Quy định điều kiện bồi thường, chấm dứt hợp đồng trước hạn đối với dự án BOT giao thông

Nghị định tập trung xử lý các vấn đề phát sinh liên quan đến sụt giảm doanh thu tại các dự án BOT trong lĩnh vực đường bộ có hợp đồng ký kết trước ngày 1/1/2021, đồng thời quy định cụ thể cơ chế bồi thường khi phải chấm dứt hợp đồng trước thời hạn theo Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP).

Theo quy định, nghị định áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến các dự án đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông theo hình thức hợp đồng BOT được ký kết trước ngày 1/1/2021. Đây là nhóm dự án phát sinh nhiều vướng mắc trong quá trình vận hành, đặc biệt là các trường hợp doanh thu không đạt như phương án tài chính ban đầu.

Nghị định quy định rõ nhà đầu tư hoặc doanh nghiệp dự án được xem xét chi trả chi phí bồi thường khi chấm dứt hợp đồng trước thời hạn nếu đáp ứng một trong hai điều kiện.

Thứ nhất, dự án hoặc hạng mục công trình đã hoàn thành, đưa vào khai thác tối thiểu 2 năm nhưng không được phép thu phí theo hợp đồng, khiến nhà đầu tư không thể hoàn vốn.

Thứ hai, dự án bị sụt giảm doanh thu nghiêm trọng, dù đã điều chỉnh phương án tài chính như giảm lợi nhuận, giảm lãi suất vay và có sự hỗ trợ từ phần vốn nhà nước chia sẻ rủi ro. Tuy nhiên, ngay cả khi kéo dài thời gian thu phí tối đa lên tới 50 năm, dự án vẫn không đủ nguồn thu để chi trả các nghĩa vụ tài chính cơ bản như thuế, chi phí vận hành, bảo trì và trả nợ vay.

Quy định này được đánh giá là nhằm xử lý dứt điểm các dự án BOT kém hiệu quả kéo dài, tránh phát sinh tranh chấp và giảm rủi ro cho cả Nhà nước và nhà đầu tư.

Nghị định cũng đưa ra nguyên tắc cụ thể để xác định chi phí bồi thường khi chấm dứt hợp đồng trước thời hạn. Theo đó, tổng chi phí bồi thường được tính toán trên cơ sở tổng hợp nhiều yếu tố chi phí hợp lệ, sau khi trừ đi phần doanh thu thực tế.

Các khoản chi phí được tính bao gồm tổng vốn đầu tư xây dựng (đã quyết toán, không bao gồm phần vốn nhà nước), chi phí quản lý vận hành và bảo trì, các khoản thuế phí thực tế, chi phí kiểm toán (nếu có) và chi phí huy động vốn vay.

Ở chiều ngược lại, doanh thu từ thu phí dịch vụ và các nguồn thu hợp pháp khác sẽ được khấu trừ khỏi tổng chi phí để xác định số tiền bồi thường cuối cùng. Cách tính này nhằm đảm bảo nguyên tắc minh bạch, hài hòa lợi ích và tránh thất thoát ngân sách.

Việc chi trả chi phí bồi thường được thực hiện trong các trường hợp chấm dứt hợp đồng trước thời hạn theo quy định của Luật PPP, bao gồm các tình huống như dự án bị ảnh hưởng bởi sự kiện bất khả kháng, vì lợi ích quốc gia hoặc yêu cầu quốc phòng - an ninh, hoặc do hoàn cảnh thay đổi cơ bản khiến hợp đồng không thể tiếp tục thực hiện.

Trong các trường hợp này, trách nhiệm chi trả thuộc về cơ quan ký kết hợp đồng nếu đã được xác định trong hợp đồng dự án.

Việc ban hành Nghị định 122/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý rõ ràng để xử lý các dự án BOT gặp khó khăn, đặc biệt là các dự án có doanh thu không đạt phương án tài chính, kéo dài nhiều năm.

Đồng thời, quy định này cũng góp phần nâng cao tính minh bạch trong quản lý dự án PPP, củng cố niềm tin của nhà đầu tư và tạo nền tảng ổn định hơn cho việc phát triển hạ tầng giao thông theo hình thức đối tác công tư trong thời gian tới.