“Ký ức - Niềm tin & Khát vọng: Hành trình nhận thức về mô hình phát triển kinh tế Việt Nam”

Hơn 420 trang sách, ngoài những ký ức tuổi thơ với nhiều mất mát khi mới 6 tuổi đã phải tiễn mẹ đến nơi an nghỉ cuối cùng, rồi chiến tranh biến vùng quê Bình Định thanh bình thành biển lửa và khát vọng bền bỉ: Học hành, vượt lên số phận, tìm con đường đóng góp cho đất nước bằng tri thức, TS. Trần Du Lịch đã bước vào nghiên cứu, làm công tác nghiên cứu khoa học tại Viện Khoa học xã hội miền Nam…

Những đề tài đầu tiên gắn với Đồng bằng sông Cửu Long, với mối quan hệ kinh tế giữa TP.HCM và Đồng bằng sông Cửu Long, rồi kinh tế ngoài quốc doanh ở TP.HCM những năm đầu đổi mới đã cho ông nhiều trải nghiệm và suy ngẫm. Đó không chỉ là những khoảnh khắc đời sống, mà là những câu hỏi lớn về cách tổ chức nền kinh tế, về vai trò của nhà nước và thị trường trong điều kiện Việt Nam.

Từ những quan sát ấy, một trục tư duy xuyên suốt dần hình thành và theo ông trong suốt sự nghiệp nghiên cứu và tư vấn chính sách: Cải cách thể chế kinh tế. TS. Trần Du Lịch nhiều lần khẳng định, phần lớn các nghiên cứu và kiến nghị chính sách của ông, dù ở trung ương hay địa phương, đều xoay quanh vấn đề này. Với ông, thể chế không phải là khái niệm trừu tượng, mà là động lực phát triển cụ thể, quyết định việc giải phóng hay kìm hãm các nguồn lực xã hội. Trong không gian rộng của khái niệm thể chế, mối quan hệ giữa nhà nước và thị trường luôn là trục trung tâm mà ông kiên trì theo đuổi.

Hơn nửa thế kỷ cống hiến của ông cho TP.HCM và đất nước. Ba khóa làm đại biểu Quốc hội, nhiều năm tham gia tư vấn kinh tế cho các nhiệm kỳ Thủ tướng Chính phủ, là thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia, rồi lãnh đạo Viện Kinh tế TP.HCM… mỗi vị trí đều là một lát cắt để ông quan sát, phản biện và góp phần thúc đẩy cải cách.

Ở phần cuối sách, TS. Trần Du Lịch kể lại hành trình nhận thức của mình về mô hình phát triển kinh tế Việt Nam. Thay vì trình bày như một giáo trình học thuật, ông lựa chọn cách kể qua các câu chuyện, các tình huống thực tiễn, đồng thời in lại một số bài nghiên cứu đã công bố để minh họa cho sự vận động của tư duy qua từng giai đoạn. Từ sau Đổi mới 1986, mô hình kinh tế thị trường ở Việt Nam không ngừng được định hình và điều chỉnh và chính quá trình “vừa làm vừa nhận thức” ấy là điều ông muốn chia sẻ một cách trung thực, không tô hồng, không né tránh những hạn chế và thách thức.

Theo TS. Trần Du Lịch, việc viết cuốn sách không đến một cách ngẫu nhiên. Ý định tổng hợp, ghi lại những trải nghiệm sống và tâm huyết nghiên cứu đã được ông ấp ủ từ lâu, nhưng chỉ đến khoảng một năm gần đây, khi có điều kiện lắng lại, ông mới tập trung hoàn tất. Viết, với ông, trước hết là để tự soi lại chặng đường đã đi qua, kiểm chứng những niềm tin từng theo đuổi, rồi sau đó là mong muốn truyền lại một cách nhìn, một tinh thần dấn thân cho những người đang và sẽ tham gia vào quá trình định hình tương lai đất nước.