TP.HCM có thêm hai bảo vật quốc gia mới

Theo Quyết định số 236/QĐ-TTg ngày 3/2/2026, trong tổng số 30 hiện vật, nhóm hiện vật được công nhận trên phạm vi cả nước, TP.HCM có hai đại diện. Bát bồng gốm Hoa Lộc hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Gốm thời dựng nước, còn bộ tượng Tam Quan Đại đế thuộc sưu tập tư nhân của ông Lê Thanh Nghĩa, Chủ tịch Hội Cổ vật TP.HCM.

Việc hai hiện vật được công nhận đã nâng tổng số Bảo vật quốc gia tại TP.HCM lên 25, đang được lưu giữ tại các đơn vị như Bảo tàng Lịch sử TP.HCM, Bảo tàng TP.HCM, Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM, Bảo tàng Bình Dương, Bảo tàng Bà Rịa - Vũng Tàu, Bảo tàng Gốm thời dựng nước và một số sưu tập tư nhân.

Ông Nguyễn Minh Nhựt - Phó giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, cho biết thời gian qua Sở đã phối hợp với các nhà khoa học, chuyên gia và nhà sưu tập tư nhân để xây dựng hồ sơ đề nghị công nhận bảo vật quốc gia. Đến nay, ba hồ sơ do Sở trình đều đã được công nhận, gồm chõ gốm Đông Sơn trước đây, cùng hai hiện vật vừa được vinh danh.

Theo ông Nhựt, các cơ quan chức năng đã ban hành nhiều hướng dẫn nhằm bảo đảm việc bảo vệ, bảo quản và phát huy giá trị của các bảo vật quốc gia. Đồng thời, các đơn vị trực thuộc sẵn sàng phối hợp với các nhà sưu tập tổ chức trưng bày chuyên đề, đưa hiện vật quý đến gần hơn với công chúng.

Bát bồng gốm Hoa Lộc có niên đại khoảng 4.000 - 3.800 năm, là một cổ vật tiêu biểu của văn hóa Hoa Lộc. Hiện vật được sưu tầm tại khu vực Hậu Lộc (Thanh Hóa) và hiện lưu giữ tại Bảo tàng Gốm thời dựng nước.

Bát có chiều cao khoảng 21 cm, đường kính miệng 24 cm, nặng hơn 1 kg. Hiện vật được chế tác từ đất nung loại gốm cứng, với xương gốm pha vụn vỏ nhuyễn thể và lớp áo gốm màu xám hồng đặc trưng.

Cấu trúc bát gồm hai phần chính: phần thân bát hình phễu với miệng loe rộng và phần chân đế hình trụ cao, loe xiên. Toàn bộ hiện vật được tạo hình bằng phương pháp dải cuộn kết hợp bàn xoay, thể hiện kỹ thuật chế tác gốm khá phát triển của cư dân Việt cổ thời tiền - sơ sử.

Điểm nổi bật của hiện vật là hệ thống 13 vành hoa văn chạy từ miệng đến chân đế, gồm các họa tiết khắc vạch hình tam giác, hình thoi, chấm dải, văn cuống rạ và đặc biệt là các dải hoa văn chữ S đặc trưng của văn hóa Hoa Lộc. Sau hàng nghìn năm, cổ vật vẫn giữ được trạng thái gần như nguyên vẹn, trở thành tư liệu quý cho nghiên cứu khảo cổ học và lịch sử kỹ thuật gốm Việt Nam.

Bảo vật quốc gia thứ hai là bộ tượng gốm men nhiều màu Tam Quan Đại đế, gồm 9 pho tượng, được chế tác tại lò Bửu Nguyên - một trong những trung tâm gốm mỹ nghệ Cây Mai nổi tiếng của vùng Sài Gòn - Chợ Lớn xưa. Bộ tượng có niên đại cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX.

Các pho tượng tái hiện ba vị thần trong tín ngưỡng dân gian: Thiên Quan ban phúc, Địa Quan xá tội và Thủy Quan giải ách, cùng các thị giả hầu cận. Hình tượng các vị thần được thể hiện trong trang phục triều đình phong kiến, với ngai vị, pháp khí và họa tiết trang trí được tạo hình tỉ mỉ.

Về kỹ thuật, bộ tượng đại diện cho trình độ cao của nghệ thuật gốm Sài Gòn, kết hợp giữa kỹ thuật nặn tay truyền thống với phương pháp in khuôn chi tiết. Các nghệ nhân sử dụng men vàng truyền thống cùng kỹ thuật men nhiều màu, đồng thời áp dụng bao nung để bảo vệ lớp men trong quá trình nung.

Theo giới nghiên cứu, bộ tượng không chỉ có giá trị nghệ thuật và kỹ thuật, mà còn phản ánh đời sống tín ngưỡng và sự giao thoa văn hóa Việt - Hoa tại vùng Sài Gòn - Chợ Lớn trong giai đoạn hình thành và phát triển của đô thị Nam Bộ.

Ông Phạm Gia Chi Bảo - đại diện Bảo tàng Gốm thời dựng nước, cho biết trong thời gian tới bảo tàng sẽ tổ chức các hội thảo khoa học và trưng bày chuyên đề nhằm giới thiệu sâu hơn về các bảo vật quốc gia mà đơn vị đang lưu giữ.

Trong khi đó, ông Lê Thanh Nghĩa khẳng định sẽ tiếp tục bảo quản hiện vật theo đúng quy định của pháp luật, đồng thời phối hợp với các cơ quan chuyên môn để nghiên cứu và trưng bày, góp phần lan tỏa giá trị di sản trong đời sống văn hóa đương đại.

Hiện hai bảo vật quốc gia mới được công nhận đang được trưng bày tại Bảo tàng TP.HCM từ ngày 6 đến 8/3, tạo điều kiện để công chúng tiếp cận và tìm hiểu những giá trị tiêu biểu của di sản văn hóa dân tộc.