TP.HCM - Ngành nào dẫn dắt tăng trưởng? (Bài 1)

Theo ông Đỗ Thiên Anh Tuấn - Giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, tác động trước hết là làn sóng chuyển đổi số với sự phổ biến ngày càng rộng của trí tuệ nhân tạo. Song song đó là quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu dưới tác động của địa chính trị, thể hiện qua các chiến lược như “China+1”, “friend-shoring” hay “near-shoring”. Bên cạnh đó, xu hướng tăng trưởng xanh gắn với các tiêu chuẩn ESG và mục tiêu phát thải ròng bằng 0 đang tạo ra áp lực chuyển đổi mạnh mẽ đối với các ngành sản xuất.

Ngoài ra, thế giới còn chứng kiến hai xu hướng mang tính cấu trúc khác: Già hóa dân số đi kèm với sự mở rộng của tầng lớp trung lưu, và sự gia tăng vai trò của khu vực dịch vụ trong tăng trưởng kinh tế sau đại dịch. Theo ông Tuấn, chính sự giao thoa của các xu hướng này sẽ tạo ra những cơ hội mới cho các đô thị có nền tảng kinh tế dịch vụ mạnh như TP.HCM.

Tài chính - fintech: Trụ cột của nền kinh tế dịch vụ

Một trong những lĩnh vực được các chuyên gia dự báo có tiềm năng tăng trưởng mạnh nhất tại TP.HCM trong thập niên tới là tài chính - ngân hàng và các dịch vụ tài chính công nghệ (fintech). Theo ông Tuấn, quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Thành phố sẽ ngày càng gắn với sự phát triển của các dịch vụ tài chính có giá trị gia tăng cao.

Các hoạt động như ngân hàng đầu tư, mua bán - sáp nhập doanh nghiệp (M&A), tài trợ dự án, quản lý tài sản hay các dịch vụ hỗ trợ tài chính như tư vấn pháp lý, kiểm toán và xếp hạng tín nhiệm được đánh giá có nhiều dư địa phát triển. Đây là những mảnh ghép quan trọng của một hệ sinh thái tài chính hiện đại, đặc biệt khi Việt Nam ngày càng hội nhập sâu vào thị trường vốn quốc tế.

Theo quan điểm của bà Trương Thiết Hà - Phó trưởng phòng Nghiên cứu phát triển kinh tế, Viện nghiên cứu phát triển TP.HCM, trong bối cảnh không gian phát triển của TP.HCM ngày càng mở rộng, nhu cầu dịch vụ tài chính sẽ tiếp tục gia tăng. Các trung tâm công nghiệp, khu đô thị và khu kinh tế mới trong vùng sẽ tạo ra nhu cầu lớn về vốn, bảo hiểm, quản trị rủi ro và các dịch vụ tài chính hiện đại. Nếu được hỗ trợ bởi hạ tầng công nghệ và hệ thống thanh toán số phát triển, thị trường tài chính của thành phố có thể bước sang một giai đoạn tăng trưởng mới.

Đặc biệt, việc hình thành trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP.HCM được kỳ vọng sẽ mở ra cơ hội thu hút các định chế tài chính lớn trên thế giới, qua đó nâng cao vị thế của Thành phố trong mạng lưới tài chính khu vực.

Kinh tế số: Động lực tăng trưởng mới của đô thị

Theo ông Đỗ Thiên Anh Tuấn, sự phát triển của kinh tế số sẽ được thúc đẩy bởi nhiều yếu tố như trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu lớn, thương mại điện tử và các nền tảng số. Những lĩnh vực như trung tâm dữ liệu (data center), điện toán đám mây, an ninh mạng và các dịch vụ bảo vệ dữ liệu được dự báo sẽ tăng trưởng nhanh trong thời gian tới.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng sự phát triển của kinh tế số không chỉ phụ thuộc vào công nghệ mà còn đòi hỏi nền tảng hạ tầng vững chắc. Các trung tâm dữ liệu quy mô lớn cần nguồn điện ổn định, đặc biệt là năng lượng sạch; trong khi các doanh nghiệp công nghệ cần quỹ đất phù hợp và khung pháp lý rõ ràng về quản lý dữ liệu.

Từ góc nhìn thị trường, bà Hà cho rằng sức mua lớn và hệ sinh thái thương mại phát triển của TP.HCM chính là điều kiện thuận lợi để kinh tế số phát triển. Với quy mô dân số đông và mức độ đô thị hóa cao, Thành phố đã trở thành thị trường tiêu dùng và thương mại điện tử lớn nhất cả nước. Sự kết hợp giữa hạ tầng công nghệ và hệ thống phân phối rộng khắp có thể giúp TP.HCM hình thành các mô hình kinh doanh số mới trong tương lai.

Công nghiệp bán dẫn và sản xuất công nghệ cao

Việt Nam đã xác định bán dẫn là ngành chiến lược trong quá trình chuyển dịch cơ cấu công nghiệp và TP.HCM được kỳ vọng đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái này. Theo ông Đỗ Thiên Anh Tuấn, trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, khu vực Đông Nam Á đang nổi lên mạnh mẽ ở khâu lắp ráp, kiểm định và đóng gói (ATP). Đây cũng là lĩnh vực mà TP.HCM có thể tận dụng lợi thế về nguồn nhân lực kỹ thuật và hệ thống khu công nghệ cao. Thành phố đặt mục tiêu đào tạo khoảng 9.000 nhân lực trình độ đại học trở lên cho ngành bán dẫn đến năm 2030, đóng góp vào mục tiêu 50.000 nhân lực của cả nước. Bên cạnh đó, các lĩnh vực như thiết bị bán dẫn, vật liệu mới, chip thông minh và Internet vạn vật (IoT) cũng được đánh giá có nhiều tiềm năng.

Ông Tuấn cũng cho rằng, TP.HCM cần đẩy mạnh thu hút các ngành sản xuất công nghệ cao như robot, tự động hóa, thiết bị điện - điện tử và các công nghệ môi trường. Đây là những lĩnh vực có thể tạo ra giá trị gia tăng lớn, đồng thời giúp thành phố tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, TP.HCM cần chuẩn bị tốt quỹ đất công nghiệp, hạ tầng xanh và nguồn năng lượng sạch. Nếu không giải quyết được các yếu tố nền tảng này, việc thu hút các dự án công nghệ cao quy mô lớn sẽ gặp nhiều hạn chế.

Logistics và thương mại: Lợi thế truyền thống của TP.HCM

Theo bà Trương Thiết Hà, TP.HCM nằm trên các trục giao thương quan trọng theo cả hướng Bắc - Nam và Đông - Tây, đồng thời là cửa ngõ kết nối với vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Hệ sinh thái thương mại của TP.HCM cũng phát triển đa dạng với đầy đủ các loại hình từ trung tâm thương mại hiện đại, siêu thị đến các chợ đầu mối và chợ truyền thống. Sự kết hợp này tạo nên sức mạnh cộng hưởng cho thị trường tiêu dùng lớn nhất cả nước, đồng thời giúp doanh nghiệp khai thác hiệu quả lợi thế quy mô thị trường.

Ngành vận tải và logistics cũng đang bước vào giai đoạn phát triển mới khi không gian logistics của TP.HCM mở rộng ra toàn vùng như sân bay Long Thành, cụm cảng Cái Mép - Thị Vải và sân bay Tân Sơn Nhất có thể tạo ra một mạng lưới trung chuyển hàng hóa quy mô lớn. Các dịch vụ như quản lý chuỗi cung ứng, kho vận, bảo hiểm hàng hải hay tài trợ thương mại đều có thể phát triển mạnh trong hệ sinh thái này.

Tuy vậy, các chuyên gia cũng cho rằng, sự phát triển của các ngành logistics và thương mại cũng đang đối mặt với không ít thách thức như tốc độ đô thị hóa nhanh khiến hạ tầng giao thông của TP.HCM chịu áp lực lớn. Nhiều tuyến đường huyết mạch thường xuyên quá tải, đặc biệt tại các khu vực cảng và cửa ngõ thành phố. Tình trạng ùn tắc tại các trục giao thông quan trọng như quốc lộ 51 hay các tuyến kết nối khu cảng cho thấy hệ thống hạ tầng hiện tại chưa theo kịp tốc độ phát triển của logistics. Hoạt động vận tải quy mô lớn cũng đặt ra thách thức về môi trường và phát thải.

Trong dài hạn, các dự án hạ tầng lớn đang được triển khai có thể tạo ra bước ngoặt mới cho kinh tế Thành phố. Các tuyến metro, trung tâm trung chuyển quốc tế Cần Giờ hay các khu thương mại tự do được kỳ vọng sẽ nâng cấp vai trò của TP.HCM trong chuỗi logistics toàn cầu.

Nếu được triển khai đồng bộ, những dự án này không chỉ thu hút các tập đoàn logistics quốc tế mà còn mở ra cơ hội phát triển các dịch vụ giá trị gia tăng như kho lạnh, logistics thương mại điện tử và các dịch vụ hậu cần hiện đại.

“

TP.HCM đang đứng trước cơ hội lớn để tái định hình cấu trúc kinh tế theo hướng hiện đại hơn. Tài chính, kinh tế số, công nghệ cao, logistics và các dịch vụ giá trị gia tăng được xem là những trụ cột quan trọng trong giai đoạn tới.

Bất động sản và các dịch vụ đô thị mới

Một lĩnh vực khác có tác động lớn đến cấu trúc kinh tế TP.HCM là bất động sản và phát triển đô thị. Theo bà Trương Thiết Hà, thị trường bất động sản hiện vẫn đối mặt với nhiều thách thức khi giá nhà ở duy trì ở mức cao, vượt quá khả năng chi trả của nhiều người có thu nhập trung bình.

Tuy nhiên, việc mở rộng không gian đô thị được kỳ vọng sẽ tạo ra một chu kỳ phát triển mới cho thị trường này. Quỹ đất lớn hơn tại các khu vực vùng ven có thể tạo điều kiện hình thành các đô thị vệ tinh, đồng thời phát triển các khu đô thị mới gắn với hạ tầng giao thông và công nghiệp.

Quá trình này không chỉ giúp giảm áp lực dân số cho khu vực trung tâm mà còn tạo ra nhu cầu lớn đối với các dịch vụ đô thị như tài chính, thương mại, giáo dục và y tế chất lượng cao.

Hướng tới nền kinh tế dịch vụ giá trị cao

Ngoài các nhóm ngành lớn nêu trên, ông Đỗ Thiên Anh Tuấn cũng cho rằng TP.HCM còn nhiều cơ hội phát triển các dịch vụ giá trị gia tăng cao như công nghiệp văn hóa, nội dung số, du lịch đô thị và y tế chất lượng cao. Đây là những lĩnh vực gắn với lợi thế của một đô thị lớn, nơi tập trung nguồn nhân lực sáng tạo và nhu cầu tiêu dùng dịch vụ cao cấp.

Khi kết hợp với các ngành công nghệ và tài chính, những lĩnh vực này có thể tạo ra hệ sinh thái kinh tế mới cho TP.HCM, trong đó tri thức, công nghệ và dịch vụ đóng vai trò trung tâm.

Đọc tiếp Bài 2: Ba trụ cột thúc đẩy