TP.HCM khởi động Hệ sinh thái Tài chính Hàng hải, hướng tới “cảng trung chuyển dòng vốn”

Sáng 21/5, Cơ quan Điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC-HCMC) phối hợp với Tập đoàn Gemadept và Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM tổ chức Diễn đàn cấp cao về thúc đẩy Hệ sinh thái Tài chính Hàng hải trong khuôn khổ Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM. Tại sự kiện, sáng kiến Hệ sinh thái Tài chính Hàng hải Quốc tế (IMFE) chính thức được công bố như một trong bốn trụ cột chiến lược của VIFC-HCMC.

Phát biểu tại diễn đàn, ông Nguyễn Công Vinh - Phó Chủ tịch UBND TP.HCM cho biết trong nhiều năm qua, khu vực phía Nam, đặc biệt là TP.HCM và cụm cảng Cái Mép - Thị Vải đã nổi lên như một trung tâm logistics và cảng biển quan trọng của khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, Việt Nam hiện mới tham gia mạnh ở khâu vận chuyển và trung chuyển hàng hóa, trong khi phần giá trị gia tăng lớn nhất là dòng chảy tài chính vẫn chủ yếu được xử lý tại các trung tâm quốc tế như Singapore, Hong Kong hay London.

Theo ông Vinh, các hoạt động tài trợ thương mại, tài trợ tàu biển, bảo hiểm và tái bảo hiểm hàng hải, thanh toán quốc tế hay quản trị rủi ro logistics phần lớn vẫn diễn ra bên ngoài Việt Nam. Điều này cho thấy để phát triển kinh tế biển một cách bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, Việt Nam cần từng bước xây dựng hệ sinh thái tài chính hàng hải hoàn chỉnh, nơi dòng vốn, dịch vụ tài chính và hoạt động logistics được kết nối trực tiếp ngay trong nước.

Ông Nguyễn Hữu Huân - Phó Chủ tịch Cơ quan Điều hành VIFC-HCMC, cho rằng các cảng biển như Cần Giờ hay Cái Mép – Thị Vải hiện đang đóng vai trò trung chuyển hàng hóa, trong khi VIFC-HCMC phải trở thành “cảng trung chuyển dòng vốn” của nền kinh tế biển Việt Nam.

Theo số liệu được công bố tại diễn đàn, năm 2025 hệ thống cảng biển TP.HCM thông qua hơn 24 triệu TEU hàng hóa, gắn với kim ngạch xuất nhập khẩu khoảng 200 tỷ USD, tương đương khoảng 20% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước. Xung quanh hệ thống hạ tầng cảng biển, một chuỗi dịch vụ vận hành đã phát triển mạnh gồm bốc dỡ, lưu kho, kho bãi, giao nhận, khai báo hải quan, vận tải chuỗi cung ứng và các hoạt động hỗ trợ xuất nhập khẩu.

Tổng giá trị giao dịch thương mại thông qua hệ thống cảng biển khu vực, bao gồm giá trị hàng hóa, dịch vụ logistics và nhu cầu tài chính liên quan, được ước tính lên tới hơn 1.000 tỷ USD mỗi năm. Tuy nhiên, phần lớn các dịch vụ tài chính có biên lợi nhuận cao như tài trợ thương mại xuất nhập khẩu, tài trợ tàu biển, bảo hiểm và tái bảo hiểm hàng hải, thanh toán quốc tế và các công cụ quản trị rủi ro vẫn đang được thực hiện ở các trung tâm tài chính quốc tế.

Theo đánh giá của các chuyên gia, hiện Việt Nam mới giữ lại khoảng 4 - 5% giá trị giao dịch tài chính hàng hải trong nước, đồng nghĩa với việc vẫn còn khoảng 6 - 8 tỷ USD mỗi năm có thể được giữ lại nếu hệ sinh thái tài chính hàng hải được phát triển đầy đủ.

Tại diễn đàn, ông Phạm Quốc Long - Phó Tổng Giám đốc Gemadept cho rằng vấn đề hiện nay không còn nằm ở quy mô hàng hóa hay năng lực hạ tầng cảng biển mà là khả năng xây dựng hệ sinh thái tài chính hàng hải đủ chiều sâu để kết nối trực tiếp với chuỗi logistics toàn cầu.

Theo ông Long, nếu trung tâm hàng hải là nơi tạo ra dòng hàng hóa và dòng tài sản thực thì hệ sinh thái tài chính hàng hải sẽ đóng vai trò như “bộ não tài chính”, thực hiện chức năng quản lý các giao dịch, kết nối nguồn vốn, bảo hiểm, thanh toán, tài trợ thương mại và các công cụ phòng ngừa rủi ro.

Ông cho rằng mô hình này sẽ giúp VIFC-HCMC không chỉ dừng ở vai trò một trung tâm tài chính quốc tế đơn thuần mà còn trở thành hạ tầng chiến lược góp phần nâng cấp vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị hàng hải toàn cầu.

Theo đề xuất của Gemadept, Hệ sinh thái Tài chính Hàng hải Quốc tế sẽ được triển khai theo ba giai đoạn. Trong giai đoạn đầu kéo dài từ một đến hai năm, trọng tâm sẽ là xây dựng nền tảng với các cấu phần gồm trung tâm dịch vụ một cửa, cơ chế thử nghiệm Sandbox, hệ thống dữ liệu dùng chung và các nền tảng công nghệ phục vụ tài chính hàng hải.

Giai đoạn tiếp theo kéo dài từ hai đến ba năm sẽ tập trung mở rộng hệ sinh thái thông qua việc phát triển các quỹ đầu tư hàng hải, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, trung tâm vận hành tài chính hàng hải và các mô hình hợp tác công - tư.

Ở giai đoạn thứ ba, khi hệ sinh thái đã được củng cố, mục tiêu đặt ra là hình thành sàn giao dịch phái sinh hàng hải, trung tâm trọng tài hàng hải khu vực và các công cụ quản trị rủi ro chuyên biệt. Theo định hướng dài hạn, hệ sinh thái này sẽ phục vụ quy mô lưu chuyển hơn 25 triệu TEU và thu hút thêm từ 10 - 15 tỷ USD dòng vốn đầu tư mới mỗi năm.

Một trong những nội dung được nhấn mạnh tại diễn đàn là vai trò của dữ liệu và công nghệ trong quá trình phát triển hệ sinh thái tài chính hàng hải. Theo đó, nền tảng Maritime Community System (MCS) sẽ được xây dựng nhằm tích hợp dữ liệu giữa cảng biển, hãng tàu, doanh nghiệp logistics, ngân hàng, bảo hiểm, hải quan và các cơ quan quản lý.

Theo các chuyên gia, việc hình thành cơ sở dữ liệu tập trung, minh bạch và chuẩn hóa sẽ tạo nền tảng phát triển các sản phẩm tài chính hiện đại như chỉ số giá, công cụ phái sinh, hệ thống đánh giá rủi ro và sàn giao dịch.

Song song đó, hệ sinh thái cũng định hướng xây dựng sàn giao dịch hàng hải ứng dụng công nghệ Blockchain nhằm số hóa chứng từ thương mại, tự động hóa quy trình giao dịch và kết nối trực tiếp giữa dòng hàng hóa, dòng chứng từ và dòng tiền. Giải pháp này được kỳ vọng giúp giảm đáng kể chi phí giao dịch, hạn chế rủi ro gian lận và rút ngắn thời gian xử lý từ nhiều ngày xuống còn vài phút.

Với việc khởi động Hệ sinh thái Tài chính Hàng hải Quốc tế, TP.HCM kỳ vọng sẽ từng bước nội địa hóa các dịch vụ tài chính hàng hải có giá trị gia tăng cao, tạo động lực mới cho kinh tế biển và tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành trung tâm tài chính hàng hải của khu vực.