Mô hình “Sách dẫn đường”: Xây dựng văn hóa đọc gắn với mục tiêu và hành động

Ai cũng biết rằng đọc sách quan trọng, nhưng tỷ lệ sách được đọc xong và được ứng dụng vào thực tiễn kinh doanh lại cực kỳ thấp...

Những rào cản phổ biến

Qua quá trình huấn luyện trực tiếp với các chủ doanh nghiệp, CEO và đội ngũ lãnh đạo cấp trung, có thể nhận ra một số rào cản mang tính phổ biến khiến việc đọc sách trong doanh nghiệp không đạt hiệu quả như kỳ vọng. Trước hết là sự tách biệt giữa “đọc” và “làm”. Trong nhiều tổ chức, việc đọc sách vẫn bị xem như một hoạt động độc lập, thuộc phạm vi “phát triển bản thân”, thay vì là một phần của công việc hàng ngày. Chính cách tiếp cận này khiến nhân sự có xu hướng xem việc đọc như một gánh nặng bổ sung. Không khó để bắt gặp những câu nói quen thuộc như: biết đọc là cần thiết, nhưng áp lực tiến độ khiến họ không thể dành thời gian cho hoạt động này.

Một rào cản khác nằm ở việc thiếu cơ chế chuyển hoá tri thức. Sau khi đọc xong một cuốn sách, phần lớn nhân sự không có công cụ hay quy trình để biến những ý tưởng tiếp thu được thành hành động cụ thể. Kiến thức vì thế dừng lại ở mức nhận thức, không đi vào thực tiễn. Sách được đọc xong rồi cất lại lên kệ, và tri thức cũng theo đó mà “đóng lại”, không tạo ra giá trị cho tổ chức.

Bên cạnh đó, việc thiếu cộng đồng học tập cũng là nguyên nhân khiến thói quen đọc khó duy trì. Con người có xu hướng học tốt hơn khi có sự tương tác, trao đổi và phản biện. Tuy nhiên, trong nhiều doanh nghiệp, đọc sách vẫn là hoạt động mang tính cá nhân, thiếu không gian để thảo luận hay cùng nhau tìm cách ứng dụng. Khi không có sự đồng hành, động lực đọc dễ suy giảm sau giai đoạn hứng thú ban đầu.

Trong bối cảnh hiện nay, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo càng khiến câu chuyện đọc sách trở nên phức tạp hơn. Các công cụ như ChatGPT, Claude hay Gemini có thể tóm tắt nội dung một cuốn sách chỉ trong vài giây, đặt ra câu hỏi: liệu việc đọc còn cần thiết khi thông tin đã trở nên dễ tiếp cận đến vậy.

Tuy nhiên, cách đặt vấn đề này phản ánh một hiểu lầm cơ bản về bản chất của việc đọc. Đọc sách không chỉ để thu thập thông tin. Nếu mục tiêu chỉ là thông tin, các công cụ tìm kiếm hay AI đã làm tốt hơn rất nhiều. Giá trị cốt lõi của việc đọc nằm ở quá trình suy ngẫm, liên hệ và tự vấn, qua đó thay đổi cách con người nhìn nhận bản thân và thế giới xung quanh.

Một bản tóm tắt có thể giúp nắm được nội dung chính, nhưng không thể thay thế trải nghiệm tư duy khi đọc trọn vẹn một cuốn sách. Chẳng hạn, AI có thể tóm lược các ý chính của cuốn 7 Habits of Highly Effective People, nhưng không thể mang lại quá trình tự nhận thức, thậm chí là những va chạm nội tâm khi người đọc đối diện với chính mình. Chính việc đọc chậm, suy ngẫm sâu và thử nghiệm trong thực tế mới là yếu tố tạo ra sự thay đổi thực sự.

Mô hình “Sách dẫn đường” và hệ sinh thái học tập tại 10X VALUE

Giải pháp được xây dựng không đi theo lối mòn của những “chương trình đọc sách” tách biệt, mà đặt sách vào đúng vai trò của nó: công cụ dẫn đường cho quá trình tự học và giải quyết các vấn đề thực tiễn trong doanh nghiệp. Tại 10X VALUE, mọi hoạt động học tập đều xoay quanh mục tiêu phát triển năng lực lãnh đạo và xử lý các thách thức kinh doanh cụ thể, thay vì dừng lại ở việc tích luỹ tri thức.

1. Sách phải giải quyết được vấn đề

Bước 1: Chẩn đoán vấn đề: Nguyên tắc cốt lõi được đặt ra rất rõ ràng: Sách phải giải quyết được một vấn đề thực. Khi một thành viên mới tham gia, câu hỏi đầu tiên luôn là họ đang gặp khó khăn gì trong vận hành doanh nghiệp hoặc trong vai trò lãnh đạo. Từ đó, quá trình làm việc không bắt đầu bằng việc giới thiệu sách, mà bằng việc chẩn đoán đúng bản chất vấn đề. Đó có thể là thiếu khả năng lắng nghe, thiếu chiến lược rõ ràng, thiếu cơ chế theo dõi tiến độ, sự rời rạc giữa các phòng ban, hoặc đơn giản là đội ngũ thiếu động lực nội tại.

Bước 2: Chọn sách phù hợp: Chỉ sau khi xác định đúng “điểm đau”, việc lựa chọn sách mới được đặt ra.

Bước 3: Thiết kế hành động: Và ngay cả khi đã chọn đúng cuốn sách, quá trình học vẫn không dừng lại ở việc đọc. Người học được yêu cầu tóm tắt, tự nhận diện những điểm yếu của bản thân, và quan trọng hơn là xác định cụ thể họ sẽ thay đổi điều gì trong thực tế. Việc đọc vì thế gắn liền với hành động, với các kế hoạch cải thiện cụ thể trong một khoảng thời gian rõ ràng, thay vì dừng lại ở mức “hiểu”.

2. Mô hình nhóm chính bắc: Cộng đồng cùng tư duy

Song song với đó là việc thiết kế môi trường để duy trì quá trình chuyển hoá này. Các “nhóm chính bắc” được hình thành như một dạng cộng đồng học tập, mỗi nhóm từ 6-8 người gặp nhau định kỳ hàng tuần. Điểm khác biệt của mô hình này so với các câu lạc bộ sách thông thường nằm ở áp lực tích cực từ cam kết. Khi một cá nhân tuyên bố trước nhóm rằng họ sẽ đọc và áp dụng, khả năng họ thực sự thực hiện cao hơn nhiều so với cam kết cá nhân.

Ngoài ra, sự đa dạng về góc nhìn trong nhóm cũng giúp làm giàu thêm giá trị của mỗi cuốn sách. Cùng một nội dung, người làm sản xuất có thể rút ra bài học về kiểm soát chất lượng, trong khi người làm dịch vụ lại nhìn thấy câu chuyện về trải nghiệm khách hàng. Không dừng ở việc đọc, các nhóm còn xem việc áp dụng là tiêu chí cốt lõi, khi mỗi tuần các thành viên đều phải chia sẻ những thay đổi cụ thể trong cách làm việc và năng lực lãnh đạo của mình.

3. Tích hợp AI: Đọc sâu hơn, nhanh hơn, ứng dụng tốt hơn

Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, trí tuệ nhân tạo không bị xem là đối thủ, mà được tận dụng như một công cụ hỗ trợ học tập. Các nền tảng như ChatGPT, Claude hay Gemini được sử dụng theo ba giai đoạn rõ ràng. Trước khi đọc, AI giúp người học hiểu bối cảnh và các ý tưởng cốt lõi của cuốn sách. Trong khi đọc, AI hỗ trợ giải thích các khái niệm phức tạp bằng ví dụ thực tế. Sau khi đọc, AI được dùng để xây dựng kế hoạch hành động cụ thể theo các mốc thời gian như 30-60-90 ngày.

Cách tiếp cận này không thay thế việc đọc, mà giúp việc đọc trở nên hiệu quả hơn, đảm bảo tri thức không chỉ được tiếp nhận mà còn được tiêu hoá và chuyển hoá thành hành động cụ thể trong doanh nghiệp.

Sau ba năm triển khai mô hình này với những nội dung trên, các kết quả ghi nhận cho thấy sự khác biệt rõ rệt. Về định lượng, phần lớn thành viên hoàn thành từ 6-8 cuốn sách mỗi năm, cao hơn nhiều so với mức trung bình phổ biến. Yếu tố quyết định nằm ở cam kết nhóm, cơ chế theo dõi tiến độ và việc gắn nội dung sách với vấn đề thực tế. Đối với các chương trình coaching 1:1, việc áp dụng những gì đã đọc hàng tuần là yêu cầu bắt buộc.

Về định tính, những thay đổi thể hiện rõ qua các câu chuyện cụ thể. Có những lãnh đạo từng tự tin đến mức cực đoan, nhưng sau quá trình đọc và áp dụng, đã thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận, trở thành người biết lắng nghe và dẫn dắt đội ngũ hiệu quả hơn. Cũng có những doanh nghiệp ban đầu hoài nghi việc yêu cầu nhân sự đọc sách, nhưng sau khi triển khai, lại nhận ra giá trị lớn nhất không nằm ở kiến thức riêng lẻ, mà ở việc hình thành một “ngôn ngữ chung” trong tổ chức. Khi toàn bộ đội ngũ cùng tiếp cận một hệ quy chiếu, các cuộc trao đổi trở nên ngắn gọn, rõ ràng và hiệu quả hơn, từ đó tạo ra sự đồng bộ trong tư duy và hành động.

(*) Sáng lập UDOO và 10X VALUE;

Chuyên gia Huấn luyện Lãnh đạo & Doanh nghiệp