏ, khí đốt vẫn đóng vai trò then chốt chưa thể thay thế.

2. Trong bối cảnh đó, cuộc xung đột bùng phát tại Trung Đông ngay lập tức đã có những tác động rất mạnh mẽ và trực tiếp đối với kinh tế toàn cầu và khu vực, trong đó có kinh tế nước ta, sơ bộ thể hiện trên một số khía cạnh: (i) giá năng lượng, đặc biệt là dầu mỏ, khí đốt tăng đột biến, dầu thô vượt ngưỡng 100 USD/thùng, kéo theo giá nhiên liệu tăng cao; (ii) chuỗi cung ứng hàng hoá quốc tế bị gián đoạn, nhất là nguồn cung dầu thô từ Trung Đông, dẫn đến nguy cơ đứt gãy nguyên liệu cho sản xuất xăng dầu trong nước

4; (vi) tâm lý phòng ngừa rủi ro, niềm tin kinh doanh giảm thấp có thể khiến đầu tư nước ngoài vào Việt Nam chịu tác động nhất định; (vii) du lịch gặp nhiều khó khăn do đi lại quốc tế và chi phí hàng không tăng cao.

Với những nhân tố phức tạp, khó lường từ nhiều phương diện, cuộc xung đột quân sự ở Trung Đông hiện nay có thể tiếp diễn theo nhiều chiều hướng khác nhau. Tuy nhiên, một kịch bản có thể dự báo được là tình hình bất ổn ở khu vực này sẽ còn kéo dài âm ỉ kể cả sau khi đỉnh điểm cuộc chiến kết thúc, kéo theo nhiều hệ luỵ dài hạn cho nền kinh tế toàn cầu vốn đang trong trạng thái bất định cao. Xu hướng phục hồi còn khó khăn của kinh tế thế giới có thể sẽ bị đảo ngược, thậm chí không loại trừ khả năng rơi vào suy thoái nếu xung đột tiếp tục lan rộng và kéo dài.

Kính thưa hội nghị,

3. Thành phố Hồ Chí Minh, trung tâm kinh tế, thương mại, tài chính hàng đầu cả

nước và là địa phương có độ mở kinh tế cùng mức độ hội nhập quốc tế rất cao - tất yếu không thể “miễn nhiễm” trước những biến động bất thường của tình hình thế giới và khu vực, đặc biệt là tình hình xung đột ở Trung Đông - điều đã và đang đặt ra những thử thách khắc nghiệt cho mục tiêu tăng trưởng hai con số của Việt Nam và của TPHCM. Bởi vậy, bài toán mà Thành phố cần giải trong thời điểm hiện nay là cần triển khai những giải pháp gì để giữ vững nền tảng và duy trì các động lực tăng trưởng cho nền kinh tế Thành phố trong một môi trường đầy bất định.

Ở cấp độ quốc gia, Chính phủ đã thành lập Tổ Công tác đảm bảo an ninh năng lượng trước diễn biến phức tạp của cuộc xung đột quân sự tại Trung Đông, tại cuộc họp mới đây đã xác định một loạt giải pháp trước mắt và lâu dài nhằm đa dạng nguồn cung dầu thô, ổn định thị trường xăng dầu phục vụ sản xuất và tiêu dùng. Qua đó cho thấy vấn đề mấu chốt nhất của tình hình hiện nay chính là năng lượng.

Nghiên cứu kinh nghiệm điều hành vĩ mô của nhiều quốc gia trên thế giới, có thể thấy trong bối cảnh giá thành năng lượng và logistics gia tăng, một nguyên tắc quan trọng thường được đặt ra là: khi chi phí ngoại sinh của nền kinh tế tăng lên, Chính phủ cần tập trung giảm các chi phí nội sinh trong nước. Nói cách khác, khi không thể kiểm soát được những yếu tố bên ngoài như giá dầu hay biến động của thị trường vận tải thế giới, thì điều mỗi địa phương có thể làm và cần cố gắng làm tốt đó chính là giảm chi phí vận hành cho doanh nghiệp thông qua cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao hiệu quả quản trị và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Đây cũng chính là cách nhiều nền kinh tế đã áp dụng để duy trì sức cạnh tranh và ổn định tăng trưởng trong những giai đoạn kinh tế toàn cầu nhiều biến động.

Như vậy có thể thấy, bài toán đối với TPHCM hiện nay là làm thế nào để cắt giảm chi phí vận hành cho doanh nghiệp trên địa bàn một cách nhanh nhất, thực chất nhất và hiệu quả nhất. Với tinh thần đó, chúng tôi cho rằng Thành phố cần tập trung vào một số nhóm giải pháp trọng tâm sau đây:

- Thứ nhất là cải thiện hạ tầng giao thông và điều phối logistics hiệu quả. Cần tăng cường sự phối hợp hiệu quả giữa hệ thống cảng biển, kho bãi và mạng lưới vận tải nhằm tối ưu hóa dòng lưu chuyển hàng hóa, hạn chế lãng phí thời gian trong quá trình vận hành. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý, điều phối logistics, từng bước xây dựng các nền tảng dữ liệu và hệ thống kết nối thông minh giữa các khâu trong chuỗi cung ứng, qua đó rút ngắn thời gian và chi phí giao dịth, nâng cao hiệu quả vận hành của toàn hệ thống logistics trên địa bàn Thành phố.

- Thứ hai là đẩy mạnh cải cách hành chính và hỗ trợ thông tin cho doanh nghiệp. Trong bối cảnh thị trường liên tục biến động, việc đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và nâng cao chất lượng phục vụ có ý nghĩa rất quan trọng. Vì vậy, việc Thành phố chủ động nắm bắt và kịp thời giải quyết các vướng mắc của doanh nghiệp không chỉ giúp giữ chân một dự án, mà còn gửi đi một thông điệp rất quan trọng về tính minh bạch, hiệu quả, tinh thần kiến tạo, phục vụ và mức độ cam kết của chính quyền Thành phố đối với các nhà đầu tư quốc tế.

- Thứ ba là nâng cao năng lực phản ứng chính sách. Cần chuyển mạnh từ trạng thái phản ứng tình huống, ứng phó tình hình sang điều hành chủ động, thông qua xây dựng các bộ chỉ báo cảnh báo sớm về biến động logistics, năng lượng, chi phí vận tải và phản hồi của doanh nghiệp, từ đó có các biện pháp hỗ trợ kịp thời đối với những ngành nghề kinh tế chịu tác động trực tiếp.

- Thứ tư là hỗ trợ doanh nghiệp đa dạng hóa thị trường, khai thác hiệu quả các tuyến vận tải quốc tế trên bộ. Tăng cường hướng dẫn doanh nghiệp tận dụng các Hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương mà Việt Nam đã ký kết; đẩy mạnh xuất khẩu hàng hoá qua cửa khẩu biên giới trên đất liền với các nước láng giềng, nhất là tuyến đường sắt liên vận kết nối Việt Nam - Trung Quốc - Trung Á - Châu Âu. Cảnh báo sớm rủi ro cho doanh nghiệp xuất khẩu, khuyến nghị dự phòng các tuyến vận tải để bảo đảm các đơn hàng xuất khẩu.

- Thứ năm, về lâu dài cần coi khó khăn thách thức hiện nay là động lực để nâng cấp năng lực cạnh tranh thể chế và hạ tầng phát triển. Việc chuẩn bị tốt quỹ đất, hạ tầng logistics và hệ sinh thái công nghệ sẽ giúp Thành phố sẵn sàng đón nhận dòng vốn đầu tư chất lượng cao khi chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục tái cấu trúc.

Những biến động như xung đột Trung Đông nhắc nhở chúng ta rằng nền kinh tế của Thành phố đang ngày càng gắn kết sâu rộng với nền kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh đó, mục tiêu tăng trưởng hai con số của Thành phố không chỉ là một chỉ tiêu kinh tế, mà còn là một thước đo về năng lực quản trị, năng lực hội nhập và khả năng chống chịu, thích ứng của Thành phố trước những biến động của bên ngoài.

Kính thưa hội nghị,

Phát huy vai trò tiên phong và sứ mệnh trọng yếu, thường xuyên của đối ngoại và

hội nhập quốc tế, Sở Ngoại vụ sẽ tiếp tục thúc đẩy mở rộng mạng lưới đối tác của Thành phố, kết nối các dòng đầu tư toàn cầu, cung cấp kịp thời những thông tin, kinh nghiệm quốc tế nhanh và chính xác, qua đó cùng với Thành phố nâng cao chất lượng điều hành và củng cố niềm tin của các nhà đầu tư quốc tế. Với quyết tâm cao, nỗ lực lớn của cả hệ thống chính trị, tin rằng mục tiêu tăng trưởng trên 10% của TPHCM là hoàn toàn có thể đạt được và duy trì bền vững trong những năm tới.

Xin cảm ơn./.