Quy hoạch TP.HCM trong 100 năm: Tầm nhìn đô thị xanh, tuần hoàn và thích ứng

Chính vì vậy, bài toán quy hoạch tổng thể TP.HCM trong 100 năm tới không thể chỉ dừng ở tham vọng trở thành trung tâm tài chính hay logistics của khu vực, mà cần được đặt trong một tầm nhìn lớn hơn: Trở thành hình mẫu của đô thị xanh, đô thị tuần hoàn và có khả năng thích ứng cao.

Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở mô hình phát triển tuyến tính - khai thác, sản xuất, tiêu dùng rồi thải bỏ. Mô hình này từng là nền tảng cho tăng trưởng nhưng đang bộc lộ những giới hạn rõ rệt khi áp lực lên tài nguyên và môi trường ngày càng lớn. Với một siêu đô thị hơn 14 triệu dân như TP.HCM, mỗi ngày phát sinh hàng nghìn tấn rác thải, nước thải và chất thải công nghiệp, việc tiếp tục xem đây là “gánh nặng” sẽ đồng nghĩa với việc phải chi ngày càng nhiều cho xử lý, trong khi hiệu quả mang lại rất hạn chế.

Một hướng đi khác đang mở ra: Coi chất thải là tài nguyên của nền kinh tế tuần hoàn. Khi đó, rác thải không còn là điểm kết thúc, mà trở thành điểm khởi đầu của một chuỗi giá trị mới. Nhựa có thể tái chế, chất thải xây dựng có thể tái sử dụng, nước thải có thể được xử lý để quay lại phục vụ sản xuất. Nếu được quy hoạch bài bản, đây không chỉ là giải pháp môi trường, mà còn là cơ hội hình thành các ngành công nghiệp mới và thu hút dòng vốn đầu tư dài hạn.

Để hiện thực hóa hướng đi này, TP.HCM cần đặt mục tiêu rõ ràng: Trở thành trung tâm kinh tế tuần hoàn của Việt Nam và Đông Nam Á. Điều đó đòi hỏi quy hoạch đồng bộ các trung tâm tái chế quy mô vùng, các khu công nghiệp sinh thái, hệ thống xử lý và tái sử dụng nước, cũng như mạng lưới thu gom - phân loại - tái chế chất thải hiện đại. Đây không phải là những dự án đơn lẻ, mà là một cấu trúc hạ tầng mới của đô thị.

Song song đó, chuyển đổi xanh cần được tích hợp vào không gian phát triển. Thay vì chỉ tập trung vào các hành lang kinh tế hay công nghiệp, TP.HCM cần hình thành các hành lang phát triển carbon thấp, nơi ưu tiên năng lượng tái tạo, giao thông sạch và các mô hình sản xuất bền vững. Những hành lang này không chỉ giúp giảm phát thải, mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh mới trong bối cảnh các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe trên toàn cầu.

Một cơ hội đáng chú ý khác là gắn chiến lược phát triển với tài chính xanh. Với định hướng trở thành trung tâm tài chính quốc tế, TP.HCM hoàn toàn có thể đi xa hơn khi xây dựng thị trường tài chính xanh và sàn giao dịch tín chỉ carbon. Đây sẽ là công cụ quan trọng để huy động nguồn lực cho chuyển đổi xanh, đồng thời giúp doanh nghiệp tiếp cận các dòng vốn quốc tế đang ngày càng ưu tiên yếu tố bền vững.

Tuy nhiên, mọi chiến lược sẽ khó thành công nếu thiếu nền tảng hạ tầng xanh. Trong tương lai, sức cạnh tranh của một thành phố không chỉ đo bằng GDP hay số lượng cao ốc, mà còn bằng chất lượng không khí, diện tích cây xanh, khả năng chống ngập và mức độ hài lòng của người dân. Đầu tư cho môi trường, vì vậy, không phải là chi phí, mà là khoản đầu tư cho năng lực cạnh tranh dài hạn.

TP.HCM đang đứng trước một lựa chọn rõ ràng: Tiếp tục tăng trưởng theo mô hình cũ, hay chuyển sang một mô hình phát triển mới nơi tài nguyên được tái tạo, phát thải được kiểm soát và chất lượng sống được đặt làm trung tâm.

Nếu lựa chọn đúng và đi đủ quyết liệt, TP.HCM không chỉ có thể trở thành trung tâm tài chính của ASEAN hay đầu mối logistics của khu vực, mà còn có cơ hội trở thành hình mẫu về đô thị xanh và kinh tế tuần hoàn của châu Á. Khi đó, tăng trưởng sẽ không còn là mục tiêu duy nhất, mà là kết quả tự nhiên của một mô hình phát triển bền vững và có trách nhiệm.

(*) Chủ tịch Công ty Secoin; Chủ tịch Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TP.HCM; Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Xanh TP.HCM