Chính sách xuất khẩu mới của Trung Quốc tái định hình thị trường bạc

Theo giới phân tích quốc tế, kể từ ngày 1/1/2026, Trung Quốc - quốc gia nắm giữ năng lực tinh chế bạc lớn nhất thế giới đã chính thức áp dụng cơ chế kiểm soát xuất khẩu nghiêm ngặt hơn.

Dù không ban hành lệnh cấm hoàn toàn, việc yêu cầu phê duyệt và cấp phép đối với các lô hàng bạc xuất khẩu được đánh giá là bước đi chiến lược, có khả năng làm thay đổi cấu trúc vận hành của thị trường bạc toàn cầu.

Theo quy định mới, Bộ Thương mại Trung Quốc chỉ cho phép 44 doanh nghiệp đủ điều kiện tham gia xuất khẩu bạc trong giai đoạn 2026 - 2027. Động thái này được nhiều chuyên gia nhận định đã nâng vị thế của bạc từ một loại hàng hóa thông thường lên nhóm vật tư mang tính chiến lược, tương đồng với các kim loại đất hiếm - lĩnh vực mà Trung Quốc đang chi phối phần lớn nguồn cung toàn cầu.

Goldman Sachs cảnh báo, chính sách kiểm soát xuất khẩu mới có thể dẫn đến hiện tượng “phân mảnh” thị trường bạc. Trước rủi ro nguồn cung bị gián đoạn, các quốc gia và tổ chức có xu hướng gia tăng tích trữ riêng lẻ nhằm bảo đảm an toàn nguồn hàng, thay vì phụ thuộc vào hệ thống phân phối toàn cầu. Sự dịch chuyển này làm suy giảm tính thanh khoản và khiến thị trường trở nên nhạy cảm hơn trước các cú sốc cung - cầu mang tính cục bộ.

Trong một báo cáo gần đây, các chuyên gia Lina Thomas và Daan Struyven của Goldman Sachs cho rằng tình trạng biến động giá bạc mạnh nhiều khả năng sẽ kéo dài trong năm 2026. Nguyên nhân không chỉ xuất phát từ nguy cơ thiếu hụt tổng thể, mà còn do các “nút thắt cổ chai” về nguồn cung và mức tồn kho thấp tại các trung tâm giao dịch chủ chốt.

Đáng chú ý, lượng tồn kho bạc tại London - nơi hình thành giá chuẩn toàn cầu đang ở mức thấp bất thường, sau khi một lượng lớn kim loại được chuyển sang Mỹ trong năm trước do lo ngại về thuế quan.

Trong bối cảnh này, độ nhạy cảm của giá bạc tăng mạnh: nếu trước đây nhu cầu ròng 1.000 tấn mỗi tuần chỉ khiến giá tăng khoảng 2%, thì hiện nay mức tác động có thể lên tới 7%. Các chuyên gia lưu ý, biên độ biến động lớn có thể xảy ra theo cả hai chiều tăng và giảm.

Nhiều nhà phân tích cho rằng Trung Quốc đang từng bước “vũ khí hóa” nguồn cung bạc, tương tự cách tiếp cận đã áp dụng với đất hiếm trong quá khứ. Các tiêu chí mới về xuất khẩu - như yêu cầu doanh nghiệp phải đạt công suất sản xuất tối thiểu 80 tấn mỗi năm và có hạn mức tín dụng trên 30 triệu USD sẽ loại bỏ hàng loạt nhà xuất khẩu quy mô vừa và nhỏ, dù đây là nhóm cung ứng quan trọng cho nhiều ngành công nghiệp toàn cầu.

Thực tế, Trung Quốc hiện giữ vai trò “người gác cổng” đối với thị trường bạc tinh chế. Dù chỉ đứng thứ hai về sản lượng khai thác, nước này kiểm soát khoảng 60 - 70% nguồn cung bạc tinh chế toàn cầu. Theo Hiệp hội Thị trường Vàng bạc London, Trung Quốc sở hữu 27 nhà máy tinh chế được công nhận, vượt xa Nhật Bản - quốc gia xếp thứ hai với 13 nhà máy.

Trong khi đó, khả năng gia tăng nguồn cung từ khai thác mỏ trên toàn cầu bị hạn chế. Sản lượng bạc khai thác đã chững lại từ sau năm 2016, và hơn một nửa lượng bạc được sản xuất như sản phẩm phụ của các mỏ đồng, chì và kẽm. Điều này khiến nguồn cung bạc phụ thuộc lớn vào chu kỳ của các kim loại cơ bản, thay vì phản ứng trực tiếp với biến động giá bạc.

Ở chiều cầu, thị trường bạc đã rơi vào tình trạng thâm hụt trong bốn năm liên tiếp. Các tổ chức nghiên cứu dự báo năm 2026 sẽ là năm thứ năm liên tiếp cung không đáp ứng đủ cầu, chủ yếu do nhu cầu gia tăng từ năng lượng tái tạo, công nghiệp quốc phòng và công nghệ cao. Dù đồng có thể thay thế bạc trong một số ứng dụng, quá trình chuyển đổi công nghệ cần thời gian dài để triển khai ở quy mô lớn.

Elon Musk - CEO của Tesla gần đây cũng bày tỏ lo ngại khi cho rằng bạc là vật liệu thiết yếu đối với nhiều quy trình công nghiệp then chốt, đặc biệt trong bối cảnh các chính sách kiểm soát xuất khẩu ngày càng chặt chẽ.

Trong bối cảnh địa chính trị phức tạp và chuỗi cung ứng toàn cầu chịu nhiều sức ép, bạc đang dần vượt ra khỏi vai trò của một kim loại quý thông thường, trở thành tài sản chiến lược trong cuộc cạnh tranh tài nguyên toàn cầu.