Điểm nghẽn thương mại hóa nghiên cứu: Biến tri thức “vườn ươm” vào ứng dụng (Bài 1)

Bài 1: Biến tri thức “vườn ươm” vào ứng dụng

Trung tâm khởi nghiệp đổi mới sáng tạo thuộc các trường đại học ở TP.HCM không chỉ là nơi hỗ trợ sinh viên khởi nghiệp, mà là nơi định liệu tri thức khoa học có thể bước ra khỏi phòng thí nghiệm để trở thành sản phẩm, dịch vụ được thương mại hóa, ứng dụng vào cuộc sống.

Nghị quyết đi vào các “vườn ươm”

Với lợi thế là trung tâm giáo dục đại học lớn nhất cả nước, đồng thời là “cái nôi” của nhiều công trình nghiên cứu có tính ứng dụng cao, TP.HCM - đặc biệt là hệ thống đại học trọng điểm đang nắm trong tay tiềm năng lớn để hiện thực hóa mục tiêu thương mại hóa các sáng chế. Theo ThS. Lê Nhật Quang - Giám đốc Trung tâm Khởi nghiệp Đổi mới Sáng tạo Đại học Quốc gia TP.HCM, việc Nghị quyết 57 được ban hành không chỉ tạo ra một hành lang chính sách mới, mà còn buộc các trường phải sắp xếp lại toàn bộ cách tiếp cận đối với hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp dựa trên nghiên cứu.

Điểm đột phá quan trọng của Nghị quyết 57, theo ThS. Quang là đã mở ra hàng loạt cơ chế mới nhằm đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường một cách thực chất hơn: Cho phép viện, trường thành lập doanh nghiệp spin-off từ kết quả nghiên cứu; hình thành các quỹ đầu tư mạo hiểm, vườn ươm công nghệ chuyên biệt; đồng thời bổ sung các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng và mua sắm công đối với sản phẩm công nghệ trong nước. Trên nền tảng đó, các trường đại học đã chủ động cụ thể hóa chính sách bằng những chương trình ươm tạo, tăng tốc khởi nghiệp, thúc đẩy hình thành doanh nghiệp spin-off và kết nối chặt chẽ hơn giữa các nhóm R&D với doanh nghiệp.

Thực tế thời gian qua, nhiều kết quả nghiên cứu đã tìm được đường ra thị trường như myMind - phát triển từ đề tài nghiên cứu của học viên Trường Đại học Bách khoa (ĐHQG-HCM) đã xây dựng nền tảng EdTech tích hợp AI phục vụ tuyển sinh, quản lý đào tạo và mô hình học tập kết hợp trực tuyến và trực tiếp và đang được triển khai tại nhiều cơ sở giáo dục, thu hút vốn đầu tư. Hay RF-Things khởi nguồn từ các nghiên cứu chuyên sâu về công nghệ sóng RF của giảng viên Trường Đại học Công nghệ Thông tin đã thương mại hóa thành công sản phẩm phần cứng và có đơn hàng xuất khẩu sang thị trường châu Âu. Trong mảng fintech, Casso đi lên từ các ý tưởng tại hackathon sinh viên, phát triển mô hình SaaS kết nối dữ liệu tài chính cho doanh nghiệp và ghi nhận doanh thu khoảng 1 triệu USD. Đáng chú ý, Techtra - dự án công nghệ hóa học xuất thân từ Trường Đại học Khoa học Tự nhiên đã thương mại hóa thành công với một số sản phẩm đạt doanh thu triệu đô trong những năm gần đây…

Cũng theo ThS. Hoàng Thị Thoa - Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Khởi nghiệp Trường Đại học Công Thương TP.HCM, Nghị quyết 57 không chỉ tạo hành lang pháp lý mà còn tạo niềm tin để các vườn ươm chuyển từ mô hình khởi nghiệp mang tính bề nổi sang xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bền vững. Những thay đổi then chốt bao gồm việc thúc đẩy liên kết “ba nhà” chặt chẽ hơn, lấy chuyển đổi số và AI làm động lực dẫn dắt, đồng thời mạnh dạn triển khai các cơ chế đặc thù ngay trong môi trường đại học - nơi vốn trước đây khá thận trọng với rủi ro.

Mối liên kết ba nhà cần thực chất hơn

Theo đại diện các trung tâm khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, phần lớn các dự án thương mại hóa thành công đều gắn với những nhóm nghiên cứu có quan hệ sẵn với doanh nghiệp, hoặc có sự “đỡ đầu” của một vài đơn vị trung gian năng động. Điều đó cho thấy đang thiếu cấu trúc kết nối giữa nghiên cứu - thị trường - chính sách, trong đó cần giải quyết nút thắt mối quan hệ ba nhà: Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp một cách quyết liệt mới có thể đưa kết quả nghiên cứu ra đời sống kinh tế.

Theo ông Quang, việc đặt hàng trực tiếp giữa chính quyền địa phương và cơ sở đào tạo vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm, với quy trình kéo dài, tiêu chí đánh giá chưa rõ ràng, khiến nhiều dự án hợp tác khó đo lường hiệu quả trong ngắn hạn. Vì thế, Nhà nước cần đóng vai trò “khách hàng chiến lược”, thông qua các chương trình ưu tiên, đặt ra những bài toán lớn, mang tính liên ngành cho các trường đại học và viện nghiên cứu. Bên cạnh đó, các trung tâm ươm tạo phải chủ động kết nối doanh nghiệp ngay từ giai đoạn đầu, cùng tham gia thử nghiệm, hoàn thiện và điều chỉnh sản phẩm. Khi doanh nghiệp tham gia ngay từ đầu với tư cách nhà đầu tư, khả năng thương mại hóa của kết quả nghiên cứu được nâng lên rõ rệt.

Song song đó, các hình thức hợp tác “mềm” như cuộc thi khởi nghiệp, hội thảo kết nối nghiên cứu - doanh nghiệp, không gian làm việc chung hay liên kết đào tạo - thực tập vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành văn hóa đổi mới sáng tạo.

ThS. Hoàng Thị Thoa cũng đề xuất hình thành Quỹ hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo nhằm hỗ trợ sinh viên ngay từ giai đoạn ý tưởng, chấp nhận cho các em “sai và sửa sai” trong môi trường được bảo trợ. Bên cạnh đó, doanh nghiệp đưa ra bài toán cụ thể, nhà trường cử cố vấn thực chiến đồng hành từ phát triển sản phẩm mẫu đến thương mại hóa. Bởi, mục đích của các vườn ươm không chỉ là có thêm các dự án khởi nghiệp, mà là biến vườn ươm thành nơi tài sản trí tuệ được chuyển hóa thành giá trị kinh tế, đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng của TP.HCM và nền kinh tế tri thức của cả nước.

Hưng Khánh