Kinh tế cuối tuần - Dư địa tăng trưởng mới cho TP.HCM: Cần giải bài toán hạ tầng, liên kết vùng, sản phẩm (Bài 3)

Thị trường có nhưng chưa được “định hình”

Thực tế cho thấy, vào mỗi dịp cuối tuần, một lượng lớn người dân TP.HCM di chuyển đến các địa phương lân cận để nghỉ dưỡng. Những chuyến đi này thường diễn ra nhanh, linh hoạt, mang tính cá nhân cao và ít phụ thuộc vào các tour truyền thống. Ở chiều ngược lại, TP.HCM đón dòng khách đáng kể từ các tỉnh thành đến mua sắm, giải trí và sử dụng các dịch vụ chất lượng cao… tạo ra một thị trường tiêu dùng cuối tuần có quy mô lớn.

Tuy nhiên, phần lớn các hoạt động này vẫn vận hành theo hướng tự phát. Dòng khách tồn tại nhưng chưa được dẫn dắt, sản phẩm có nhưng thiếu sự kết nối, còn trải nghiệm chưa được tổ chức thành chuỗi. Điều này khiến giá trị kinh tế dừng lại ở mức cơ bản, chưa tạo ra sự cộng hưởng giữa các ngành dịch vụ. Các chuyến đi thường khép lại trong thời gian ngắn, thiếu những điểm nối để kéo dài hành trình và mở rộng chi tiêu.

Không gian cuối tuần, vì vậy không chỉ là một khung thời gian mà là một cấu trúc tiêu dùng có thể được thiết kế. Trong cấu trúc đó, các hoạt động mua sắm, ẩm thực, giải trí, văn hóa và di chuyển không tồn tại riêng lẻ mà liên kết thành chuỗi giá trị. Khi mỗi mắt xích được vận hành hiệu quả, tổng giá trị tạo ra sẽ vượt xa giá trị của từng phần riêng lẻ. Đây chính là điểm khác biệt giữa một thị trường tự phát và một thị trường được tổ chức. Bên cạnh đó, nhóm khách trẻ - ưu thế lướn nhất hiện nay cũng có xu hướng ưu tiên trải nghiệm, sẵn sàng chi tiêu cho dịch vụ cũng mở ra khả năng hình thành các chu kỳ tiêu dùng lặp lại theo tuần.

Dù luôn nằm trong nhóm địa phương dẫn đầu cả nước về lượng khách, du lịch TP.HCM trong nhiều năm qua vẫn mang đặc trưng thời gian lưu trú ngắn. Năm 2025, Thành phố đón khoảng 8,5 triệu lượt khách quốc tế và hơn 45 triệu lượt khách nội địa, song thời gian lưu trú trung bình vẫn ở mức thấp. Khách quốc tế lưu trú khoảng 2 đến 2,5 ngày, còn khách nội địa phổ biến ở mức 1 đến 1,5 ngày. Điều đó kéo theo mức chi tiêu trên mỗi khách bị giới hạn.

Bên cạnh đó, cấu trúc sản phẩm hiện nay vẫn thiên về hoạt động ban ngày. Các điểm tham quan, chương trình trải nghiệm và dịch vụ tập trung vào khung giờ hành chính, trong khi buổi tối chưa trở thành một phần quan trọng của hành trình. Điều này khiến trải nghiệm bị gián đoạn và thiếu chiều sâu.

Trong bối cảnh đó, kinh tế cuối tuần mở ra một cách tiếp cận khác. Thay vì chỉ kéo dài thời gian trong ngày, hành trình được mở rộng theo chiều dài thời gian, từ vài giờ lên 2 đến 3 ngày. Khi đó, trải nghiệm không còn là những điểm dừng rời rạc mà trở thành một chuỗi liên tục với các hoạt động tham quan di sản, kiến trúc và ẩm thực. Buổi tối tiếp nối bằng các trải nghiệm văn hóa, giải trí hoặc không gian tiêu dùng. Ngày tiếp theo mở rộng sang mua sắm, sự kiện hoặc các hoạt động ven đô. Khi các yếu tố này được kết nối, hành trình không còn bị nén ngắn mà trở thành một trải nghiệm có cấu trúc rõ ràng.

Không gian mở và hành trình liên kết

Một trong những lợi thế của TP.HCM trong giai đoạn hiện nay là không gian phát triển đang được mở rộng. Việc kết nối với các địa phương lân cận giúp bổ sung những loại hình trải nghiệm mà đô thị không có, từ du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng đến các hoạt động văn hóa đặc thù. Khi được tổ chức hợp lý, các yếu tố này có thể tạo thành chuỗi trải nghiệm đa dạng trong thời gian ngắn, phù hợp với nhu cầu của du lịch cuối tuần.

Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Thị Khánh - Chủ tịch Hiệp hội Du lịch TP.HCM, liên kết vùng hiện vẫn chưa đạt được mức độ cần thiết. Các sản phẩm du lịch còn phát triển riêng lẻ, thiếu sự phối hợp để hình thành chuỗi giá trị. Điều này khiến hành trình bị chia cắt và khó tạo ra trải nghiệm liền mạch.

Một doanh nghiệp lữ hành nhận định, khoảng trống lớn nhất hiện nay nằm ở cách “biên tập” tài nguyên thành sản phẩm. Mỗi địa phương đều có thế mạnh riêng, nhưng khi chưa được kết nối, những thế mạnh này chỉ phát huy giá trị cục bộ. Khi được đặt trong một hành trình chung, chúng có thể bổ sung cho nhau và tạo ra trải nghiệm đa tầng.

Song, điểm đáng lưu ý là hạ tầng kết nối đóng vai trò nền tảng trong việc định hình kinh tế cuối tuần. Khi thời gian di chuyển giữa TP.HCM và các địa phương lân cận được rút ngắn, tần suất đi lại vào cuối tuần có xu hướng tăng lên. Các dự án cao tốc, đường vành đai và metro đang mở ra khả năng kết nối thuận lợi hơn trong tương lai. Tuy nhiên, hạ tầng vật lý chỉ là một phần của bức tranh. TS. Trần Du Lịch nhấn mạnh: “Liên kết vùng không chỉ là kết nối đường sá mà phải là kết nối sản phẩm. TP.HCM cần phối hợp với các địa phương để xây dựng các gói trải nghiệm hoàn chỉnh, từ di chuyển, lưu trú đến vui chơi, mua sắm”.

Trong dài hạn, hạ tầng không chỉ rút ngắn khoảng cách mà còn làm thay đổi hành vi tiêu dùng. Khi việc di chuyển trở nên thuận tiện, quyết định đi chơi cuối tuần không còn cần kế hoạch dài ngày mà có thể diễn ra nhanh chóng. Điều này làm tăng tần suất tiêu dùng và tạo ra dòng doanh thu lặp lại cho hệ thống dịch vụ. Khi các yếu tố hạ tầng, sản phẩm và liên kết vùng được vận hành đồng bộ, kinh tế cuối tuần sẽ không còn là một phân khúc riêng lẻ mà trở thành một phần trong cấu trúc tăng trưởng của đô thị.