Ông Ngô Vi Đồng - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Dịch vụ Công nghệ Tin học HPT, Chủ tịch Hội đồng Sách Doanh nhân “Đọc sách để nghĩ khác và làm tốt hơn”

* Trước hết, xin chúc mừng ông vừa được tín nhiệm bầu làm Chủ tịch Hội đồng Sách Doanh nhân (Hội đồng Sách) nhiệm kỳ mới. Cảm xúc của ông lúc này ra sao?

- Tôi là người thích đọc sách nên ban đầu, khi được Tạp chí Doanh Nhân Sài Gòn mời tham gia Hội đồng Sách, tôi chỉ nghĩ tham gia cho vui vì đúng sở thích. Nhưng khi được mọi người tín nhiệm bầu làm Chủ tịch Hội đồng, cảm giác không phải là tự tin mà là… nhiều băn khoăn. Bởi quan điểm của tôi, một người đứng đầu Hội đồng Sách nên là người vừa yêu sách, vừa có tác phẩm. Hội đồng hiện nay có nhiều anh chị viết sách rất tốt, thậm chí còn trẻ và xứng đáng hơn. Vì vậy, khi nhận vai trò này, tôi thấy mình chưa xứng đáng, bản thân chưa có gì thật sự nổi trội trong lĩnh vực này để có thể đại diện cho một cộng đồng rộng hơn. Vì vậy, đây không phải là một vị trí để “nhận” mà là một trách nhiệm phải cố gắng rất nhiều để theo kịp.

* Nhìn lại nhiệm kỳ vừa qua, theo ông, điều gì còn dang dở mà Hội đồng Sách Doanh nhân cần tiếp tục làm và phát triển?

- Hội đồng Sách được hình thành từ một ý tưởng rất đẹp: Đưa doanh nhân đến gần hơn với sách, đồng thời tạo ra một không gian để doanh nhân chia sẻ tri thức. 5 năm qua, Hội đồng đã xây dựng được một hệ sinh thái tri thức cho cộng đồng doanh nhân. Nổi bật nhất là việc tổ chức định kỳ Tuần lễ Doanh nhân và Sách gồm nhiều chương trình giao lưu, tọa đàm, talkshow chuyên đề như “Top 10 cuốn sách đáng đọc”, “Doanh nhân viết sách”, trao giải “Sách Doanh nhân Việt Nam được yêu thích” và “Top 10 sách kinh doanh đáng đọc”… Nhìn chung, những chương trình này rất quan trọng trong việc “lan toả tri thức, văn hóa đọc - viết” trong cộng đồng doanh nhân. Nhiều thành viên Hội đồng và các doanh nhân đã xuất bản sách chia sẻ kinh nghiệm kinh doanh như Lê Viết Hải, Phan Minh Thông, Nguyễn Phi Vân… Tuy nhiên, mức độ lan tỏa và cách triển khai nhiều hoạt động của Hội đồng vẫn chưa đạt như kỳ vọng. Chúng ta có làm nhưng chưa đủ mạnh. Có hoạt động nhưng chưa thu hút được đông đảo doanh nhân tham gia, chưa thực sự tạo được ảnh hưởng rộng ra cộng đồng.

* Được biết có rất nhiều nguyên nhân, cả chủ quan, khách quan, theo ông có thể khắc phục trong thời gian tới?

- Bản chất của Hội đồng Sách doanh nhân là hoạt động tự nguyện nên mức độ tham gia sẽ không đồng đều và bắt buộc. Hơn nữa, các thành viên đều là doanh nhân nên thường rất bận. Không thể yêu cầu họ dành thời gian tham gia các hoạt động của Hội đồng. Cũng không thể ràng buộc, không có áp lực phải làm nên không thể kỳ vọng 100% mọi người cùng tham gia toàn tâm toàn ý được.

Bên cạnh đó, nguồn lực tài chính và nhân sự của Hội đồng còn eo hẹp. Phạm vi hoạt động chủ yếu mới chỉ ở TP.HCM, trong khi văn hóa đọc là vấn đề toàn quốc. Ban thư ký hiện chưa có đội ngũ chuyên trách. Ngoài ra, việc khuyến khích doanh nhân viết sách gặp khó khăn - nhiều người mong muốn chia sẻ kinh nghiệm nhưng thiếu thời gian hay kinh nghiệm viết.

Trong giai đoạn tới, theo tôi, điều quan trọng nhất là thay đổi cách làm. Thay vì dàn trải nhiều hoạt động nên chọn ít thôi. Không phải là làm nhiều mà là làm đúng và làm đến nơi đến chốn và làm thật tốt. Làm sao để mỗi hoạt động, mỗi chương trình đều có chiều sâu, có tác động thật.

* Cụ thể, Hội đồng sẽ tập trung vào những hoạt động nào trước mắt?

- Theo định hướng Hội đồng đã đề ra, trong thời gian tới sẽ kiện toàn cơ cấu tổ chức, xây dựng kế hoạch hoạt động rõ ràng, đồng thời thu hút sự tham gia rộng rãi hơn từ cộng đồng doanh nhân. Hoạt động sẽ đa dạng hóa, kết hợp cả chương trình trực tiếp và trực tuyến để mở rộng phạm vi lan tỏa. Bên cạnh đó, hỗ trợ doanh nhân viết sách thông qua việc thành lập nhóm biên tập hỗ trợ, tổ chức workshop viết sách, hoặc kết nối với nhà xuất bản để giải quyết khó khăn về thời gian. Mỗi cá nhân cũng được khuyến khích đóng góp ý kiến về sách và văn hóa đọc qua các diễn đàn do Hội đồng tổ chức. Đây sẽ là bước tiếp theo để văn hóa đọc thực sự trở thành nền tảng vững chắc trong cộng đồng doanh nhân và doanh nghiệp Việt Nam.

“

Một cuốn sách đáng đọc cũng không dừng lại ở việc kể lại câu chuyện thành công mà cần chỉ ra được bản chất phía sau, giúp người đọc hình thành tư duy hệ thống thay vì chỉ học theo kinh nghiệm cá nhân.

Ông Ngô Vi Đồng

* Hội đồng có nên đặt chỉ tiêu cụ thể, ví dụ mỗi năm phải có bao nhiêu đầu sách?

- Đây là câu hỏi rất thú vị, nhưng cũng rất khó. Về nguyên tắc, Hội đồng hoạt động trên tinh thần tự nguyện. Nếu áp chỉ tiêu cứng, ví dụ mỗi năm phải có 10 cuốn sách thì rất khó khả thi. Tuy nhiên, nếu không có định hướng cụ thể, mọi thứ lại dễ rơi vào chung chung. Vì vậy, theo tôi, cần có một cách tiếp cận linh hoạt hơn, không ép buộc nhưng có định hướng, có khuyến khích.

* Về việc tôn vinh sách, có ý kiến rằng nếu thiếu tiêu chí rõ ràng, chạy theo con số đề ra, việc bình chọn sẽ mang tính hình thức. Quan điểm của ông?

- Đúng. Trước đây, chúng ta có xu hướng đặt mục tiêu số lượng để bình chọn, ví dụ 100 cuốn rồi cố chọn cho đủ. Điều đó dễ dẫn đến việc thiếu thực chất. Tôi hoàn toàn đồng ý quan điểm phải thay đổi tư duy: Không cần nhiều, chỉ cần chọn đúng. Cuốn nào thực sự có giá trị thì tôn vinh, không đạt thì thôi. Đồng thời, cần xây dựng tiêu chí rõ ràng: Cuốn sách mang lại giá trị gì cho doanh nhân? Có tính thực tiễn không? Có thể áp dụng được không? Ngoài ra, cũng cần phân loại: Sách để đọc tham khảo, sách để tôn vinh, sách mang tính cá nhân

* Theo ông, thế nào là một cuốn sách doanh nhân viết đáng đọc?

- Một cuốn sách doanh nhân đáng đọc không đơn thuần là cuốn sách nổi tiếng hay bán chạy mà là cuốn có khả năng tác động trực tiếp đến người đọc khi suy nghĩ, ra quyết định và hành động trong thực tiễn. Giá trị của một cuốn sách không nằm ở việc cung cấp thêm thông tin, mà ở chỗ nó giúp người đọc hiểu rõ hơn những vấn đề họ đang đối mặt trong doanh nghiệp, từ quản trị con người, chiến lược đến vận hành, tài chính và quan trọng nhất là có thể áp dụng được, dù chỉ là một thay đổi nhỏ trong công việc hằng ngày.

Nói ngắn gọn, một cuốn sách đáng đọc cũng không dừng lại ở việc kể lại câu chuyện thành công mà cần chỉ ra được bản chất phía sau, giúp người đọc hình thành tư duy hệ thống thay vì chỉ học theo kinh nghiệm cá nhân. Khi đọc, doanh nhân không chỉ cần “biết thêm” mà cần “nghĩ khác đi”, nhìn vấn đề đa chiều hơn, đặt câu hỏi đúng hơn và ra quyết định ít cảm tính hơn. Nếu sau khi đọc, người đọc vẫn làm việc theo cách cũ, thì giá trị của cuốn sách đó chưa thực sự trọn vẹn. Nói một cách ngắn gọn, đó là cuốn sách giúp người đọc hiểu sâu hơn, nghĩ đúng hơn và làm tốt hơn, thậm chí đủ sức khiến họ không thể tiếp tục làm việc như trước.

* Gần đây có xu hướng sách viết hồi ký doanh nhân. Theo ông, nếu gọi là sách doanh nhân, liệu đây là tín hiệu tích cực hay dễ mang tính cá nhân, chỉ là sách tặng, lưu giữ, kỷ niệm và nếu bão hòa, sẽ dần mất đi sự thu hút?

- Tôi cho rằng đó là một tín hiệu tích cực. Tích cực ở chỗ: Doanh nhân bắt đầu chia sẻ nhiều hơn, viết nhiều hơn. Nhưng nếu quá nhiều, thiếu chọn lọc, thì độc giả sẽ “ngán”. Thị trường luôn đúng. Nếu sách không mang lại giá trị, người đọc sẽ tự quay lưng. Vì vậy, mỗi doanh nhân khi viết sách cần xác định rõ: Viết cho ai, để làm gì. Nếu chỉ phục vụ nội bộ thì không vấn đề. Nhưng nếu hướng ra cộng đồng, thì phải có giá trị thực sự.

* Thưa ông, hiện nay văn hóa đọc tại doanh nghiệp đang là đề tài được quan tâm nhưng thực tế rất nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, kể cả nhiều lãnh đạo doanh nghiệp thường viện cớ “không có thời gian”. Theo ông, làm thế nào để lan tỏa việc đọc trong doanh nghiệp và doanh nhân?

- Mỗi ngày chúng ta đều có 24 giờ như nhau, làm thế nào để bố trí việc gì, sắp xếp ra sao là tùy mỗi người. Trong 24 giờ đó, nên có ít nhất một khoảng thời gian dành cho việc đọc sách. Chỉ cần quyết tâm và biết quản lý thời gian, ví dụ kết hợp đọc sách khi đi công tác hay lúc thư giãn cuối tuần, thì lâu dần sẽ thành thói quen. Nếu không đọc sách, chúng ta dễ lặp lại những sai lầm từ đồng nghiệp khác, vì kinh nghiệm rút ra từ sách chính là tóm tắt lời khuyên quý giá. Tôi luôn hy vọng được thấy nhiều doanh nhân đến với Đường sách Nguyễn Văn Bình (TP.HCM) vào cuối tuần, chỉ cần một phút lắng đọng cùng trang sách mới cũng đáng giá. Như tôi từng chia sẻ: “Văn hóa đọc không chỉ xây dựng từ việc cặm cụi đọc sách suốt ngày, mà có thể từ những việc đơn giản hơn… như dành thời gian thư giãn với sách, đi dạo tại đường sách hay đến nhà sách cũ lục tìm những quyển sách quý…”. Đó chính là cách để văn hóa đọc lan tỏa một cách tự nhiên, bền bỉ.

* Ở HPT, ông đã áp dụng sở thích đọc sách của mình như thế nào để phát triển văn hóa đọc trong công ty?

- Tại HPT, văn hóa đọc đã thấm sâu vào từng con người, đặc biệt là ban lãnh đạo. Ở HPT cũng có nhiều nhân viên rất thích sách. Và chính những nhân viên đó tạo ra một “cộng đồng nhỏ” - nơi việc đọc sách lan tỏa một cách tự nhiên. Cứ ai có sách mới là khoe nhau. Người này thấy hay thì giới thiệu cho người kia. Tự nhiên nó lan ra, không cần ai tổ chức. Chúng tôi đều rất thích đọc, nên thường xuyên tổ chức các buổi chia sẻ sách, có khi ngồi nhóm nhỏ, khi thì cả nhóm lớn. Khi có quyển sách hay, lãnh đạo chúng tôi luôn giới thiệu cho nhau và cho nhân viên.

Chúng tôi xây dựng thói quen tặng sách cho nhau vào dịp kỷ niệm hay đơn giản khi thấy quyển hay mới ra. Chẳng hạn, ban lãnh đạo thấy quyển sách quản trị hay sẽ mua thêm để tặng đồng nghiệp các phòng ban.

Bên cạnh đó, cứ 5 năm một lần, chúng tôi tổng hợp câu chuyện nội bộ, kinh nghiệm, bài học kinh doanh, và các khía cạnh trong cuộc sống lẫn công việc của nhân viên để xuất bản thành một cuốn sách lưu niệm của công ty. Ngoài ra, hàng quý công ty phát hành tờ báo nội bộ HotNews với tin tức kinh doanh, xu hướng công nghệ thông tin và bài viết về văn hóa, cuộc sống. Tất cả ấn phẩm này được phát tặng lại cho cán bộ, nhằm lưu giữ kỷ niệm và khuyến khích mọi người đọc nhiều hơn. Nhờ đó, văn hóa đọc tại HPT nhẹ nhàng như một phần trong đời sống tinh thần của mỗi người ở đây.

* Theo ông, điều gì quan trọng nhất trong quá trình xây dựng văn hóa đọc cho doanh nghiệp?

- Rất nhiều người nghĩ chỉ cần lập thư viện hay mua sách về đầy tủ, là xong. Nhưng thực tế không đơn giản vậy. Từ kinh nghiệm của tôi, yếu tố con người mới là chìa khóa. Người lãnh đạo phải là người yêu sách, ý thức được vai trò của việc đọc và thường xuyên đọc. Tôi thường nói với nhân viên: “Xây dựng văn hóa đọc không đồng nghĩa với việc lập nên một thư viện mà điều quan trọng là thổi hồn cho những quyển sách và lan tỏa tinh thần đọc bằng tấm gương điển hình”. Khi lãnh đạo công ty đọc, tặng và nói về sách, nhân viên sẽ nhìn vào đó mà hình thành thói quen. Nếu bên trong công ty có những “hạt nhân” đọc sách như vậy, họ sẽ tự tìm cách truyền cảm hứng cho đồng nghiệp. Nói cách khác, người lãnh đạo phải khơi gợi nhu cầu đọc và tạo ra môi trường đọc sinh động hơn là chỉ chất sách lên giá.

* Cụ thể, người lãnh đạo có thể làm gì để thúc đẩy văn hóa đọc cho mỗi nhân viên?

- Mỗi doanh nghiệp có cách riêng nhưng tôi có một số gợi ý thiết thực. Ví dụ, tặng sách cho nhân viên vào những dịp đặc biệt, vừa là phần thưởng công nhận đóng góp, vừa nhấn mạnh vị trí của sách trong môi trường làm việc. Các buổi giao lưu, chia sẻ sách vào cuối tuần hoặc trong hội họp công ty cũng rất hữu ích. Buổi đó có thể đơn giản là lãnh đạo nói chuyện với nhân viên về những quyển sách mà mình tâm đắc hoặc mời tác giả đến văn phòng để giới thiệu cuốn sách mới.

Cuối cùng, dù làm theo cách nào thì mục tiêu vẫn là truyền cảm hứng, giúp toàn thể nhân viên có niềm đam mê và yêu thích sách. Khi đó, mỗi người sẽ tự biết cách tìm kiếm và đọc sách, hình thành văn hóa đọc cá nhân. Chỉ cần nhân viên hiểu được tầm quan trọng của sách, họ sẽ chủ động đọc và chia sẻ với nhau.

* Hiện nay tôi chưa thấy có số liệu thống kê tại TP.HCM có bao nhiêu doanh nghiệp phát triển văn hóa đọc. Theo ông, có cần phải đề xuất việc này, xem như một cách làm thiết thực và khuyến khích, tôn vinh và lan tỏa mô hình văn hóa đọc hiệu quả tại doanh nghiệp?

- Đúng là chúng ta thiếu dữ liệu để đánh giá thực trạng có bao nhiêu doanh nghiệp xây dựng thư viện, mỗi năm họ đầu tư bao nhiêu cho sách, tỷ lệ lãnh đạo đọc sách ra sao… Tôi đồng ý quan điểm của bạn là cần một cuộc điều tra nghiêm túc để có bức tranh tổng thể.

* Ở góc độ chính sách, theo ông TP.HCM cần làm gì để thúc đẩy văn hóa đọc trong doanh nghiệp?

- Thứ nhất là có những chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho tri thức. Ví dụ như hỗ trợ chi phí xây dựng thư viện nội bộ hay các chương trình đào tạo gắn với sách. Lan tỏa các doanh nghiệp có văn hóa đọc tại doanh nghiệp vừa để khuyến khích, vừa cho thấy sự quan tâm của lãnh đạo Thành phố.

Thứ hai là tạo ra những không gian đọc công cộng chất lượng, nơi doanh nhân có thể tiếp cận sách một cách thuận tiện.

Thứ ba là thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp - nhà xuất bản - các tổ chức xã hội để hình thành một hệ sinh thái tri thức.

* Với cá nhân ông, việc đọc sách bắt đầu từ khi nào?

- Tôi yêu thích và đọc sách từ nhỏ, những cuốn sách đầu tiên do bố mẹ mua cho là những sách thiếu nhi, những câu chuyện cổ tích dân gian. Rồi lớn lên là văn học, khoa học viễn tưởng… Càng đọc, càng thấy nó mở ra cho mình nhiều thứ - không chỉ là kiến thức, mà là cách nhìn thế giới.

* Ông có một thú chơi khá đặc biệt là sưu tầm sách cũ, đặc biệt thích đọc sách lịch sử?

- Tôi thích sách cũ, nhất là những cuốn xuất bản từ rất lâu hoặc những bản in đầu tiên. Vì mỗi cuốn sách như vậy không chỉ là nội dung, mà vì “dấu ấn thời gian”. Một cuốn sách cũ nó có hồn. Nó mang theo cả một thời kỳ, một ký ức. Cầm vào là thấy khác ngay. Có những cuốn phải tìm rất lâu mới gặp được. Mỗi lần lang thang ở Hà Nội hay các tiệm sách cũ tại Thành phố, tìm được những cuốn sách hiếm, có khi đã ngả màu theo năm tháng, tôi rất thích thú, cảm giác rất khó tả giống như mình vừa chạm vào một điều gì đó đã đi qua thời gian và đang giữ được một phần của quá khứ.

Riêng sách lịch sử cho tôi một góc nhìn dài hơn. Khi đọc, tôi thấy được một vấn đề không chỉ trong hiện tại, mà trong cả dòng chảy của thời gian và cả tương lai để ngẫm và nghĩ. Điều đó giúp tôi bình tĩnh hơn, có góc nhìn sâu hơn khi nhìn vào những biến động. Và đôi khi, nó cũng giúp mình hiểu rằng những khó khăn mình gặp phải không phải là điều gì quá đặc biệt.

* Tôi hình dung khi cầm trên tay những cuốn sách đó, ông sẽ đọc ngay có đúng không?

- (Cười). Với tôi, đọc sách không phải lúc nào cũng cần ngay lập tức. Có những cuốn mua về, tôi chưa đọc mà tỉ mẩn đóng lại, bảo quản, trau chuốt tử tế để... giữ. Và khi nào rảnh mới đọc. Những lúc đó, cầm lên cuốn sách mình quý, cảm thấy… rất đã. Đó cũng là một thú vui.

* Nếu phải nói ngắn gọn, đọc sách mang lại điều gì cho người đọc, ông rút ra điều gì?

- Chiều sâu và sự cân bằng. Chiều sâu để suy nghĩ tốt hơn. Và sự cân bằng để không bị cuốn đi quá nhanh trong công việc.

* Thông điệp ông muốn lan tỏa cho các bạn trẻ thích đọc sách?

- Muốn người khác đọc sách thì không thể nói suông, kêu gọi khẩu hiệu mà mình phải đọc thật, thích thật thì mới truyền được sự cảm hứng về sách cho họ. Một cuốn sách hay, nếu được giới thiệu đúng cách, sẽ khiến người khác muốn đọc. Nhưng giới thiệu không phải là tóm tắt - mà phải cho người ta thấy giá trị.

Tôi có một suy nghĩ về sách, về sự vô cùng của tri thức thôi thúc con người đến với sách, mong rằng có nhiều người tìm đến sách, nhất là các doanh nhân và các bạn trẻ, sách thật là thú vị:

“Sách không chỉ là người bạn, người thầy dẫn dắt ta trên mọi nẻo đường văn hóa, tri thức mà còn là người tình làm ta say mê theo đuổi, song không bao giờ hiểu hết, thật là thú vị quyến rũ…”

* Xin cảm ơn ông về buổi trò chuyện.