Bộ Xây dựng đề xuất ưu tiên mở rộng các tuyến cao tốc 2 làn xe

Theo báo cáo gửi Chính phủ, hiện cả nước có khoảng 2.801 km đường bộ cao tốc đã và đang được đầu tư theo hình thức phân kỳ. Trong đó, khoảng 2.107 km đã được đưa vào khai thác hoặc thông xe kỹ thuật, bao gồm 548 km cao tốc 2 làn xe và 1.559 km cao tốc 4 làn xe hạn chế. Ngoài ra, khoảng 694 km cao tốc đang trong quá trình xây dựng.

Phần lớn các dự án được triển khai theo hình thức đầu tư công với khoảng 2.135 km, chiếm khoảng 76% tổng chiều dài hệ thống, trong khi phần còn lại được đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP).

Đối với các tuyến cao tốc 2 làn xe đang được nghiên cứu mở rộng, Bộ Xây dựng cho biết tổng nhu cầu vốn ước tính khoảng 80.007 tỷ đồng. Trong số này, khoảng 49.534 tỷ đồng đã xác định được nguồn vốn từ ngân sách nhà nước và nguồn lực của nhà đầu tư, trong khi phần ngân sách Trung ương cần bổ sung trong giai đoạn 2026 - 2030 vào khoảng 30.473 tỷ đồng.

Hiện đã có 5 tuyến với tổng chiều dài khoảng 329 km đang được triển khai mở rộng lên quy mô 4 làn xe, gồm các tuyến Cam Lộ - La Sơn, La Sơn - Hòa Liên, Yên Bái - Lào Cai, Tuyên Quang - Hà Giang đoạn qua Hà Giang và Cửa khẩu Cốc Nam - Cửa khẩu Hữu Nghị. Tổng vốn đầu tư cho các dự án này khoảng 17.669 tỷ đồng và cơ bản đã được bố trí đầy đủ nguồn lực.

Bên cạnh đó, tuyến Hòa Lạc - Hòa Bình dài 26 km đã được chấp thuận chủ trương đầu tư theo hình thức PPP. Hiện địa phương đang hoàn thiện báo cáo nghiên cứu khả thi với tổng mức đầu tư dự kiến gần 8.000 tỷ đồng.

Theo đánh giá sơ bộ từ các địa phương và chủ đầu tư, tổng nhu cầu vốn để nâng cấp các tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế lên quy mô hoàn chỉnh từ 4 - 8 làn xe theo quy hoạch có thể lên tới khoảng 414.580 tỷ đồng.

Tuy nhiên, Bộ Xây dựng cho rằng việc mở rộng đồng loạt ngay ở thời điểm hiện tại sẽ gặp nhiều khó khăn do nhiều dự án vừa hoàn thành, nếu triển khai mở rộng sớm sẽ phát sinh việc điều chỉnh hoặc thi công lại nhiều hạng mục như mặt đường, dải phân cách và hệ thống an toàn giao thông.

Ngoài ra, các tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế hiện vẫn được thiết kế đáp ứng nhu cầu vận tải trong khoảng 6–10 năm hoặc lâu hơn. Do đó, đối với các dự án cần mở rộng trong tương lai, Bộ Xây dựng đề xuất nghiên cứu theo hướng nâng cấp trực tiếp lên quy mô 6–8 làn xe theo quy hoạch nhằm tránh việc đầu tư nhiều lần, gây lãng phí nguồn lực.

Bộ Xây dựng cũng lưu ý rằng việc triển khai thu phí trên diện rộng, đặc biệt với các dự án PPP, có thể tạo áp lực lên chi phí logistics của nền kinh tế. Vì vậy, cần đánh giá kỹ lưỡng hiệu quả tài chính, hiệu quả kinh tế - xã hội cũng như lựa chọn phương thức đầu tư phù hợp trước khi triển khai.

Trên cơ sở đó, Bộ Xây dựng kiến nghị Bộ Tài chính xem xét cân đối nguồn vốn ngân sách Trung ương đối với các dự án đã hoàn tất nghiên cứu chi tiết và bảo đảm hiệu quả đầu tư, làm căn cứ cho việc quyết định mở rộng các tuyến cao tốc trong thời gian tới.