TP.HCM: Phát huy nguồn lực kiều bào cho chuyển đổi số và công nghiệp công nghệ cao

Phát biểu tại tọa đàm, ông Nguyễn Đức Huy - Phó Giám đốc Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư tại TP.HCM (HCMC C4IR), cho rằng để khai thác hiệu quả nguồn lực kiều bào, TP.HCM cần vượt qua ba thách thức lớn. Trong đó, cơ chế đầu tư cần thông thoáng hơn để tháo gỡ các vướng mắc về thủ tục bất động sản và thành lập doanh nghiệp; thị trường tài chính cần minh bạch hơn nhằm nâng cao niềm tin, qua đó thúc đẩy dòng kiều hối chuyển từ tiêu dùng sang đầu tư; đồng thời cần có chính sách ưu đãi cụ thể về thuế và hỗ trợ pháp lý cho người Việt Nam ở nước ngoài.

Bà Nguyễn Thị Thu Sương - Trưởng phòng Phát triển Khoa học và Công nghệ, Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM, nhấn mạnh thành phố hiện có hơn 150 doanh nghiệp khoa học - công nghệ, gần 30.000 doanh nghiệp ICT, nằm trong Top 100 hệ sinh thái khởi nghiệp năng động nhất thế giới. Khoa học - công nghệ hiện đóng góp 74% vào tăng trưởng năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) của Thành phố.

Theo bà Sương, hơn 80% doanh nghiệp TP.HCM đã triển khai chuyển đổi số, hệ thống camera ứng dụng AI giúp giảm khoảng 20% thời gian chờ đèn đỏ, đồng thời Thành phố đang hưởng lợi từ các cơ chế đặc thù của Nghị quyết 98, thử nghiệm sandbox cho thiết bị bay không người lái, xe tự hành. Trong năm 2026, TP.HCM sẽ tập trung hoàn thiện hạ tầng số, đô thị thông minh, mô hình Digital Twin, triển khai quỹ đầu tư mạo hiểm và chuyển vai trò Nhà nước từ “quản lý” sang “đặt hàng các bài toán lớn của đô thị”.

Tại tọa đàm, nhiều đại biểu kiều bào thẳng thắn chia sẻ những rào cản còn tồn tại. GS Hà Tôn Vinh - Chủ tịch Tổ hợp Giáo dục Stellar Management, cho rằng nguồn lực kiều bào không chỉ là tài chính mà còn là chất xám và kinh nghiệm quản trị quốc tế. Tuy nhiên, tỷ lệ kiều hối đầu tư vào sản xuất còn thấp do niềm tin vào dự án chưa cao. Ông đề xuất cần xây dựng hành lang pháp lý an toàn và bố trí chuyên gia đúng vị trí để họ yên tâm đóng góp lâu dài.

Chia sẻ thực tế từ doanh nghiệp, ông Tony Trương - CEO Vietnam Semiconductor Test Corp, cho biết công ty của ông mất tới 6 tháng để hoàn tất thủ tục thành lập tại Việt Nam, trong khi tại nước ngoài chỉ mất khoảng 2 tháng. Theo ông, trong lĩnh vực bán dẫn, thủ tục hành chính kéo dài và vướng mắc hải quan sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến vận hành doanh nghiệp. Minh bạch, thủ tục gọn nhẹ và môi trường sáng tạo là yếu tố then chốt để thu hút chuyên gia, công nghệ cao về nước.

Nhiều đại biểu cũng đề xuất TP.HCM cần tăng cường kết nối với các tổ chức quốc tế, xây dựng kho dữ liệu, cổng thông tin doanh nghiệp, đặc biệt cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, giúp kiều bào dễ tiếp cận thông tin và tham gia các dự án cụ thể, hiệu quả.

Giám đốc Trung tâm Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 tại TP.HCM Lê Trường Duy:

TP.HCM đang tập trung định hình các hướng hợp tác trọng tâm với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, trong đó ưu tiên phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, chuyển giao công nghệ, thu hút đầu tư và hoàn thiện chính sách.

Thành phố đang xây dựng đề án thu hút chuyên gia, hình thành quỹ nhân tài, quỹ hỗ trợ đào tạo và tăng cường kết nối với các cơ sở nghiên cứu, đào tạo quốc tế. TP.HCM cũng khuyến khích kiều bào tham gia giới thiệu, chuyển giao và thương mại hóa công nghệ, đồng thời hướng đến hợp tác toàn bộ chuỗi giá trị từ nghiên cứu đến ứng dụng thực tiễn.

Từ năm 2026, TP.HCM đặt mục tiêu chuyển từ hợp tác mang tính khái quát sang thu hút đầu tư vào các dự án cụ thể, có danh mục kêu gọi rõ ràng, tạo điều kiện để kiều bào tham gia đầu tư trực tiếp hoặc thông qua các quỹ đầu tư, doanh nghiệp trong nước. Thành phố cũng kỳ vọng cộng đồng kiều bào hỗ trợ chia sẻ kinh nghiệm quốc tế trong xây dựng chính sách ở các lĩnh vực công nghệ và mô hình kinh tế mới.

Để thúc đẩy hợp tác, TP.HCM đang đề xuất xây dựng Trung tâm Trao đổi tri thức toàn cầu nhằm kết nối kiều bào với cơ quan quản lý, doanh nghiệp và viện nghiên cứu trong nước. Nền tảng này được kỳ vọng hỗ trợ hợp tác công nghệ, đầu tư, đào tạo nhân lực và chia sẻ dữ liệu khoa học.