TP.HCM trước bài toán huy động nguồn lực cho chuyển đổi xanh

Ngày 16/1, Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM tổ chức hội thảo “Thúc đẩy tài chính xanh và sàn giao dịch tín chỉ carbon trong Trung tâm tài chính quốc tế” tại Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP.HCM (SIHUB).

Hội thảo thu hút sự tham gia của đông đảo chuyên gia, nhà hoạch định chính sách, đại diện các tổ chức tài chính quốc tế và cộng đồng doanh nghiệp, qua đó làm rõ những cơ hội cũng như thách thức đặt ra cho TP.HCM trong tiến trình chuyển đổi xanh.

Phát biểu tại hội thảo, ông Phạm Bình An - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM, cho biết trong những năm qua, TP.HCM đã triển khai nhiều nghiên cứu và chương trình liên quan đến tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi năng lượng… Tuy nhiên, các hoạt động này còn mang tính đơn lẻ, chưa được đặt trong một khung chiến lược tổng thể và thiếu cơ chế điều phối thống nhất.

Theo chỉ đạo của UBND TP.HCM, Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM được giao làm đầu mối phối hợp xây dựng Đề án Chuyển đổi xanh TP.HCM, với mục tiêu hình thành một khung chiến lược đồng bộ; thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành, liên địa phương; đồng thời đề xuất hệ thống chỉ tiêu, tiêu chí và các chương trình hành động cụ thể. Trọng tâm của đề án là tối ưu hóa sử dụng tài nguyên, thúc đẩy năng lượng tái tạo, phát triển giao thông xanh, kinh tế tuần hoàn và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số.

Theo phân tích của Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM, thành phố đang đứng trước nhiều cơ hội thuận lợi cho chuyển đổi xanh. Với vai trò là trung tâm kinh tế - công nghệ lớn nhất cả nước, TP.HCM có khả năng thu hút mạnh dòng vốn đầu tư xanh trong và ngoài nước. Các cơ chế đặc thù từ Nghị quyết 98 mở ra dư địa về ưu đãi thuế, tín dụng và thử nghiệm chính sách mới; đồng thời thành phố cũng có tiềm năng phát triển du lịch sinh thái, đô thị thông minh và các mô hình kinh tế xanh.

Tuy nhiên, thách thức đặt ra cũng rất rõ nét. Nhu cầu vốn cho chuyển đổi xanh là cực kỳ lớn trong khi chi phí vay vốn xanh còn cao, doanh nghiệp khó tiếp cận tín dụng ưu đãi. Hạ tầng đô thị chịu áp lực quá tải, dân số đông, lượng rác thải gia tăng nhanh; nhận thức cộng đồng về tiêu dùng bền vững chưa đồng đều. Bên cạnh đó, tác động của biến đổi khí hậu, ngập lụt đô thị và tình trạng chồng chéo thể chế tiếp tục là những rào cản không nhỏ đối với lộ trình chuyển đổi.

Theo tính toán sơ bộ, tổng nhu cầu vốn thực hiện Đề án Chuyển đổi xanh TP.HCM giai đoạn 2025 - 2035 vào khoảng 900.000 tỷ đồng. Khoản vốn này bao gồm đầu tư cho các chương trình, dự án trọng điểm thuộc các trụ cột chuyển đổi xanh; chi cho hạ tầng số, quản lý dữ liệu, đào tạo nguồn nhân lực và truyền thông cộng đồng.

Về cơ cấu nguồn lực, ngân sách nhà nước dự kiến chỉ chiếm khoảng 20%, tập trung cho các lĩnh vực then chốt như hạ tầng năng lượng, giao thông, xử lý chất thải và hạ tầng dữ liệu. Khoảng 45% còn lại đến từ nguồn vốn xã hội hóa và các dự án hợp tác công - tư (PPP), huy động từ doanh nghiệp và các quỹ đầu tư trong nước. Phần 35% được kỳ vọng đến từ nguồn vốn quốc tế và ODA, thông qua các định chế tài chính và quỹ khí hậu toàn cầu.

Chia sẻ tại hội thảo, ông Shehryar Ali Shah - Trưởng Văn phòng IFC tại TP.HCM, nhấn mạnh tài chính xanh sẽ là một trụ cột quan trọng của Trung tâm tài chính tại Việt Nam trong tương lai. Theo ông, đây không chỉ là ưu tiên cấp bách mang tính toàn cầu mà còn là cơ hội kinh tế lớn đối với Việt Nam nói chung và TP.HCM nói riêng.

Dẫn Báo cáo Khí hậu và Phát triển Quốc gia của Nhóm Ngân hàng Thế giới, ông cho biết Việt Nam cần thêm khoảng 368 tỷ USD cho các khoản đầu tư liên quan đến khí hậu đến năm 2040, tương đương 6,8% GDP mỗi năm. Rõ ràng, nguồn lực công không thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu này, buộc Việt Nam phải huy động mạnh mẽ vốn tư nhân trong và ngoài nước - nơi tài chính xanh đóng vai trò quyết định.

Theo IFC, Việt Nam có nhiều dư địa phát triển tài chính xanh như nhu cầu đầu tư bền vững ngày càng tăng, việc sớm ban hành hệ thống phân loại xanh quốc gia, sự quan tâm lớn hơn của các ngân hàng đối với tiêu chí ESG, tiềm năng phát hành trái phiếu bền vững bằng ngoại tệ và mở rộng các dự án năng lượng tái tạo, hạ tầng bền vững. Dù vậy, thị trường vẫn đối mặt với những rào cản như chi phí phát hành trái phiếu xanh còn cao, nguồn vốn dài hạn trong nước hạn chế và thiếu các công cụ đánh giá rủi ro khí hậu mang tính hệ thống.

Các chuyên gia tại hội thảo cho rằng, cùng với việc phát triển tài chính xanh, sàn giao dịch tín chỉ carbon sẽ là công cụ quan trọng để vốn hóa các nỗ lực giảm phát thải của doanh nghiệp và địa phương. Việc hình thành, vận hành hiệu quả thị trường carbon gắn với Trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM không chỉ giúp thu hút dòng vốn xanh mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh, uy tín và vị thế của thành phố trong mạng lưới tài chính khu vực.

Trong bối cảnh áp lực vốn cho chuyển đổi xanh ngày càng lớn, bài toán huy động nguồn lực đòi hỏi TP.HCM phải có cách tiếp cận tổng thể, kết hợp hài hòa giữa vai trò “vốn mồi” của Nhà nước, sự tham gia chủ động của khu vực tư nhân và hỗ trợ kỹ thuật, tài chính từ các đối tác quốc tế.

Nếu giải được bài toán này, chuyển đổi xanh không chỉ là nghĩa vụ môi trường mà còn có thể trở thành động lực tăng trưởng mới, giúp TP.HCM phát triển bền vững và giữ vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước trong dài hạn.