Phát triển văn hoá đọc tại doanh nghiệp TP.HCM: Những cách làm điển hình (Bài 10)

Xây dựng văn hóa đọc quy mô lớn tại Tập đoàn Kim Oanh

Tập đoàn Kim Oanh là doanh nghiệp phát triển từ lĩnh vực bất động sản, hiện vận hành theo mô hình đa ngành với hơn 1.400 nhân sự làm việc tại nhiều địa bàn như TP.HCM, Đồng Nai. Trong bối cảnh quy mô lớn, nhân sự phân tán và cường độ công việc cao, bài toán đặt ra không đơn thuần là khuyến khích đọc, mà là làm sao để việc học và tiếp cận tri thức có thể “hiện diện” trong đời sống công việc hàng ngày.

Từ yêu cầu đó, Tập đoàn lựa chọn phát triển văn hóa đọc như một phần trong chiến lược xây dựng và tái tạo văn hóa doanh nghiệp.

Bước đi đầu tiên là kiến tạo nền tảng tri thức chung thông qua việc xây dựng tủ sách với hơn 1.000 đầu sách, bao phủ các lĩnh vực gắn trực tiếp với hoạt động của doanh nghiệp như bất động sản, quản trị, tài chính, công nghệ, giáo dục, kỹ năng và phát triển con người. Việc đầu tư sách không được nhìn như trang bị tài liệu, mà là đầu tư vào “tài sản tri thức” của tổ chức - nơi tri thức của người lao động được xem là một phần năng lực cạnh tranh.

Đặc biệt là sự tham gia của Quỹ Khởi Sự Từ Tâm với “Tủ sách Tri thức thiện nguyện”. Không chỉ dừng ở việc lựa chọn sách, Quỹ còn tham gia vào quá trình dịch thuật, mua bản quyền và xuất bản các đầu sách về thiện nguyện. Nhờ đó, việc đọc không chỉ phục vụ công việc mà còn góp phần định hình nhận thức xã hội và giá trị sống của đội ngũ nhân sự.

Khác với cách triển khai dàn trải, Tập đoàn lựa chọn bắt đầu từ một nhóm nòng cốt. Quỹ Khởi Sự Từ Tâm đóng vai trò hạt nhân, dẫn dắt các hoạt động đọc, kết nối nguồn sách và duy trì nhịp triển khai. Cách làm này phù hợp với thực tế doanh nghiệp lớn, nơi việc thay đổi hành vi khó có thể diễn ra đồng loạt nếu thiếu lực lượng dẫn dắt đủ mạnh.

Từ nhóm nòng cốt này, các hoạt động đọc dần được mở rộng thành thực hành tập thể. Tập đoàn tổ chức các buổi thảo luận sách định kỳ, trung bình mỗi 2 tháng một lần, với sự tham gia của nhiều phòng ban. Ý nghĩa của các buổi này không nằm ở số lượng, mà ở việc chuyển hóa việc đọc từ hành vi cá nhân thành quá trình trao đổi, phản biện và liên hệ với công việc. Nhân viên không chỉ đọc, mà còn đặt câu hỏi: kiến thức nào có thể áp dụng, cách quản trị bản thân ra sao để làm việc hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, mô hình “Đọc sách buổi sáng” qua nền tảng trực tuyến vào lúc 5 giờ sáng, mỗi tháng một lần, là một thử nghiệm đáng chú ý. Dù quy mô nhỏ và mang tính tự nguyện, nhưng mô hình này cho thấy văn hóa đọc có thể được thiết kế linh hoạt, phù hợp với nhịp sống bận rộn của người lao động. Nội dung tập trung vào các chủ đề như bài học cuộc sống, tinh thần tự rèn luyện và giá trị sống, góp phần nuôi dưỡng chiều sâu nội tại của mỗi cá nhân.

Đề xuất mô hình phát triển văn hóa đọc trong doanh nghiệp theo bốn trụ cột chính.

Thứ nhất, xây dựng hạ tầng tiếp cận tri thức. Hạ tầng này có thể bao gồm tủ sách doanh nghiệp, thư viện số, thư viện sách nói, danh mục sách theo chủ đề và các công cụ truy cập thuận tiện cho người lao động. Dù quy mô lớn hay nhỏ, doanh nghiệp cần bảo đảm nguyên tắc cơ bản là tri thức phải đủ gần, đủ dễ tiếp cận và đủ phù hợp với nhịp sống công việc của đội ngũ.

Thứ hai, hình thành hạt nhân dẫn dắt và không gian đọc chung. Thực tiễn cho thấy văn hóa đọc khó có thể tự lan rộng nếu không có một bộ phận hoặc một nhóm nhân sự làm nhiệm vụ khơi gợi, kết nối và duy trì nhịp hoạt động. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp cần tạo ra các không gian đọc chung như buổi thảo luận sách định kỳ, câu lạc bộ đọc sách, diễn đàn chia sẻ sau đọc hoặc mô hình nhóm đọc theo phòng ban.

Thứ ba, phát huy vai trò của lãnh đạo và cơ chế khích lệ. Sự tham gia của lãnh đạo có ý nghĩa tạo ra tính chính danh cho văn hóa đọc trong tổ chức. Doanh nghiệp nên khuyến khích lãnh đạo tham gia vào các buổi chia sẻ, giới thiệu sách, đối thoại tri thức hoặc tặng sách trong những dịp nội bộ phù hợp. Những hình thức này giúp tạo động lực và làm cho tri thức trở thành một giá trị được tôn vinh.

Thứ tư, đổi mới phương thức tiếp cận theo hướng đa nền tảng. Doanh nghiệp có thể kết hợp sách giấy với sách nói, nội dung số, podcast nội bộ, bản tin tri thức, tóm tắt sách hoặc các nền tảng học tập trực tuyến. Điểm quan trọng không nằm ở công nghệ tự thân, mà ở việc công nghệ giúp tri thức đến gần hơn với người lao động trong đời sống hằng ngày.

Từ bốn trụ cột này, có thể gợi mở thêm một hướng phát triển rộng hơn, đó là hình thành các cộng đồng học tập liên doanh nghiệp. Đây có thể là không gian để nhiều doanh nghiệp cùng chia sẻ nguồn sách, phương pháp tổ chức, diễn giả, mô hình hoạt động và các sáng kiến lan tỏa tri thức ra cộng đồng. Đối với những doanh nghiệp chưa đủ nguồn lực để tự xây dựng một hệ sinh thái văn hóa đọc hoàn chỉnh, mô hình liên kết này có thể là một giải pháp phù hợp. Khi đó, văn hóa đọc không chỉ là mô hình nội bộ của từng doanh nghiệp, mà có thể trở thành mạng lưới kết nối doanh nhân bằng tri thức, học tập và tinh thần phụng sự.

Công ty AODAN Việt Nam

Tại AODAN Việt Nam, Ban lãnh đạo công ty đã đưa ra những giải pháp chiến lược dài hạn và thẩm thấu dần vào đời sống thực hành của đội ngũ, đó là việc “thể chế hóa thời gian đọc” - biến việc đọc từ lựa chọn cá nhân thành một phần của nhịp vận hành tập thể.

Mỗi chiều thứ sáu, 15 phút cuối ngày, toàn bộ hoạt động bán hàng và giao tiếp số được tạm dừng. Trong khoảng lặng đó, nhân sự buộc phải rời khỏi guồng quay KPI để quay về với sách. Điểm đáng nói không nằm ở con số 15 phút, mà ở thông điệp quản trị phía sau: doanh nghiệp sẵn sàng “hy sinh” một phần năng suất ngắn hạn để đổi lấy năng lực dài hạn.

Đặc biệt là cách AODAN lựa chọn “đưa sách ra khỏi thư viện”, đặt nó vào những điểm chạm hàng ngày như khu vực pha cà phê, trạm nước hay không gian nghỉ ngơi. Theo ông Minh, mỗi khi nhân sự dành vài phút để pha một ly trà hay chờ đợi nước sôi, một bìa sách hấp dẫn về lịch sử phát triển điện tử hay triết học quản trị có thể ngay lập tức thu hút thị giác. Thiết lập các góc thư giãn với ánh sáng dịu cùng âm nhạc giúp người lao động được giải tỏa áp lực trong công việc.

Ưu điểm của việc làm này là khuyến khích nhân viên tiếp cận sách bất cứ khi nào cảm thấy rảnh rỗi hoặc có nhu cầu tự thân mà không cần đến một mệnh lệnh ép buộc nào. Đọc sách một cách tự do song hành cùng thưởng trà tạo nên sự thư thái tâm hồn, bồi đắp chỉ số hạnh phúc cho nhân viên trong quá trình lao động. Phương thức “thẩm thấu chậm” này dần biến sách thành một người bạn đồng hành trung thành, xóa tan định kiến coi đọc sách là việc tiêu tốn quá nhiều thời gian hay là hành vi của các “mọt sách” khô khan.

Công ty CP Đầu tư Xây dựng Bcons

Công ty Bcons cũng lựa chọn việc đọc không chỉ được khuyến khích mà được “đóng khung” bằng hạ tầng, nhịp vận hành và cơ chế đánh giá cụ thể. Cụ thể, mỗi phòng ban đều có tủ sách chuyên môn riêng, trong khi toàn bộ tầng văn phòng được bố trí thư viện chung, kết hợp với việc số hóa tài liệu và gắn QR code để nhân sự có thể truy cập nhanh bất cứ lúc nào. Mỗi tuần dành 30 phút đọc và thảo luận nhóm, mỗi tháng có nhân sự trình bày cảm nhận 1-2 cuốn sách trực tiếp trước lãnh đạo. Không còn chuyện đọc cho có hay đọc theo phong trào, mà trở thành một hoạt động có lịch, có người chịu trách nhiệm và có sự hiện diện của cấp quản lý. Khi lãnh đạo ngồi nghe nhân viên nói về sách, bản thân hành vi đó đã là một thông điệp mạnh mẽ hơn bất kỳ khẩu hiệu nào.

Nhân sự tại Bcons sau khi đọc buộc phải trả lời một câu hỏi rất cụ thể: “Áp dụng được gì cho công việc?”. Câu trả lời không dừng ở mức tự giác, mà được đưa vào cơ chế đánh giá khi lãnh đạo trực tiếp ra đề, chấm bài và lưu kết quả tại trung tâm đào tạo nội bộ. Song song đó, các cơ chế thúc đẩy cũng được thiết kế rõ ràng, với hai giải thưởng hàng tháng dành cho hoạt động truyền thông (review sách, viết cảm nhận) và sáng tạo (ý tưởng ứng dụng từ sách vào công việc chuyên môn). Cách làm này đánh trúng một thực tế quen thuộc: Nếu không gắn với lợi ích cụ thể và sự ghi nhận chính thức, việc đọc rất dễ bị đẩy xuống cuối danh sách ưu tiên.

Công ty Mainetti Việt Nam

Tại Mainetti Việt Nam, việc đọc sách không dừng ở cá nhân, mà mở rộng sang cấp độ cộng đồng. Các nhóm thảo luận nhỏ theo phòng ban, các buổi chia sẻ định kỳ hay mô hình câu lạc bộ đọc sách được thiết kế như những “bệ đỡ” cho văn hóa đọc. Tại Mainetti, câu lạc bộ đọc sách được thành lập từ năm 2021 đóng vai trò hạt nhân, vừa lựa chọn đầu sách, vừa tổ chức các buổi thảo luận. Mỗi tháng, một cuốn sách được giới thiệu rộng rãi kèm theo phần đánh giá, tạo thành dòng chảy tri thức liên tục trong tổ chức.

Công ty TNHH DP Tâm Đan

Công ty “kích hoạt” văn hóa đọc thông qua yếu tố thi đua và trải nghiệm. Cuộc thi “Đọc sách cùng DP Tâm Đan” được thiết kế như một sân chơi trí tuệ, nơi mỗi phòng ban phải đọc, hiểu và chuyển hóa nội dung thành các video chia sẻ. Khi kết quả đọc được “trình diễn” trước tập thể và gắn với phần thưởng cụ thể, việc đọc không còn khô khan mà trở nên sống động, có tính cạnh tranh và hấp dẫn.

Đặc biệt, cách lựa chọn đầu sách không mang tính ngẫu nhiên. Mỗi phòng ban được “giao” những cuốn sách phù hợp với khoảng trống năng lực của mình. Phòng kinh doanh đọc về tâm lý khách hàng, phòng nhân sự đọc về quản trị con người, trong khi các bộ phận hậu cần lại tiếp cận những cuốn sách về kỷ luật và quản lý thời gian. Cách tiếp cận này giúp tri thức trở nên “có ích ngay lập tức”, từ đó giảm bớt cảm giác xa rời thực tế - một trong những rào cản lớn nhất của văn hóa đọc.

Trước áp lực thời đại số, Công ty áp dụng mô hình “đọc sách online” với việc chuyển hóa nội dung sách thành các clip ngắn, dễ tiếp cận là một ví dụ điển hình. Thay vì yêu cầu nhân viên ngồi hàng giờ với một cuốn sách, tri thức được “nén” lại thành những đơn vị nhỏ, phù hợp với nhịp tiêu thụ thông tin nhanh của thời đại số. Điều này không phải là sự thỏa hiệp với thói quen đọc lướt, mà là một chiến lược “đi đường vòng”: Đưa tri thức đến gần hơn, từ đó tạo điểm chạm ban đầu, rồi mới dẫn dắt người đọc quay lại với chiều sâu.

Khi những video tóm tắt sách xuất hiện trên các nền tảng quen thuộc như YouTube hay Zalo nội bộ, tri thức không còn bị giới hạn trong không gian thư viện. Nó len vào những khoảng thời gian trước đây vốn bị “lãng phí” cho việc lướt mạng xã hội. Một nhân viên có thể tranh thủ vài phút nghỉ trưa để xem một clip về kỹ năng giao tiếp, hay nghe tóm tắt một cuốn sách trong lúc di chuyển.

TST Tourist, văn hóa đọc được xây dựng như một hệ thống với bốn lớp rõ ràng

Thứ nhất, công ty chủ động cung cấp tài liệu phù hợp với chiến lược, đồng thời dành thời gian chính thức cho việc đọc như một phần của công việc.

Thứ hai, gắn đọc với bài toán thực tế. Tri thức chỉ có giá trị khi được đưa vào thảo luận và thử nghiệm, nếu không, việc đọc sẽ dừng lại ở mức tiêu thụ thông tin.

Thứ ba, chuyển hóa tri thức từ cá nhân sang tập thể thông qua các buổi chia sẻ, phản biện, hệ thống hóa trong các bộ phận của công ty để thể biến tri thức cá nhân thành tài sản chung.

Thứ tư, ghi nhận và lan tỏa: văn hóa không được tạo ra bằng khẩu hiệu. Nó được hình thành từ những hành vi được lặp lại và được công nhận. Khi bốn lớp này vận hành đồng thời, việc đọc không còn là nỗ lực cá nhân. Nó trở thành một phần của hệ thống vận hành.

Văn hóa đọc, nếu được đặt đúng vị trí, không phải là một giá trị mềm. Nó là hạ tầng của năng lực đó. Và vì vậy, câu hỏi đặt ra cho mỗi doanh nghiệp ngày nay là: chúng ta có đủ nghiêm túc với việc học để tồn tại trong một thế giới luôn thay đổi hay không?

Công ty Siêu Nhật Thanh

Doanh nghiệp đưa ra mô hình mới vowsib nguyên tắc “10 phút mỗi ngày”. Đây là khoảng thời gian đủ ngắn để không tạo áp lực, nhưng đủ lặp lại để hình thành thói quen. Nhân viên không bị áp đặt thời gian đọc cố định, mà được chủ động lựa chọn thời điểm phù hợp với nhịp làm việc. Chính sự linh hoạt này giúp việc đọc trở thành lựa chọn cá nhân, thay vì một nhiệm vụ bị ép buộc.

Một thay đổi khác là mở rộng cách “đọc”. Không chỉ dừng ở sách giấy, doanh nghiệp khuyến khích sử dụng sách nói, podcast, nội dung tóm tắt, thậm chí ứng dụng công nghệ để chuyển tài liệu thành audio. Nhờ đó, việc tiếp nhận tri thức không còn bị giới hạn trong một không gian hay thời điểm cụ thể.

Quan trọng hơn, nhân viên được khuyến khích chia sẻ nội dung đã đọc trong các buổi họp, sinh hoạt chuyên môn hoặc trao đổi liên phòng ban. Các buổi chia sẻ được tổ chức bài bản, có nội dung, có phản hồi và có đánh giá hiệu quả. Nhờ đó, việc đọc không dừng lại ở “biết”, mà chuyển thành “hiểu - chia sẻ - áp dụng”.

Bảo tàng Áo dài TP.HCM

Đại diện Bảo Tàng cho biết đã xây dựng hệ thống tủ sách với khoảng 600 đầu sách cùng không gian đọc riêng gần 280m² và có nhân sự phụ trách quản lý. Đây là điều kiện quan trọng giúp việc đọc được duy trì ổn định, thay vì mang tính tự phát.

Bên cạnh hạ tầng, Bảo tàng còn xây dựng cơ chế khuyến khích cụ thể như định hướng mỗi nhân viên dành thời gian đọc hàng tuần và ghi nhận những cá nhân tích cực. Một thay đổi đáng chú ý là cách tổ chức hoạt động đọc theo hướng gắn với chuyên môn. Các nhóm đọc sách định kỳ, hoạt động chia sẻ kiến thức, workshop hay các hình thức truyền tải nội dung như tờ bướm, câu đố… đều xoay quanh các chủ đề liên quan trực tiếp đến công việc như thuyết minh, văn hóa áo dài, di sản. Nhờ đó, việc đọc không bị “xa rời thực tế” mà trở nên hữu ích, dễ áp dụng. Đồng thời, các hoạt động này cũng giúp chuyển hóa việc đọc từ hành vi cá nhân sang hoạt động tập thể, tạo sự lan tỏa trong nội bộ và mở rộng các hoạt động lan tỏa ra cộng đồng thông qua việc giới thiệu sách, viết bài, hợp tác với các tổ chức văn hóa. Điều này cho thấy văn hóa đọc được tiếp cận không chỉ như nhu cầu nội tại mà còn như một phần trách nhiệm xã hội.

Hiệu quả của cách làm này thể hiện khá rõ. Trong tổng số 14 nhân viên, có khoảng 57% tham gia đọc thường xuyên và 43% tham gia không thường xuyên - một tỷ lệ tích cực đối với đơn vị quy mô nhỏ. Việc đọc giúp nhân viên mở rộng kiến thức, cải thiện khả năng diễn đạt, tăng sự tự tin khi thuyết minh và nâng cao năng lực xử lý tình huống. Đồng thời, các hoạt động chia sẻ cũng góp phần tăng sự gắn kết trong tập thể và tạo môi trường làm việc tích cực hơn.