SACA Connect: Gỡ “nút thắt” dòng tiền và thuế cho doanh nghiệp xây dựng

Nội dung được chia sẻ tại Chương trình SACA Connect do Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TP.HCM (SACA) phối hợp cùng Hội Tư vấn và Đại lý Thuế TP.HCM (HTCAA) và Câu lạc bộ Doanh nhân Tư vấn TP.HCM (HOCA) tổ chức chiều ngày 17/4.

Áp lực dòng tiền

Ông Đinh Hồng Kỳ - Chủ tịch SACA không né tránh thực tế rằng ngành xây dựng đang trải qua một giai đoạn “nén áp lực” kéo dài. Theo ông, khó khăn hiện nay không chỉ đến từ sự suy giảm của thị trường, mà còn đến từ sự lệch pha trong dòng tiền của toàn chuỗi giá trị.

“Ngành xây dựng có một đặc thù rất rõ: Chu kỳ sản xuất dài, vốn bỏ ra trước nhưng thu về sau. Khi thị trường thuận lợi, dòng tiền vẫn có thể xoay vòng. Nhưng khi thanh khoản thị trường giảm, vòng quay vốn chậm lại, mọi điểm yếu lập tức bộc lộ”, ông Kỳ phân tích. Bài toán lớn nhất không phải là thiếu vốn, mà là dòng tiền không chảy đúng nhịp của sản xuất. Một dự án có thể sinh lời trên giấy, nhưng nếu dòng tiền bị đứt đoạn ở giữa chừng, doanh nghiệp vẫn có thể rơi vào khủng hoảng thanh khoản.

Ông Kỳ cho rằng doanh nghiệp xây dựng cần thay đổi cách tiếp cận tài chính, từ tư duy “quản lý lợi nhuận” sang “quản trị dòng tiền”. Điều này đòi hỏi phải theo dõi sát sao dòng tiền theo từng giai đoạn dự án, xây dựng các kịch bản tài chính dự phòng và đặc biệt là kiểm soát chặt công nợ. Mỗi quyết định nhận dự án phải đi kèm với bài toán dòng tiền rõ ràng: Dòng tiền vào khi nào, dòng tiền ra ở đâu và khoảng trống tài chính sẽ được bù đắp bằng nguồn nào.

Ở góc độ tư vấn, bà Mã Thanh Loan - Phó Chủ tịch Thường trực HOCA, CEO Auxesia Holdings cũng phản ánh thực tế này khi chỉ ra rằng nhiều doanh nghiệp xây dựng vẫn đang nhầm lẫn giữa lợi nhuận kế toán và dòng tiền thực. Không ít doanh nghiệp báo lãi rất tốt, nhưng vẫn thiếu tiền để trả lương, trả nhà cung cấp. Nguyên nhân là lợi nhuận nằm trên sổ sách, còn tiền thật thì bị ‘giam’ trong công nợ và hàng tồn.

Để tháo gỡ, bà Loan nhấn mạnh vai trò của việc tái cấu trúc dòng tiền. Doanh nghiệp cần thiết lập hệ thống quản trị dòng tiền theo thời gian thực, phân tách rõ dòng tiền vận hành, dòng tiền đầu tư và dòng tiền tài trợ. “Quan trọng nhất là phải xây dựng các kịch bản tài chính theo từng cấp độ rủi ro: Nếu chủ đầu tư chậm thanh toán 30 ngày, 60 ngày, thậm chí 90 ngày thì doanh nghiệp sẽ xoay xở ra sao. Không có kịch bản, doanh nghiệp sẽ luôn ở thế bị động”, bà nói.

Bên cạnh đó, bà cũng khuyến nghị doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn vốn thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tín dụng ngân hàng - vốn đang ngày càng bị siết chặt. Doanh nghiệp có thể cân nhắc hợp tác đầu tư, huy động vốn từ đối tác, phát hành trái phiếu riêng lẻ hoặc sử dụng các công cụ tài chính linh hoạt như factoring (bán khoản phải thu). Quan trọng là phải chủ động thiết kế cấu trúc vốn phù hợp với đặc thù dự án.

Thuế không chỉ là nghĩa vụ, mà là công cụ quản trị

Song song với bài toán dòng tiền, chính sách thuế đang trở thành một “áp lực kép” đối với doanh nghiệp xây dựng, khi yêu cầu về minh bạch và tuân thủ ngày càng cao.

Ông Nguyễn Ngọc Tịnh - Phó Chủ tịch HTCAA, Phó Giám đốc Công ty Kiểm toán DFK Việt Nam cho rằng nhiều doanh nghiệp vẫn tiếp cận thuế theo tư duy “đối phó”, thay vì xem đây là một phần trong chiến lược quản trị tổng thể. Theo ông, thuế không chỉ là nghĩa vụ phải thực hiện, mà còn là công cụ quản trị. Nếu hiểu đúng và tận dụng đúng, doanh nghiệp có thể tối ưu chi phí, giảm thiểu rủi ro pháp lý và nâng cao uy tín với đối tác, nhà đầu tư.

Trong bối cảnh cơ quan quản lý ngày càng siết chặt các quy định liên quan đến hóa đơn điện tử, chi phí hợp lệ và chuyển giá, doanh nghiệp không còn nhiều “khoảng trống” để xử lý linh hoạt như trước. Những sai sót nhỏ trong kê khai, hạch toán cũng có thể dẫn đến rủi ro lớn về thuế và pháp lý. Doanh nghiệp cần chuyển từ trạng thái bị động sang chủ động, từ xử lý sự cố sang phòng ngừa rủi ro.

Ông Tịnh đặc biệt nhấn mạnh vai trò của việc chuẩn hóa hệ thống kế toán - tài chính. Theo đó, doanh nghiệp cần đầu tư vào quy trình, con người và công nghệ để đảm bảo dữ liệu tài chính minh bạch, nhất quán và có thể truy xuất.

Ở góc nhìn tổng thể, ông Đinh Hồng Kỳ cho rằng những thay đổi về thị trường và chính sách đang tạo ra một “cuộc sàng lọc tự nhiên” trong ngành xây dựng: “Giai đoạn này rất khắc nghiệt, nhưng cũng là cơ hội để tái cấu trúc. Doanh nghiệp nào minh bạch, quản trị tốt, kiểm soát được dòng tiền sẽ có cơ hội đi xa hơn. Ngược lại, những mô hình vận hành thiếu chuẩn mực sẽ dần bị loại khỏi cuộc chơi”.