TP.HCM có đủ điều kiện để phát triển kinh tế cuối tuần chuyên biệt

Đủ nền tảng cho sự phát triển của kinh tế cuối tuần

Phát biểu khai mạc, nhà báo Trần Hoàng - Tổng biên tập Tạp chí Doanh Nhân Sài Gòn nhấn mạnh sau quá trình mở rộng không gian đô thị, Thành phố không chỉ gia tăng về quy mô dân số và diện tích, mà còn đứng trước yêu cầu cấp thiết phải tìm kiếm những mô hình tăng trưởng mới - hiệu quả hơn, sáng tạo hơn và bền vững hơn.

Trong bối cảnh đó, “kinh tế cuối tuần” nổi lên như một hướng tiếp cận đáng chú ý. Đây không đơn thuần là việc kéo dài thời gian tiêu dùng, mà là cách tổ chức lại các hoạt động kinh tế - xã hội theo chiều thời gian, nhằm khai thác tốt hơn giá trị của không gian đô thị, hạ tầng sẵn có và nhu cầu trải nghiệm ngày càng đa dạng của người dân.

Theo ông Trần Hoàng, thực tiễn tại nhiều đô thị lớn trên thế giới cho thấy, kinh tế cuối tuần đã trở thành một cấu phần quan trọng trong hệ sinh thái phát triển đô thị. Mô hình này không chỉ thúc đẩy tiêu dùng nội địa, phát triển các ngành dịch vụ, du lịch, văn hóa - giải trí, mà còn góp phần tạo thêm việc làm và nâng cao chất lượng sống.

“Với đặc trưng là một đô thị năng động, đời sống kinh tế – văn hóa phong phú và cộng đồng doanh nghiệp giàu tính sáng tạo, TP.HCM có đầy đủ điều kiện để nghiên cứu, thí điểm và từng bước phát triển kinh tế cuối tuần theo hướng phù hợp với thực tiễn của mình”, ông Hoàng nói.

Tuy nhiên, ông Trần Hoàng cũng nhấn mạnh đây không phải là câu chuyện của riêng một ngành hay một lĩnh vực. Phát triển kinh tế cuối tuần đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội. Trong đó, vai trò định hướng, kiến tạo môi trường và hoàn thiện cơ chế chính sách của chính quyền Thành phố là yếu tố nền tảng; còn sự chủ động, linh hoạt và sáng tạo của doanh nghiệp sẽ là động lực quyết định.

Giám đốc Sở Du lịch TP.HCM Phạm Huy Bình cho rằng Thành phố là một đô thị có quy mô dân số lớn, thu nhập bình quân ngày càng cải thiện, và đặc biệt là một tầng lớp trung lưu đang mở rộng nhanh. Đây chính là nền tảng quan trọng cho sự phát triển của kinh tế cuối tuần. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, mức độ “giữ lại chi tiêu” trong nội đô vào dịp cuối tuần vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Một bộ phận không nhỏ người dân lựa chọn rời khỏi thành phố để tìm kiếm trải nghiệm ở các địa phương lân cận; trong khi đó, du khách đến TP.HCM cũng chưa có nhiều lý do để kéo dài thời gian lưu trú qua các ngày cuối tuần.

Theo ông Bình, Hội thảo sẽ không chỉ bàn về việc “làm thêm cái gì”, mà cần trao đổi thẳng thắn hơn về cách thức vận hành của các hoạt động dịch vụ trong khung thời gian cuối tuần; khả năng kết nối giữa các lĩnh vực như thương mại, văn hóa, giải trí, du lịch và giao thông; vai trò của chính sách trong việc tạo điều kiện cho các hoạt động kinh tế diễn ra linh hoạt hơn; và đặc biệt là cách để chuyển hóa nhu cầu tiêu dùng tự nhiên thành giá trị kinh tế thực chất.

“Kinh tế cuối tuần mang tính tức thời, tập trung cao, đòi hỏi môi trường vận hành linh hoạt hơn: Giao thông thuận tiện, không gian công cộng được khai thác hiệu quả, dịch vụ kéo dài thời gian hoạt động và cơ chế đủ mở để khuyến khích sáng tạo. Đây là bài toán liên ngành; nếu làm đúng, không chỉ tăng doanh thu mà còn nâng chất lượng sống, sức hấp dẫn và khả năng cạnh tranh của TP.HCM”, Giám đốc Sở Du lịch TP.HCM nói.

Nhiều tiềm năng

Ông Nguyễn Lưu Bảo Đoan - Đại học Kinh tế TP.HCM nhận định rằng, kinh tế cuối tuần không thể tiếp tục bị xem như phần kéo dài của kinh tế đêm, mà cần được nhận diện như một cấu trúc kinh tế - không gian độc lập trong đô thị hiện đại. Ông chỉ ra rằng, khác với nhịp vận hành trong tuần vốn xoay quanh sản xuất và lao động, cuối tuần là thời điểm diễn ra một sự “đảo chiều” rõ rệt: Không gian lao động thu hẹp, trong khi không gian tiêu dùng, giải trí và tái tạo sức lao động đặc biệt của các hộ gia đình trở thành trung tâm. Điều này mở ra một dư địa phát triển lớn, nếu được nhìn nhận đúng bản chất và tổ chức lại một cách có chiến lược.

Từ dữ liệu thực chứng, ông Đoan cho thấy quy mô của kinh tế cuối tuần tại TP.HCM là không nhỏ, khi riêng các ngành bán lẻ và dịch vụ ăn uống đã chiếm khoảng 20% tổng việc làm của khu vực doanh nghiệp.

Đồng thời, vai trò của hộ gia đình như “neo ổn định” của toàn bộ mô hình, tạo ra dòng cầu ổn định, kéo dài suốt cả ngày và lan tỏa sang nhiều lĩnh vực từ ăn uống, mua sắm đến vui chơi, văn hóa và di chuyển. Chính đặc điểm này giúp kinh tế cuối tuần không chỉ tăng trưởng về quy mô mà còn bền vững về cấu trúc. Những không gian đáp ứng được nhu cầu của gia đình - an toàn, tiện nghi, dễ tiếp cận sẽ có khả năng giữ chân dòng khách lâu hơn và tạo ra mức chi tiêu cao hơn.

TS. Dương Đức Minh - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế và Du lịch cho rằng có thể thấy tiềm năng của kinh tế cuối tuần tại TP.HCM không nằm ở những yếu tố đơn lẻ, mà nằm trong cấu trúc không gian - sinh thái đặc thù mà hiếm đô thị nào có được.

Trước hết, ông nhấn mạnh đến lợi thế mở rộng không gian của “siêu đô thị” sau khi liên kết với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Sự mở rộng này không chỉ là mở rộng địa giới, mà tạo ra một “mặt tiền sinh thái” hoàn toàn mới, nơi các hệ sinh thái biển – sông – rừng – nông nghiệp cùng tồn tại và bổ trợ lẫn nhau. Theo ông, đây là nền tảng quan trọng để phát triển các sản phẩm du lịch có khả năng “giảm áp lực cho hệ thống đô thị” và đồng thời đóng góp vào quá trình phục hồi đô thị.

Một trong những tiềm năng nổi bật được ông chỉ ra là trục sinh thái sông Sài Gòn - Đồng Nai. Dòng sông này không chỉ đóng vai trò kết nối không gian từ Bình Dương xuống TP.HCM và ra Cần Giờ, mà còn tạo ra một hành lang sinh thái liên tục, kết hợp giữa rừng, mặt nước và các vùng chuyển tiếp. Ông cho rằng cấu trúc này tạo nên một “dòng khí sinh thái” tự nhiên, điều mà nhiều siêu đô thị khác phải đầu tư rất lớn để tái tạo bằng các công trình nhân tạo. Đây chính là lợi thế nền tảng để phát triển các sản phẩm trải nghiệm gắn với thiên nhiên, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu “giải nén đô thị” ngày càng tăng.

Bên cạnh đó, TS. Dương Đức Minh cũng nhìn thấy tiềm năng lớn từ việc tái cấu trúc hành vi tiêu dùng cuối tuần. Nếu trước đây, xu hướng gần như mặc định là “cuối tuần đi biển”, thì trong bối cảnh mới, cấu trúc này đang dần bị phá vỡ. Thay vào đó là sự phân bổ lại dòng tiêu dùng giữa ba hệ sinh thái: biển – sông – nông nghiệp. Sự dịch chuyển này không chỉ mở rộng không gian lựa chọn, mà còn kéo giãn giá trị tiêu dùng, tạo cơ hội cho nhiều khu vực ngoại vi tham gia vào chuỗi giá trị.

Đáng chú ý, ông đặc biệt nhấn mạnh đến tiềm năng của nông nghiệp đô thị - yếu tố thường bị xem nhẹ. Theo ông, dù đô thị hóa mạnh mẽ, nhưng “ký ức nông nghiệp” vẫn tồn tại trong tâm thức người Việt. Khi được chuyển hóa thành các sản phẩm trải nghiệm từ làng nghề, nông trại đến các mô hình OCOP nông nghiệp không chỉ đóng vai trò cung ứng, mà còn trở thành một phần của trải nghiệm văn hóa. Đây là cơ sở để phát triển các mô hình như “eco tourism luxury”, nơi mỗi khu nghỉ dưỡng gắn với một cộng đồng địa phương, tạo ra vòng giá trị khép kín.

Một tiềm năng khác được ông đề cập là sự tồn tại của nhóm khách hàng có khả năng chi trả cao - những người sẵn sàng tiêu dùng mạnh cho các trải nghiệm mang tính biểu tượng và khác biệt. Theo một khảo sát, ngay khi bước vào TP.HCM, nhóm khách này đã có tâm thế “chuẩn bị chi tiêu”, với kỳ vọng về một đô thị lớn có mức chi phí tương xứng. Họ không chỉ tiêu dùng với cường độ cao, mà còn có khả năng dẫn dắt xu hướng thị trường, tạo ra các “chuẩn mực tiêu dùng” mới.

Kinh tế cuối tuần nằm cũng tạo ra một cơ chế điều tiết mới cho đô thị. Trong khung thời gian 48 giờ, các không gian ngoại vi có thể đóng vai trò “giải nén” cho khu vực lõi, đồng thời cung cấp các trải nghiệm cân bằng về sức khỏe, tâm lý và lối sống. Đây không chỉ là câu chuyện phát triển du lịch, mà là một hướng tiếp cận mới để nâng cao chất lượng sống và tạo nền tảng cho một đô thị phát triển bền vững hơn.

Nhưng không đơn thuần là phần mở rộng của đô thị…

Bên cạnh những tiềm năng đã hiện hữu, TS. Nguyễn Lưu Bảo Đoan thẳng thắn chỉ ra rằng, kinh tế cuối tuần hiện vẫn đang tồn tại như một “khoảng trống nhận thức” trong hoạch định chính sách. Trong khi kinh tế đêm đã bước đầu được định hình, thì các hoạt động cuối tuần dù có quy mô lớn và ảnh hưởng sâu đến nhịp sống đô thị lại chưa được nhìn nhận như một cấu trúc độc lập. Hệ quả là sự phát triển diễn ra lệch pha: Mạnh về tiêu dùng cơ bản, nhưng thiếu các lớp giá trị trải nghiệm có khả năng kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng chi tiêu.

Từ thực tế này, ông Đoan cho rằng giải pháp không nằm ở việc tổ chức thêm các hoạt động đơn lẻ, mà là tái cấu trúc lại toàn bộ hệ sinh thái theo hướng tích hợp. Trước hết, cần kết nối các điểm đến thành chuỗi trải nghiệm liên tục thay vì các “điểm rời rạc”, qua đó kéo dài hành trình tiêu dùng trong suốt cuối tuần. Đồng thời, việc phân bổ lại dòng người theo cả không gian và thời gian phải được đặt ở trung tâm, nhằm giảm áp lực cho khu vực lõi và mở ra cơ hội cho các vùng ngoại vi. Đặc biệt, hạ tầng tiếp cận nhất là giao thông và bãi đậu xe cần được xem là công cụ điều tiết, thay vì chỉ là yếu tố hỗ trợ. Khi khả năng tiếp cận được cải thiện, dòng tiêu dùng sẽ có xu hướng lan tỏa thay vì co cụm trong các không gian khép kín.

Đồng quan điểm, TS. Dương Đức Minh cũng nhấn mạnh việc thiếu một khung thể chế đủ mạnh để điều phối. Khi quy hoạch vẫn chủ yếu dừng ở phân bổ đất đai và chức năng, thì yếu tố thời gian thứ quyết định hiệu quả khai thác gần như bị bỏ quên. Vì vậy, giải pháp cốt lõi là xây dựng một cơ chế điều phối theo thời gian, trong đó Nhà nước đóng vai trò “thiết kế nhịp vận hành”, còn doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm trong việc tạo ra các sản phẩm và trải nghiệm để duy trì dòng di chuyển.

Theo ông, khi các dòng di chuyển được định hình theo chu kỳ đặc biệt trong khung 48 giờ cuối tuần chúng sẽ tạo ra những “quỹ đạo tiêu dùng” lặp lại, từ đó hình thành các không gian kinh tế mới một cách tự nhiên. Đây cũng là cách để giải bài toán “lệch pha” của đô thị: thay vì tiếp tục dồn nén vào giờ cao điểm, cần phân bổ lại mật độ sử dụng theo thời gian, qua đó nâng cao hiệu quả khai thác toàn bộ hệ thống hạ tầng.

ThS. Vũ Thị Thu Hương - Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM chỉ ra rào cản lớn hơn nằm ở tư duy quản lý đô thị vẫn nặng về “không gian” mà bỏ ngỏ yếu tố “thời gian”. Theo bà, chính việc sử dụng thời gian chưa hiệu quả mới là nguyên nhân khiến đô thị rơi vào tình trạng quá tải cục bộ vào giờ hành chính nhưng lại dư thừa công suất vào buổi tối và cuối tuần. Khi không có một khung điều phối theo thời gian, các dòng di chuyển cuối tuần buộc phải vận hành tự phát, thiếu định hướng và khó tích lũy thành cấu trúc ổn định.

Từ đó, bà Hương đề xuất một chuyển dịch mang tính nền tảng từ “quản lý không gian” sang “quản trị thời gian”. Điều này đòi hỏi chính sách phải can thiệp vào chính nhịp vận hành của đô thị từ việc điều phối khung giờ hoạt động liên vùng, đến thiết kế hạ tầng có khả năng thích ứng theo các thời điểm khác nhau trong ngày và trong tuần. Không gian khi đó không còn là điểm xuất phát, mà trở thành kết quả của quá trình tổ chức lại các dòng di chuyển theo thời gian.

TS. Phan Võ Minh Thắng - Trưởng Khoa Kinh doanh, Đại học Hoa Sen cũng cho rằng gốc rễ của bài toán kinh tế cuối tuần nằm ở cách con người phân bổ thời gian, chứ không đơn thuần là không gian hay thu nhập. Ông chỉ ra một nghịch lý đáng chú ý: Thu nhập ngày càng tăng nhưng thời gian rảnh thực tế lại thu hẹp, khiến mỗi quyết định tiêu dùng cuối tuần trở thành một “bài toán tối ưu” khắt khe hơn. Trong bối cảnh đó, rào cản lớn nhất không còn là khoảng cách địa lý, mà là “chi phí thời gian” bao gồm thời gian di chuyển, chờ đợi và ra quyết định.

Từ cách tiếp cận này, ông Thắng nhấn mạnh rằng nếu không giải quyết được bài toán thời gian, mọi nỗ lực mở rộng không gian hay gia tăng hoạt động đều khó phát huy hiệu quả. Giải pháp vì vậy phải đi thẳng vào việc “triệt tiêu thời gian chết” và tối đa hóa “mật độ trải nghiệm” trong một khung thời gian hữu hạn. Cụ thể, ông đề xuất phát triển các hệ thống di chuyển tích hợp theo mô hình “Mobility as a Service”, cho phép người dùng sử dụng một nền tảng duy nhất để kết nối toàn bộ hành trình cuối tuần; đồng thời thiết kế các gói trải nghiệm trọn gói thay vì các dịch vụ rời rạc, nhằm giảm thiểu ma sát trong quá trình lựa chọn và tiêu dùng.