TP.HCM: Đưa nghệ thuật biểu diễn vào bảo tàng

Tại TP.HCM, các bảo tàng đã chủ động mở rộng chức năng, tổ chức các chương trình nghệ thuật ngay trong không gian trưng bày. Dịp Giỗ Tổ Hùng Vương và lễ 30/4 vừa qua, chương trình Giai điệu hòa bình và Âm vang hòa bình do Nhà hát Ca múa nhạc dân tộc Bông Sen biểu diễn tại Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh đã mang đến một lớp cảm xúc mới cho không gian lịch sử thiêng liêng. Những giai điệu piano, violin, guitar vang lên giữa ký ức chiến tranh không chỉ làm dịu đi những ám ảnh, mà còn tạo nên sự kết nối tinh tế giữa quá khứ và hiện tại. Ở đó, ranh giới giữa các thế hệ hay quốc tịch dường như được xóa nhòa, nhường chỗ cho những cảm xúc chung về hòa bình. Trước đó, dịp cuối năm 2025, đơn vị này cũng thực hiện chương trình quảng bá nghệ thuật truyền thống và đương đại tại đây, mang đến cho du khách, đặc biệt là khách quốc tế cơ hội cảm nhận văn hóa Việt Nam không chỉ qua hiện vật mà còn bằng ngôn ngữ âm nhạc.

Cũng khoảng năm năm nay, Bảo tàng Lịch sử TP.HCM đã trở thành một trong hai địa chỉ xem múa rối nước vào các ngày cuối tuần được nhiều du khách trong và ngoài nước biết đến. Đi bảo tàng xem múa rối, chương trình múa rối nước do Nhà hát Nghệ thuật Phương Nam (nay là Múa rối nước rồng Phương Nam - Trung tâm nghệ thuật TP.HCM) biểu diễn ngay trong khuôn viên với các vở diễn được thay đổi theo tháng rất hấp dẫn.

Cùng với múa rối, tại khu vực Đền thờ Vua Hùng trong khuôn viên Bảo tàng Lịch sử TP.HCM cũng duy trì tổ chức định kỳ chương trình biểu diễn và quảng bá nghệ thuật Hát bội vào cuối tuần do Nhà hát Nghệ thuật Hát Bội TP.HCM đảm nhận, rất thu hút đông đảo học sinh, sinh viên, du khách. Khán giả không chỉ xem các vở diễn, trích đoạn đặc sắc mà còn được giới thiệu về lịch sử hình thành, thậm chí trực tiếp trải nghiệm một số đặc trưng của loại hình nghệ thuật này... Việc lựa chọn bảo tàng làm điểm diễn cho múa rối nước và hát bội không đơn thuần là thay đổi địa điểm, mà là thay đổi cách tiếp cận. Khi nghệ thuật truyền thống rời khỏi sân khấu chuyên biệt để bước vào không gian đời sống, nó trở nên gần gũi hơn, đặc biệt với giới trẻ và du khách quốc tế.

Tại Bảo tàng TP.HCM có chuỗi sinh hoạt chuyên đề được tổ chức thường xuyên như Từ Đờn ca tài tử đến nghệ thuật sân khấu cải lương, Tìm hiểu nghệ thuật Hát Bội, Trải nghiệm nhạc cụ dân tộc... nhằm giới thiệu và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống đến công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Không chỉ trưng bày và trình diễn áo dài, Bảo tàng Áo dài còn thường xuyên tổ chức các chương trình biểu diễn dân ca quan họ, ví giặm, đờn ca tài tử, múa lân sư rồng... Những hoạt động này mang lại trải nghiệm đa giác quan, giúp du khách, đặc biệt là khách quốc tế tiếp cận các loại hình văn hóa phi vật thể của Việt Nam một cách trực quan và sinh động hơn.

Nếu các hoạt động truyền thống mở rộng chiều sâu văn hóa, thì những thử nghiệm đương đại lại mở ra hướng đi mới cho không gian bảo tàng. Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM với kiến trúc Pháp - Hoa đặc sắc đang dần trở thành một không gian sáng tạo mở. Dịp lễ 30/4 và 1/5, Gánh show đã chọn nơi đây để trình diễn thực cảnh, dùng chính kiến trúc và không gian trưng bày là một phần của tác phẩm. Trong lòng Bảo tàng Mỹ thuật cổ điển, âm nhạc (đàn tranh, đàn tứ, sáo trúc, guitar phím lõm hòa quyện cùng bộ gõ và nhạc điện tử) và những nghệ thuật chuyển động tinh tế (múa dân gian Nam Bộ, ballet, múa đương đại ...) khán giả không chỉ xem, mà thực sự “bước vào” tác phẩm…

Trên thực tế, việc đưa nghệ thuật biểu diễn vào bảo tàng nằm trong chủ trương phát huy vai trò của các thiết chế văn hóa công cộng, đặc biệt là các di sản tại TP.HCM. Đây không chỉ là thay đổi về hình thức tổ chức, mà còn phản ánh sự chuyển dịch trong tư duy phát triển văn hóa. Những không gian như bảo tàng vốn gắn với ký ức và hiện vật nay được bổ sung thêm lớp trải nghiệm sống động từ các loại hình nghệ thuật biểu diễn.

Trong bối cảnh đô thị hiện đại, khi các loại hình giải trí ngày càng đa dạng và cạnh tranh, bảo tàng buộc phải đổi mới để tồn tại. Công chúng, đặc biệt là người trẻ, ngày càng đòi hỏi những trải nghiệm mang tính tương tác, cá nhân hóa và giàu cảm xúc. Các bảo tàng hiện đại giờ đây vì thế không chỉ cạnh tranh và thu hút khách tham quan bằng bộ sưu tập. Sự chuyển dịch từ trưng bày tĩnh sang trải nghiệm động thể hiện bằng các chương trình/chuyên đề biểu diễn nghệ thuật truyền thống và đương đại của bảo tàng không còn là thử nghiệm mà đã trở thành xu hướng chủ đạo. Quan trọng hơn, mô hình này còn góp phần tạo liên kết giữa di sản, du lịch và công nghiệp văn hóa, mở rộng vai trò của bảo tàng trong đời sống sáng tạo đô thị.