Bộ Tài chính đưa ra 6 nhiệm vụ trọng tâm nhằm đẩy nhanh giải ngân đầu tư công

Bộ Tài chính đánh giá, riêng trong tháng 12/2025, tiến độ giải ngân trên phạm vi cả nước đã có sự cải thiện rõ rệt, tăng mạnh so với các tháng liền kề và tiếp tục cao hơn cùng kỳ năm 2024. Tuy nhiên, xét trên mục tiêu giải ngân đạt 100% kế hoạch, kết quả chung vẫn chưa đáp ứng yêu cầu khi nhiều bộ, ngành và địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân chung của cả nước.

Cụ thể, có 22 bộ và cơ quan trung ương có tỷ lệ giải ngân dưới mức bình quân. Trong khi đó, 11 bộ, cơ quan trung ương đạt tỷ lệ giải ngân từ mức bình quân trở lên, gồm: Ngân hàng Phát triển Việt Nam; Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam; Đài Truyền hình Việt Nam; Bộ Công Thương; Kiểm toán Nhà nước; Văn phòng Trung ương Đảng; Bộ Tài chính; Tập đoàn Điện lực Việt Nam; Bộ Nội vụ; Bộ Quốc phòng và Bộ Tư pháp.

Ở cấp địa phương, có 15 tỉnh, thành phố đạt tỷ lệ giải ngân từ mức bình quân chung cả nước trở lên, gồm Ninh Bình, Hà Tĩnh, Lào Cai, Thanh Hóa, Phú Thọ, Thái Nguyên, Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Gia Lai, Cao Bằng, Tây Ninh, Đồng Tháp và Nghệ An. Ngược lại, vẫn còn 17 địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân.

Bộ Tài chính lưu ý, phần lớn các bộ, cơ quan trung ương có tỷ lệ giải ngân cao lại được giao kế hoạch vốn ở mức thấp; trong đó, 6/11 đơn vị có quy mô vốn hạn chế và 2 đơn vị không thực hiện giải ngân theo dự án. Đối với các địa phương, dù có 5/15 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân vốn ngân sách địa phương cao, song tỷ lệ giải ngân vốn ngân sách trung ương vẫn thấp hơn mức bình quân chung của cả nước, ở mức 63,9%.

Trên cơ sở tổng hợp báo cáo của các bộ, ngành và địa phương, Bộ Tài chính nhận định tiến độ giải ngân chưa đạt yêu cầu do tác động đan xen của cả nguyên nhân chủ quan và khách quan.

Về chủ quan, một số đơn vị lập kế hoạch chưa sát thực tế, đăng ký nhu cầu vốn chưa phù hợp với năng lực thực hiện, dẫn đến phải điều chỉnh nhiều lần, ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả sử dụng vốn. Công tác giải phóng mặt bằng và tái định cư tại một số địa phương chưa được triển khai quyết liệt, kéo dài tình trạng chậm bàn giao mặt bằng, gây ách tắc dây chuyền cho thi công và giải ngân.

Bên cạnh đó, hạn chế về năng lực, trách nhiệm của một bộ phận chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu, cùng với sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các cơ quan liên quan, khiến khối lượng giải ngân dồn vào thời điểm cuối năm. Về phía khách quan, diễn biến thời tiết bất lợi, đặc biệt là mưa bão kéo dài trong những tháng cuối năm, đã ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thi công nhiều công trình, nhất là các dự án giao thông trọng điểm.

Ngoài ra, một số cơ chế, chính sách dù đã được sửa đổi nhưng vẫn phát sinh vướng mắc từ thực tiễn, như thiếu quy định về tạm cư hoặc hỗ trợ tiền thuê nhà trong thời gian chờ bố trí tái định cư; chưa có hướng dẫn cụ thể về điều chỉnh giá hợp đồng, xử lý trượt giá khi giá vật liệu xây dựng biến động mạnh; hay thiếu hướng dẫn chi tiết về trình tự thẩm định, phân loại và tiêu chuẩn đối với các dự án công nghệ thông tin.

Tình trạng khan hiếm vật liệu xây dựng, thủ tục giải ngân vốn ODA phụ thuộc nhiều vào nhà tài trợ, khó khăn trong quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, cùng việc bổ sung một lượng lớn vốn khi nhiều địa phương chưa kịp hoàn thiện thủ tục đầu tư, cũng tạo thêm áp lực cho công tác giải ngân.

Để khắc phục các tồn tại và đẩy nhanh tiến độ trong thời gian tới, Bộ Tài chính đề xuất tập trung triển khai 6 nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất, các bộ, cơ quan ngang bộ tiếp tục rà soát, tổng hợp các vướng mắc về cơ chế, chính sách liên quan đến đầu tư công theo chức năng, nhiệm vụ, kịp thời báo cáo và đề xuất cấp có thẩm quyền xem xét, tháo gỡ.

Thứ hai, xử lý dứt điểm các điểm nghẽn trong công tác giải phóng mặt bằng, bảo đảm bàn giao mặt bằng sạch khi triển khai dự án, đồng thời tăng cường tuyên truyền, vận động người dân trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Thứ ba, theo dõi sát diễn biến thị trường vật liệu xây dựng, chủ động bảo đảm nguồn cung cho các dự án, đặc biệt là các dự án giao thông quan trọng quốc gia và liên vùng.

Thứ tư, các cơ quan, đơn vị và nhà thầu tập trung tháo gỡ khó khăn, vướng mắc để đẩy nhanh tiến độ các công trình, dự án quan trọng quốc gia, như tuyến đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam và các tuyến đường sắt kết nối Việt Nam - Trung Quốc.

Thứ năm, bảo đảm bố trí đội ngũ cán bộ đủ năng lực, kinh nghiệm để triển khai dự án tại địa phương, nhất là ở các khu vực vùng sâu, vùng xa.

Cuối cùng, Bộ Tài chính nhấn mạnh yêu cầu rút gọn thủ tục, đơn giản hóa hồ sơ thanh toán; thực hiện thanh toán kịp thời đối với khối lượng đã nghiệm thu, tránh dồn vào cuối năm, đồng thời kiểm soát chặt chẽ việc tạm ứng và thu hồi tạm ứng, qua đó nâng cao chất lượng và hiệu quả giải ngân vốn đầu tư công.