Nghị quyết 79: Tinh thần cải cách đồng bộ về vai trò doanh nghiệp

Điều này cho thấy, thay vì xem khu vực kinh tế nhà nước và tư nhân như đối trọng thì cả hai Nghị quyết 68 và Nghị quyết 79 đều nhấn mạnh sự bổ sung, tương hỗ, cùng hướng tới mục tiêu chung là đưa kinh tế Việt Nam bứt phá trong giai đoạn tới.

Trước Nghị quyết 68, kinh tế tư nhân được coi là “bổ trợ” cho kinh tế nhà nước, nay đã được nâng lên thành “một động lực quan trọng hàng đầu” của nền kinh tế. Nghị quyết 68 tuyên bố rõ: Kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, là lực lượng tiên phong thúc đẩy tăng trưởng, tạo việc làm, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia. Đồng thời, thừa nhận vai trò của đội ngũ doanh nhân - những người trực tiếp dẫn dắt khu vực tư nhân như một lực lượng quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, Nghị quyết 68 đề ra các chỉ tiêu cụ thể đến năm 2030 cho kinh tế tư nhân đạt 2 triệu doanh nghiệp (DN) (hiện có gần 940 ngàn), tốc độ tăng trưởng khu vực tư nhân bình quân 10-12%/năm (cao hơn tốc độ tăng trưởng chung), đóng góp 55-58% GDP và 35-40% thu ngân sách, tạo việc làm cho gần 85% lao động. Tầm nhìn đến 2045, kinh tế tư nhân đóng góp trên 60% GDP với 3 triệu DN... Những con số này cho thấy quyết tâm đưa khu vực tư nhân thực sự trở thành động lực tăng trưởng hàng đầu của nền kinh tế quốc gia.

Mới đây, Nghị quyết 79 được Bộ Chính trị ban hành, tái khẳng định kinh tế nhà nước là “thành phần đặc biệt quan trọng, giữ vai trò chủ đạo” trong nền kinh tế, ví như “bộ khung và người cầm lái” của nền kinh tế quốc gia. Tuy nhiên, thay vì chỉ nêu định hướng chung chung thì Nghị quyết 79 cũng đưa ra chỉ tiêu định lượng, thời hạn cụ thể để đo lường kết quả. Cụ thể, đến năm 2030, phấn đấu có 50 DN nhà nước (DNNN) lọt Top 500 DN lớn nhất Đông Nam Á và 1-3 DN vào Top 500 DN lớn nhất thế giới. Đồng thời, có ít nhất 3 ngân hàng thương mại nhà nước vào Top 100 ngân hàng lớn nhất châu Á. Tầm nhìn đến 2045, tăng lên 60 DNNN thuộc Top 500 Đông Nam Á và 5 DN vào Top 500 toàn cầu. Những chỉ tiêu này thể hiện tham vọng biến một số DNNN trụ cột thành các DN có quy mô và công nghệ ngang tầm các tập đoàn hàng đầu khu vực.

Điểm nhấn quan trọng khác của Nghị quyết 79 là đến năm 2030, 100% DNNN phải thực hiện quản trị DN hiện đại trên nền tảng số; 100% tập đoàn, tổng công ty nhà nước áp dụng nguyên tắc quản trị theo chuẩn mực OECD. Đây không chỉ là yêu cầu hình thức mà là điều kiện bắt buộc để DNNN nâng cao tính minh bạch, hiệu quả, đủ sức mở đường, cạnh tranh trên tầm khu vực và quốc tế.

Có một điểm rất quan trọng là cả hai nghị quyết đều nhấn mạnh tới việc phát triển đồng thời và hài hòa. Nghị quyết 68 nhấn mạnh nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật giữa các thành phần kinh tế, xóa bỏ phân biệt đối xử, tạo sân chơi cạnh tranh công bằng. Tương tự, Nghị quyết 79 tuyên bố kinh tế nhà nước cũng phải hoạt động bình đẳng theo cơ chế thị trường chứ không ỷ lại ưu thế độc quyền. Cả hai khu vực đều phải tuân thủ “luật chơi” chung và đều chịu sức ép phải đổi mới, nâng cao hiệu quả. Chính điểm này giúp hóa giải lo ngại rằng phát triển DNNN sẽ “lấn át” khu vực tư nhân, hoặc ngược lại đề cao tư nhân sẽ làm suy yếu DNNN.

Thực tế, khi luật pháp và chính sách đối xử công bằng, DNNN và tư nhân có thể cộng sinh cùng phát triển, cạnh tranh. Ví dụ, trong một dự án hạ tầng giao thông lớn, DNNN có thể góp vốn chủ đạo và dẫn dắt, nhưng DN tư nhân có thể tham gia theo hình thức đối tác công - tư (PPP) để chia sẻ nguồn lực và vận hành dự án hiệu quả.

Hai nghị quyết 68 và 79 còn bổ trợ nhau ở chỗ phân vai rõ ràng cho từng khu vực, tránh chồng chéo lãng phí nguồn lực. Nghị quyết 79 xác định những lĩnh vực then chốt mà kinh tế nhà nước phải tập trung làm đầu tàu, đó thường là các lĩnh vực cần vốn lớn, công nghệ cao, hoặc liên quan an ninh chiến lược (như năng lượng, quốc phòng, kết cấu hạ tầng trọng yếu). Ngược lại, Nghị quyết 68 yêu cầu khơi thông mọi rào cản để kinh tế tư nhân mở rộng quy mô và nâng cao năng lực trong các lĩnh vực sản xuất, dịch vụ mà họ có lợi thế. Có nghĩa, Nhà nước sẽ dùng nguồn lực công (hạ tầng, đất đai, vốn nhà nước) làm đòn bẩy, còn khu vực tư nhân sẽ được khuyến khích tham gia sâu rộng hơn thông qua liên doanh, PPP, chuỗi cung ứng… nhằm cùng nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Chẳng hạn, Nhà nước đầu tư xây dựng các cảng biển, sân bay lớn (vốn đầu tư công) rồi mời gọi DN tư nhân vào vận hành dịch vụ logistics, vận tải kết nối. Hoặc DNNN triển khai dự án nghiên cứu khoa học công nghệ chiến lược (ví dụ phát triển mạng viễn thám, vệ tinh), sau đó chuyển giao ứng dụng cho DN tư nhân thương mại hóa. Mỗi khu vực làm tốt vai trò của mình sẽ tạo điều kiện cho khu vực kia phát huy thế mạnh, tránh tình trạng “giẫm chân” hoặc bỏ trống.

Đáng chú ý, Nghị quyết 79 đề ra tầm nhìn xây dựng một số tập đoàn kinh tế nhà nước mạnh, giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt DN trong nước tham gia sâu vào các chuỗi sản xuất, cung ứng toàn cầu. Đây chính là hàm ý về sự “dẫn dắt chuỗi”: Các DNNN lớn sẽ như những “nhạc trưởng” kết nối hàng loạt DN vừa và nhỏ của Việt Nam cùng tham gia các dự án, chuỗi cung ứng quốc tế. Ngược lại, Nghị quyết 68 cũng đặt mục tiêu đến năm 2030 phải có ít nhất 20 DN tư nhân Việt Nam vươn tầm quốc tế, tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Muốn vậy, các DN tư nhân rất cần sự hỗ trợ về cơ hội từ các dự án lớn do DNNN dẫn đầu hoặc sự hợp tác liên kết với DNNN. Ví dụ, nếu một tập đoàn nhà nước về viễn thông mở rộng kinh doanh ra thị trường nước ngoài, họ có thể kéo theo nhiều DN tư nhân Việt (cung ứng thiết bị, phần mềm, dịch vụ phụ trợ) cùng xuất ngoại. Ngược lại, sự năng động, sáng tạo của DN tư nhân sẽ bổ sung cho DNNN những mắt xích hiệu quả trong chuỗi cung ứng, giúp giảm chi phí, nâng cao chất lượng dự án mà DNNN thực hiện. Sự hợp tác này tạo ra hiệu ứng cộng hưởng: “1 + 1 > 2”, khi thế mạnh của mỗi bên được kết hợp để nâng cao năng lực cạnh tranh chung của nền kinh tế.

Tóm lại, Nghị quyết 79 và 68 được thiết kế như hai mảnh ghép hoàn chỉnh bức tranh phát triển kinh tế Việt Nam thời kỳ mới. Nhà nước định hướng, tư nhân sáng tạo. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa “hai trụ cột” này sẽ tạo sức mạnh cộng hưởng đưa kinh tế Việt Nam vươn lên tầm cao mới.