Trung Quốc trong cuộc đua robot hình người

Dẫn đầu áp đảo

Những dữ liệu mới nhất từ các tổ chức nghiên cứu quốc tế cho thấy khoảng cách giữa Trung Quốc và phần còn lại của thế giới đang được nới rộng nhanh hơn dự đoán. Báo cáo của Counterpoint Research ước tính năm 2025 có khoảng 16.000 robot hình người được triển khai trên toàn cầu, trong đó Trung Quốc chiếm hơn 80% tổng số này.

Điều đáng chú ý không chỉ là quy mô, mà là mức độ tập trung. Trung Quốc hiện có hơn 150 công ty hoạt động trong lĩnh vực robot hình người, với tốc độ tăng trưởng trên 50% mỗi năm. Quy mô thị trường nội địa được dự báo đạt khoảng 100 tỷ nhân dân tệ vào năm 2030, cho thấy đây không còn là một ngành thử nghiệm, mà là một ngành công nghiệp chiến lược. Top 5 nhà sản xuất chiếm tới 73% thị phần toàn cầu và 4 trong số đó là doanh nghiệp Trung Quốc. AgiBot một mình nắm khoảng 31%, Unitree khoảng 27% - những con số cho thấy thị trường đang nhanh chóng hình thành những “ông lớn” ngay từ giai đoạn đầu.

Hiện, tốc độ triển khai cũng là điểm khác biệt. Theo các chuyên gia chính sách AI, doanh nghiệp Trung Quốc đang vượt Mỹ ở hai chỉ số quan trọng nhất của giai đoạn sơ khai: Tốc độ sản xuất và tốc độ đưa sản phẩm ra thị trường. Điều này giải thích vì sao robot hình người tại Trung Quốc đã xuất hiện trong nhà máy, kho vận, thậm chí cả các sự kiện đại chúng, trong khi nhiều đối thủ vẫn đang ở giai đoạn thử nghiệm.

Theo dữ liệu từ Tech in Asia, Trung Quốc đang xác lập vị thế dẫn đầu trong cuộc đua robot hình người với con số 7.705 bằng sáng chế được đăng ký chỉ trong 5 năm qua. Con số này cao gấp 5 lần so với Mỹ và 7 lần so với Nhật Bản, cho thấy một chiến lược chiếm lĩnh công nghệ bài bản từ Bắc Kinh.

Mặt khác, năng lực chế tạo robot của Trung Quốc không chỉ nằm ở những con số trên giấy. Khảo sát từ ngân hàng Morgan Stanley (Mỹ) đã chỉ ra rằng nếu không có sự tham gia của các nhà cung cấp Trung Quốc, chi phí sản xuất mẫu robot Optimus Gen 2 của Tesla có thể "đội" từ 46.000 USD lên tới 131.000 USD. Điều này chứng tỏ, ngay cả các cường quốc công nghệ như Mỹ cũng đang phụ thuộc vào lợi thế về chi phí nguyên vật liệu của Trung Quốc. Chính nền tảng này giúp Trung Quốc giải được bài toán mà nhiều quốc gia khác chưa làm được: Sản xuất hàng loạt với chi phí thấp. Trong khi các công ty phương Tây tập trung vào tối ưu thuật toán, doanh nghiệp Trung Quốc tận dụng chuỗi cung ứng nội địa để giảm giá thành và tăng tốc độ lặp sản phẩm. Một nguồn tin trong ngành robot nhận định: “Trong sản xuất hàng loạt, gần như không thể đạt điểm hòa vốn nếu không sử dụng linh kiện Trung Quốc”.

Từ phòng thí nghiệm ra thị trường: Ai sẽ thắng cuộc đua dài hạn?

Thực tế hiện nay cho thấy một nghịch lý rằng robot hình người đã bước ra khỏi phòng thí nghiệm, nhưng trí tuệ bên trong chúng vẫn còn ở giai đoạn sơ khai. Khác với các mô hình ngôn ngữ có thể học từ hàng tỷ câu chữ trên Internet, robot phải học từ thế giới vật lý nơi dữ liệu vừa khan hiếm, vừa phức tạp, lại khó chuẩn hóa. Các chuyên gia tại Diễn đàn Bác Ngao từng chỉ ra rằng dữ liệu robot có tính đa chiều, gắn với cảm biến, chuyển động và môi trường thực, khiến quá trình huấn luyện chậm hơn và tốn kém hơn rất nhiều so với AI thuần phần mềm.

Điều đó lý giải vì sao đến nay, robot hình người vẫn chưa có một “khoảnh khắc bùng nổ” tương tự ChatGPT. Những giới hạn rất cơ bản vẫn tồn tại như pin chỉ đủ vận hành 2-3 giờ, chưa phù hợp cho ca làm việc công nghiệp; khả năng thao tác bằng tay còn vụng về; và đặc biệt là việc xử lý tình huống bất ngờ - điều con người làm gần như theo bản năng vẫn là bài toán nan giải. Một robot có thể lặp lại thao tác trong môi trường chuẩn hóa, nhưng lại dễ “lúng túng” khi bối cảnh thay đổi.

Chính vì vậy, giai đoạn hiện tại của robot hình người vẫn mang tính “nửa công nghiệp, nửa thử nghiệm”. Phần lớn robot đang được đưa vào những môi trường có cấu trúc rõ ràng như nhà máy, kho vận, dây chuyền sản xuất, nơi mọi thứ có thể được lập trình trước. Đây là bước đi hợp lý: Thay vì chờ công nghệ hoàn hảo, các doanh nghiệp chọn triển khai sớm ở những kịch bản đơn giản để thu hồi chi phí và tích lũy dữ liệu.

Ở điểm này, lợi thế của Trung Quốc như đã đề cập, tiếp tục phát huy tác dụng. Việc triển khai hàng nghìn robot trong môi trường thực giúp tạo ra một vòng lặp mà các đối thủ khó bắt kịp: vận hành - thu thập dữ liệu - cải tiến - rồi tiếp tục triển khai. Một số doanh nghiệp như UBTech ước tính năng suất robot hiện chỉ đạt 30-40% con người, nhưng có thể tăng lên 80% trong vài năm tới nhờ chính quá trình “học từ thực tế” này. Nói cách khác, Trung Quốc đang dùng quy mô để bù đắp cho khoảng cách công nghệ.

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, Mỹ và phương Tây vẫn nắm giữ lợi thế ở phần “bộ não”. Các nền tảng AI, chip xử lý và hệ sinh thái phần mềm từ Nvidia đến Google vẫn là xương sống của nhiều hệ thống robot tiên tiến. Điều này tạo ra một thế cân bằng tạm thời: Trung Quốc mạnh về sản xuất và triển khai, còn Mỹ giữ ưu thế về công nghệ lõi.

Nhưng thế cân bằng đó không chắc sẽ kéo dài. Các công ty Trung Quốc đang tăng tốc đầu tư vào trí tuệ nhân tạo, thậm chí sẵn sàng trả mức lương hàng chục triệu USD để thu hút chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực “trí tuệ hiện thân”, nơi AI không chỉ xử lý dữ liệu, mà còn điều khiển cơ thể vật lý. Tham vọng rất rõ: Không dừng ở việc làm robot giá rẻ, mà tiến tới kiểm soát toàn bộ chuỗi giá trị, từ phần cứng đến phần mềm.

Trong khi đó, quy mô thị trường lại đang mở ra một cơ hội đủ lớn để cả hai bên tiếp tục cuộc đua. Các dự báo cho thấy đến năm 2027, số robot hình người có thể vượt 100.000 đơn vị toàn cầu, và xa hơn, thị trường có thể đạt tới hàng triệu sản phẩm mỗi năm vào năm 2030. Khi giá thành giảm từ khoảng 35.000 USD xuống còn 13.000-17.000 USD, robot sẽ bắt đầu cạnh tranh trực tiếp với lao động con người trong nhiều lĩnh vực. Khi đó, câu chuyện không còn là công nghệ mà là kinh tế.

Như ông Lian Jye Su - Chuyên gia phân tích chính tại công ty tư vấn công nghệ Omdia nhận định, quy mô hiện tại vẫn còn rất nhỏ. Tổng số robot hình người trên toàn cầu mới chỉ ở mức vài chục nghìn, một con số quá khiêm tốn so với các ngành công nghiệp trưởng thành. Điều này đồng nghĩa với việc ngành vẫn đang ở giai đoạn đầu, nơi mọi dự báo đều có thể thay đổi.

Ông Lian Jye Su cũng lo ngại rủi ro lớn nhất là “bong bóng công nghệ”. Khi hơn 150 công ty cùng tham gia, sự trùng lặp sản phẩm và đầu tư dàn trải là điều khó tránh. Lịch sử các ngành công nghệ cho thấy giai đoạn bùng nổ ban đầu thường đi kèm với một đợt thanh lọc mạnh, nơi chỉ những doanh nghiệp có năng lực thực sự mới tồn tại.