Cảnh báo nguy cơ gia tăng bệnh não mô cầu xâm lấn tại Việt Nam

Pfizer Việt Nam vừa phối hợp cùng Trung tâm Đào tạo Nhân lực Y tế theo nhu cầu xã hội - Đại học Y Dược TP.HCM tổ chức Hội nghị khoa học “Tối ưu hóa dự phòng bệnh lý não mô cầu xâm lấn”, thu hút hơn 400 y bác sĩ hoạt động trong lĩnh vực dự phòng và lâm sàng trên cả nước tham dự. Hội thảo diễn ra trong bối cảnh bệnh não mô cầu có dấu hiệu gia tăng trở lại, với nhiều ca bệnh diễn tiến nhanh và nguy cơ tử vong cao nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.

Theo thông tin được chia sẻ tại hội nghị, bệnh não mô cầu xâm lấn do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, là bệnh truyền nhiễm cấp tính lây qua đường hô hấp và có thể dẫn đến nhiễm trùng huyết, viêm màng não cùng nhiều biến chứng thần kinh nghiêm trọng. Các chuyên gia cho biết, nếu không được điều trị sớm, tỷ lệ tử vong của bệnh có thể lên đến hơn 50%. Ngay cả trong trường hợp được phát hiện và điều trị đúng phác đồ, vẫn có khoảng 5-10% bệnh nhân tử vong chỉ trong vòng 24-48 giờ sau khi khởi phát triệu chứng.

Đáng chú ý, số liệu dịch tễ được trình bày tại hội thảo cho thấy từ tuần 1 đến tuần 14 năm 2026, cả nước ghi nhận 24 ca mắc não mô cầu, trong đó có 4 trường hợp tử vong. Trẻ em dưới 15 tuổi chiếm 46% tổng số ca bệnh và số ca mắc tăng gần 50% so với cùng kỳ năm trước. Điều này cho thấy nguy cơ bệnh đang hiện hữu và cần được theo dõi sát sao hơn trong cộng đồng.

PGS.TS.BS. Cao Hữu Nghĩa - Trưởng Bộ môn Khoa học Y sinh, Viện Pasteur TP.HCM, nhận định dịch tễ bệnh não mô cầu luôn biến động theo khu vực, thời gian và nhóm huyết thanh lưu hành. Theo ông, trên thế giới hiện ghi nhận khoảng 95% trường hợp bệnh liên quan đến 5 nhóm huyết thanh chính gồm A, B, C, W và Y. Sự thay đổi nhanh về nhóm huyết thanh gây bệnh cho thấy việc giám sát dịch tễ liên tục và xây dựng chiến lược phòng ngừa có độ bao phủ rộng là rất cần thiết.

Các chuyên gia cũng lưu ý bệnh có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi nhưng nguy cơ cao tập trung ở trẻ dưới 1 tuổi, thanh thiếu niên từ 16-23 tuổi, người cao tuổi và những người suy giảm miễn dịch. Tại Việt Nam, nhóm trẻ dưới 5 tuổi và thanh thiếu niên đang ghi nhận tỷ lệ mắc cao hơn mặt bằng chung. Đặc biệt, trẻ dưới 1 tuổi chiếm tỷ lệ đáng kể, với 81% ca bệnh ở nhóm này xảy ra trong 6 tháng đầu đời.

TS.BS. Nguyễn An Nghĩa - Phó Trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 TP.HCM, cho rằng chủ động tiêm vắc-xin là giải pháp hiệu quả để giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế các biến chứng nặng. Theo khuyến nghị của Hội Y học Dự phòng Việt Nam, các nhóm nguy cơ cao như trẻ nhỏ, thanh thiếu niên, người cao tuổi, người có bệnh nền hoặc sống trong môi trường tập thể đông đúc cần được ưu tiên tiếp cận biện pháp dự phòng sớm.

Từ góc độ quốc tế, TS. Raffaella Iantomasi - Giám đốc Y khoa vắc-xin não mô cầu của Pfizer, cho biết dữ liệu thực tế tại nhiều quốc gia cho thấy các loại vắc-xin não mô cầu, đặc biệt là vắc-xin cộng hợp tứ giá MenACWY, đã góp phần làm giảm đáng kể tỷ lệ mắc bệnh, giảm tỷ lệ mang mầm bệnh và hạn chế lây truyền trong cộng đồng. Theo bà, tiêm chủng đầy đủ và đúng thời điểm hiện vẫn là biện pháp hiệu quả nhất để bảo vệ cá nhân và cộng đồng trước căn bệnh nguy hiểm này.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), lộ trình “Defeating Meningitis by 2030” đặt mục tiêu giảm 50% số ca viêm màng não do vi khuẩn có thể phòng ngừa và giảm 70% số ca tử vong vào năm 2030. Các chuyên gia nhận định để đạt được mục tiêu này, việc tăng cường giám sát dịch tễ, cập nhật khoa học và mở rộng tiếp cận các biện pháp phòng ngừa sẽ đóng vai trò then chốt trong thời gian tới.