Đánh thức “48 giờ vàng” cuối tuần của đô thị TP.HCM

Nội dung được chia sẻ tại phiên thảo luận của hội thảo “Kinh tế cuối tuần: Tiềm năng và động lực tăng trưởng mới của TP.HCM sau hợp nhất” do Tạp chí Doanh Nhân Sài Gòn phối hợp cùng Sở Du lịch TP.HCM và Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM tổ chức sáng ngày 22/4.

Thị trường cuối tuần còn bị bỏ ngỏ

Ông Võ Anh Tài - Phó tổng giám đốc Saigontourist Group đặt vấn đề theo cách khác: “Kinh tế cuối tuần cần được hiểu như một hệ sinh thái tiêu dùng tích hợp, bao gồm các hoạt động trải nghiệm, mua sắm, giải trí, sự kiện… diễn ra từ tối thứ Sáu đến hết Chủ nhật, thậm chí kéo dài sang sáng thứ Hai. Khi tổ chức tốt, kinh tế cuối tuần không chỉ thu hút khách mà còn kéo dài thời gian lưu trú, chuyển từ “đi về trong ngày” sang “ở lại - trải nghiệm - chi tiêu nhiều hơn”.

TP.HCM sau mở rộng cần được nhìn nhận là một không gian du lịch liên hoàn, kết nối cả nội vùng và ngoại vùng. Trước đây, du lịch giữa TP.HCM, Bình Dương và Vũng Tàu mang tính liên kết vùng, nay có thể phát triển thành một hệ sinh thái nội vùng thống nhất, đồng thời vẫn thu hút dòng khách từ các địa phương khác và quốc tế.

Cuối tuần không còn là phần “ngoài giờ” của nền kinh tế mà là một chu kỳ tiêu dùng riêng. Khi người dân có thời gian, họ sẵn sàng chi tiêu cho trải nghiệm, cho cảm xúc và cho những nhu cầu mang tính cá nhân hơn. Bởi, sau khi mở rộng không gian phát triển, TP.HCM không còn là một điểm đến đơn lẻ. Một buổi tối ở trung tâm có thể nối tiếp bằng một sáng cuối tuần tại Bình Dương và kết thúc bằng một ngày nghỉ dưỡng tại Vũng Tàu. Hành trình này đã tồn tại trong thực tế, nhưng chưa được định hình thành sản phẩm hoàn chỉnh.

Kinh nghiệm từ các nước cho thấy, thị trường cuối tuần không tự hình thành. Nó cần quy hoạch không gian, cần cơ chế vận hành và cần một hệ sinh thái dịch vụ đồng bộ. Nếu không, các hoạt động vẫn chỉ dừng ở mức “điểm đến đơn lẻ”, khó tạo ra giá trị cộng hưởng. Và thực tế tại TP.HCM hiện nay phản ánh rõ điều đó. Các chợ cuối tuần, phố đi bộ, sự kiện văn hóa đã xuất hiện, nhưng chưa tạo thành mạng lưới. Những dòng người đổ về trung tâm mỗi cuối tuần là tín hiệu của nhu cầu nhưng cũng là dấu hiệu cho thấy thị trường này vẫn đang bị “bỏ ngỏ” ở cấp độ tổ chức.

Ông Võ Tân Thành - Phó Chủ tịch VCCI nhấn mạnh rằng, phát triển kinh tế cuối tuần của TP.HCM cần đặt trong bối cảnh hội nhập và học hỏi kinh nghiệm quốc tế một cách chọn lọc, linh hoạt. Không có một mô hình “chuẩn” duy nhất mà cần tổng hợp tinh hoa từ nhiều quốc gia vì mỗi nơi có một thế mạnh riêng. Về quy mô, có thể học từ Thái Lan trong việc tổ chức các không gian tiêu dùng lớn, sôi động. Về tổ chức và chính sách nên học từ Trung Quốc với vai trò dẫn dắt mạnh mẽ của chính quyền. Về chất lượng, cần học từ Singapore trong xây dựng trải nghiệm cao cấp, đồng bộ. Về sáng tạo, có thể học từ Hàn Quốc trong khai thác văn hóa và không gian công cộng. Về bản sắc, nên học từ Đài Loan trong phát triển kinh tế đêm gắn với đặc trưng địa phương.

“Điều quan trọng là không sao chép máy móc mà cần linh hoạt phù hợp với điều kiện thực tiễn của Thành phố. Khi đó, kinh tế cuối tuần sẽ trở thành một động lực quan trọng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và định vị TP.HCM trên bản đồ các đô thị năng động của khu vực”, ông Thành nhấn mạnh.

Nhu cầu có, trải nghiệm chưa tới

Bà Nguyễn Thị Trà Mi - Công ty du lịch Thiên Niên Kỷ nhấn mạnh rằng trải nghiệm cuối tuần cần bắt đầu từ chính nhu cầu của người dân. Thay vì chỉ thu hút du khách, cần đặt người dân vào trung tâm. Khi cư dân thấy thoải mái và tham gia, sức hút với du khách sẽ tự nhiên hình thành. Có thể tổ chức các hoạt động quy mô nhỏ tại từng khu dân cư để giảm áp lực và tăng chất lượng trải nghiệm.

Thay vì dồn tất cả vào các sự kiện lớn, có thể phân tán hoạt động về từng khu vực. Điều này vừa giảm áp lực hạ tầng, vừa tạo ra nhiều “điểm chạm” hơn trong đời sống đô thị. Theo bà Trà Mi, TP.HCM hiện có rất nhiều “tài nguyên mềm” chưa được khai thác, đặc biệt là các không gian trong khu dân cư. “Nếu biết tổ chức hợp lý, đây có thể trở thành nền tảng quan trọng cho phát triển kinh tế cuối tuần theo hướng bền vững. TP.HCM có thể tham khảo mô hình châu Âu, không chạy theo quy mô lớn ngay từ đầu mà phát triển theo hướng phân tán, bền vững, lấy người dân làm trung tâm. Đây là cách tiếp cận dài hạn, giúp nâng cao chất lượng trải nghiệm và tạo nền tảng vững chắc cho hệ sinh thái kinh tế cuối tuần”, bà Trà Mi hiến kế.

Ở khía cạnh nội dung và truyền thông, ông Trần Trọng Dũng - Phó chủ tịch Hội nhà báo Việt Nam cho rằng, hiện nay chưa có những chuyên trang chuyên sâu về kinh tế cuối tuần. Báo chí cần cung cấp thông tin theo từng nhóm đối tượng và tham gia tổ chức sự kiện để vừa lan tỏa, vừa tạo không gian trải nghiệm cho công chúng. Điều này lý giải vì sao nhiều hoạt động vẫn chưa tiếp cận được đúng đối tượng. Một sự kiện có thể hấp dẫn với người trẻ nhưng lại không phù hợp với gia đình, hoặc ngược lại. Khi thông tin không được phân khúc, trải nghiệm cũng trở nên chung chung.

Ở lĩnh vực ẩm thực ông Nguyễn Kỳ Trung - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Ẩm thực TP.HCM cho rằng cần tổ chức lại theo chu kỳ: “Cuối tuần là 48 giờ vàng. Tối thứ Sáu kích hoạt bằng ẩm thực và giải trí, thứ Bảy là trải nghiệm tiêu dùng, Chủ Nhật là nghỉ dưỡng và mua sắm. Khi được thiết kế thành chu kỳ, các hoạt động sẽ tạo dòng chảy tiêu dùng liên tục thay vì rời rạc như hiện nay”.

Theo ông Kỳ Trung, một chu kỳ như vậy không chỉ giúp tăng doanh thu mà còn tạo cảm giác “đáng đi” cho người dân. Khi mỗi thời điểm trong cuối tuần đều có nội dung riêng, hành vi tiêu dùng sẽ tự nhiên kéo dài.

Ông Tô Đình Tuân - Tổng biên tập báo Người Lao Động đưa ra một cách nhìn mang tính hệ thống. Theo tính toán, với 52 tuần mỗi năm, nếu mỗi tuần có ít nhất một sự kiện quy mô thì riêng TP.HCM (cũ) đã có thể hình thành chuỗi hoạt động liên tục. Khi mở rộng không gian sang Bình Dương và Vũng Tàu, số lượng sự kiện có thể nhân lên gấp nhiều lần, tạo thành hệ sinh thái trải nghiệm dày đặc. Ông cũng đưa ra một phép tính rất đáng chú ý.

“Mỗi năm tổ chức 468 sự kiện, nếu mỗi sự kiện tạo ra doanh thu ở mức khiêm tốn, tổng giá trị kinh tế hàng năm cũng có thể đạt hàng nghìn tỷ đồng. Khi quy mô và chất lượng được nâng cao, con số này sẽ rất lớn, trở thành một nguồn đóng góp đáng kể cho nền kinh tế đô thị”, ông Tuân thông tin.

Điều còn thiếu, theo các chuyên gia là cách tổ chức trải nghiệm. Khi người dân phải tự “ghép” hành trình cuối tuần của mình, trải nghiệm sẽ bị đứt đoạn. Ngược lại, khi Thành phố thiết kế sẵn các chuỗi trải nghiệm, hành vi tiêu dùng sẽ trở nên tự nhiên hơn, kéo dài hơn và có giá trị cao hơn.

Đánh thức “48 giờ vàng” bằng cách tổ chức lại đô thị

Nếu xem cuối tuần là một chu kỳ kinh tế riêng, câu hỏi đặt ra là “tổ chức như thế nào”. Bài toán lúc này chuyển từ phát triển đơn lẻ sang thiết kế hệ sinh thái. Ở góc độ doanh nghiệp du lịch, ông Võ Anh Tài đề xuất cấu trúc phát triển theo ba trục: “Trung tâm đô thị giữ vai trò dẫn dắt trải nghiệm cao cấp, khu vực phía Bắc phát triển thương mại - giải trí, và hành lang biển tạo không gian nghỉ dưỡng. Khi ba trục này kết nối, sẽ hình thành chuỗi trải nghiệm cuối tuần hoàn chỉnh”.

Cách tổ chức này cho phép mở rộng không gian tiêu dùng mà không cần dồn vào một điểm. Người dân và du khách có thể di chuyển linh hoạt giữa các khu vực, tận dụng tối đa quỹ thời gian cuối tuần. Song song đó, vai trò điều phối trở nên quan trọng. Ông Võ Tân Thành nhấn mạnh: “Chính quyền cần đóng vai trò dẫn dắt, xây dựng chiến lược tiêu dùng cấp thành phố và tạo cơ chế để doanh nghiệp tham gia mạnh mẽ. Khi có định hướng rõ ràng, thị trường sẽ vận hành hiệu quả hơn”.

Một yếu tố khác là hạ tầng mềm, bao gồm thông tin, công nghệ và truyền thông. Theo ông Trần Trọng Dũng: “Truyền thông không chỉ đưa tin mà còn dẫn dắt nhu cầu tiêu dùng. Khi các nền tảng số được tận dụng tốt, các hoạt động cuối tuần sẽ lan tỏa nhanh và tiếp cận đúng đối tượng. Bên cạnh đó, các cơ quan báo chí có thể đồng hành cùng giới chuyên gia, nhà khoa học và cơ quan quản lý trong việc góp ý, hoàn thiện cơ chế phát triển kinh tế cuối tuần, đảm bảo các giải pháp đưa ra có tính khả thi cao khi triển khai vào thực tiễn. Nếu được phát huy đúng vai trò, báo chí và truyền thông sẽ trở thành một động lực quan trọng, vừa dẫn dắt nhu cầu tiêu dùng, vừa góp phần định hình hệ sinh thái kinh tế cuối tuần cho TP.HCM trong giai đoạn phát triển mới”.

Trong khi đó, ngành ẩm thực và dịch vụ có thể đóng vai trò “chất kết dính”. Ông Nguyễn Kỳ Trung cho rằng: “Cần hình thành các cụm trải nghiệm liên hoàn - ẩm thực, văn hóa, giải trí để tạo dòng chảy tiêu dùng. Khi các dịch vụ kết nối, giá trị mang lại sẽ cao hơn nhiều so với từng hoạt động riêng lẻ”.

Ở góc nhìn phát triển dài hạn, ông Tô Đình Tuân nhấn mạnh yếu tố văn hóa: “Kinh tế cuối tuần cần được nâng tầm, gắn với công nghiệp văn hóa trong bối cảnh chuyển đổi số. Với hệ sinh thái gồm nhiều lĩnh vực như âm nhạc, điện ảnh, xuất bản, nghệ thuật biểu diễn và cả game, công nghiệp văn hóa hoàn toàn có thể trở thành động lực quan trọng cho kinh tế cuối tuần. Khi đó, các hoạt động cuối tuần không chỉ xoay quanh mua sắm hay ẩm thực mà còn mở rộng sang các lễ hội văn hóa, sự kiện nghệ thuật, hoạt động sáng tạo và giải trí có giá trị cao”.

Một đô thị được tổ chức tốt không chỉ giúp người dân “có chỗ đi” mà còn tạo lý do để họ quay lại. Khi mỗi cuối tuần đều có điều mới mẻ, hành vi tiêu dùng sẽ trở thành thói quen. “48 giờ vàng” vì thế không chỉ là khoảng thời gian. Đó là một cấu trúc kinh tế mới, nơi không gian, dịch vụ và con người được kết nối. Khi cấu trúc ấy được định hình, Thành phố không chỉ sôi động hơn vào cuối tuần mà còn gia tăng sức cạnh tranh trong dài hạn.