“Năm Ngọ nói chuyện Ngựa”: Khi văn hóa truyền thống bước ra không gian công cộng

Chương trình do Câu lạc bộ Nghiên cứu và Vinh danh Văn hóa Nam Bộ phối hợp cùng Công ty Đường Sách TP.HCM tổ chức.

Lấy hình tượng Ngựa, một biểu tượng giàu ý nghĩa trong lịch sử, văn hóa và nghệ thuật truyền thống làm trục xuyên suốt, chương trình không chỉ kể lại những câu chuyện xưa, mà còn đặt ra câu hỏi về cách di sản có thể “đồng hành” cùng đời sống hôm nay.

Mở đầu với tham luận của ThS. Hồ Nhựt Quang - Chủ nhiệm CLB Nghiên cứu và Vinh danh Văn hóa Nam Bộ, khái quát vai trò của hình tượng ngựa trong văn hóa Việt Nam và Á Đông, gắn với các truyền thuyết, thành ngữ và những dấu mốc lịch sử quan trọng. Hình ảnh ngựa không chỉ là phương tiện di chuyển hay biểu trưng cho sức mạnh, mà còn là ẩn dụ cho khát vọng tiến lên, cho tinh thần “mã đáo thành công” của dân tộc.

Đi sâu vào lĩnh vực âm nhạc và sân khấu truyền thống, TS. Nguyễn Lê Tuyên và NSƯT, ThS. Huỳnh Khải phân tích sự hiện diện phong phú của hình tượng ngựa trong dân ca ba miền, đặc biệt qua các biến thể của Lý ngựa ô, cũng như trong cải lương với những bài bản quen thuộc như Hướng mã hồi thành. Các phân tích học thuật được minh họa trực tiếp bằng phần trình diễn của nghệ sĩ, giúp khán giả dễ tiếp cận và cảm nhận trọn vẹn hơn giá trị nghệ thuật.

Một điểm nhấn đáng chú ý của chương trình là phần giới thiệu về nghệ thuật “tẩu mã” và vũ đạo đi ngựa trong Hát bội do nghệ sĩ Khánh Minh trình bày. Thông qua những động tác ước lệ và nhịp điệu sân khấu, hình ảnh con ngựa hiện lên sinh động, giàu tính biểu cảm, cho thấy trình độ sáng tạo tinh tế của nghệ thuật truyền thống.

Ở phần cuối, NSƯT Huỳnh Khải và nghệ sĩ Khánh Minh chia sẻ những “bí quyết nghề” trong việc tạo âm thanh vó ngựa, tiếng ngựa hí bằng nhạc cụ truyền thống. Tiểu phẩm Quang Trung Hoàng Đế được trình diễn ngắn gọn nhưng súc tích đã khép lại chương trình trong tràng pháo tay của khán giả.

Không chỉ là một hoạt động văn hóa, “Năm Ngọ nói chuyện Ngựa” còn gợi mở hướng tiếp cận mới trong việc bảo tồn di sản: Đưa văn hóa truyền thống ra không gian công cộng, kết nối với công chúng trẻ, và kể những câu chuyện cũ bằng ngôn ngữ của hôm nay. Đây cũng chính là tinh thần mà Đường Sách TP.HCM và các tổ chức văn hóa đang theo đuổi, biến văn hóa thành một phần sống động của đời sống đô thị.