Kích cung cuối tuần sáng tạo: Hình thành 48 giờ thể thao cuối tuần (Bài 3)

Dư địa nhìn từ năm lợi thế lớn

Thứ nhất là lợi thế dân số và thị trường. Tầng lớp trung lưu tăng, giới trẻ đông đảo và nhu cầu tiêu dùng cao sẽ tạo ra thị trường lớn cho các dịch vụ thể thao. Người dân ngày càng quan tâm đến sức khỏe, vóc dáng, phòng bệnh, giảm stress, giao lưu bạn bè và trải nghiệm cuối tuần.

Thứ hai là lợi thế khí hậu và thời gian. Với đặc điểm nắng nóng ban ngày, các khung giờ sáng sớm, chiều tối và ban đêm rất phù hợp cho hoạt động thể thao ngoài trời. Đây là tiền đề để phát triển chạy bộ đêm, đạp xe đêm, yoga công viên, thể thao ven sông, thể thao đường phố và các lễ hội thể thao cuối tuần.

Thứ ba là lợi thế không gian đô thị đa dạng. Thành phố có khu trung tâm lịch sử, phố đi bộ, bờ sông, bờ biển, khu đô thị mới, công viên, các tuyến kênh rạch, khu vực Chợ Lớn, Cần Giờ, hệ thống nhà văn hóa, trung tâm văn hóa - thể thao, trường học và cơ sở xã hội hóa. Nếu được tổ chức tốt, mỗi không gian có thể trở thành một sản phẩm thể thao riêng.

Thứ tư là lợi thế cộng đồng. Các câu lạc bộ chạy bộ, đạp xe, võ thuật, yoga, pickleball, thể thao học đường, thể thao doanh nghiệp và các nhóm tập luyện tự phát đang phát triển nhanh. Đây là nguồn lực xã hội rất quý, cần được kết nối, hỗ trợ và đưa vào hệ sinh thái chung.

Thứ năm là lợi thế truyền thông và thương hiệu đô thị. TP.HCM vốn có hình ảnh năng động, trẻ trung, cởi mở. Các sự kiện thể thao cuối tuần, thể thao đêm và du lịch thể thao có thể trở thành phương tiện quảng bá hình ảnh thành phố rất hiệu quả, đặc biệt trên mạng xã hội.

Tuy nhiên, Thành phố cũng đối mặt nhiều hạn chế. Không gian công cộng cho vận động còn thiếu và chưa phân bổ đồng đều. Vỉa hè, công viên, đường xe đạp, tuyến chạy bộ, nhà vệ sinh công cộng, chiếu sáng và an toàn giao thông chưa đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng. Nhiều hoạt động thể thao còn tự phát, thiếu dữ liệu quản lý. Một số sự kiện lớn còn phụ thuộc nhiều vào doanh nghiệp tổ chức, chưa gắn chặt với chiến lược kinh tế thể thao dài hạn của Thành phố. Sản phẩm thể thao cuối tuần chưa đa dạng, còn tập trung nhiều vào chạy bộ, trong khi các loại hình như đạp xe, thể thao sông nước, võ thuật, thể thao biển, thể thao gia đình, thể thao học đường, thể thao người khuyết tật, thể thao người cao tuổi còn nhiều tiềm năng chưa khai thác.

Định hướng phát triển mô hình “48 giờ thể thao cuối tuần”

Mô hình “48 giờ thể thao cuối tuần” có thể được hiểu là hệ thống hoạt động thể thao, văn hóa, du lịch, giải trí, thương mại và chăm sóc sức khỏe được tổ chức từ tối thứ Sáu đến tối Chủ nhật, nhằm tạo ra không gian tiêu dùng lành mạnh, hấp dẫn, thường xuyên và có bản sắc. Đây không phải là một sự kiện đơn lẻ, mà là một lịch hoạt động có cấu trúc. Mỗi cuối tuần, Thành phố có thể có một chủ đề hoặc một cụm sự kiện. Ví dụ: cuối tuần chạy bộ; cuối tuần xe đạp; cuối tuần thể thao gia đình; cuối tuần võ thuật; cuối tuần thể thao học đường; cuối tuần thể thao người cao tuổi; cuối tuần thể thao người khuyết tật; cuối tuần thể thao doanh nghiệp; cuối tuần thể thao sông nước; cuối tuần thể thao biển Cần Giờ, Vũng Tàu; cuối tuần pickleball - tennis - cầu lông; cuối tuần e-sports và công nghệ thể thao.

Điểm cốt lõi là chuyển thể thao từ “hoạt động tập luyện” thành “trải nghiệm tiêu dùng tổng hợp”. Một người tham gia sự kiện không chỉ chạy hoặc thi đấu. Họ có thể nhận áo, bib, huy chương; tham quan expo thể thao; mua sản phẩm; ăn uống; chụp ảnh; tham gia tư vấn dinh dưỡng; kiểm tra sức khỏe; trải nghiệm thiết bị; tham dự workshop; đưa con tham gia khu vận động trẻ em; nghe nhạc; tham gia tour đi bộ; kết nối bạn bè và chia sẻ trên mạng xã hội.

Khi thể thao được thiết kế như một trải nghiệm, nó có khả năng kéo dài thời gian lưu lại, tăng mức chi tiêu, tạo thêm việc làm và mở rộng thị trường dịch vụ. Đây chính là logic của kích cầu tiêu dùng cuối tuần.

Mô hình này nên được tổ chức theo ba cấp.

- Cấp thứ nhất là cấp cơ sở: Phường, xã, khu dân cư, trường học, chung cư, công viên nhỏ, nhà văn hóa, trung tâm văn hóa - thể thao. Ở cấp này, hoạt động cần đơn giản, ít tốn kém, dễ tham gia, phù hợp mọi độ tuổi: Đi bộ, chạy nhẹ, dưỡng sinh, yoga, cầu lông, bóng bàn, pickleball, bóng đá mini, võ thuật, trò chơi vận động, thể dục gia đình.

- Cấp thứ hai là cấp khu vực: Các cụm phường xã, khu vực (trung tâm TP.HCM, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng tàu), các cụm công viên lớn, trung tâm thể thao, tuyến ven sông, khu đô thị mới. Ở cấp này, có thể tổ chức giải phong trào, ngày hội thể thao doanh nghiệp, giải học sinh - sinh viên, giải cộng đồng, lễ hội thể thao đường phố, hoạt động đạp xe, chạy bộ, trình diễn võ thuật, thể thao âm nhạc.

- Cấp thứ ba là cấp Thành phố: Các sự kiện biểu tượng có khả năng thu hút du khách trong nước và quốc tế, như marathon quốc tế, night run, festival võ thuật, lễ hội thể thao sông Sài Gòn, tuần lễ thể thao đô thị, ngày hội thể thao người khuyết tật quốc tế, festival thể thao biển Cần Giờ, Vũng Tàu, giải đạp xe đô thị, giải thể thao học đường mở rộng khu vực.

Các mô hình cụ thể có thể triển khai

Mô hình “Active HCMC - Thành phố vận động”

“Active HCMC” cần được xây dựng như một chương trình tổng thể nhằm khuyến khích mỗi người dân Thành phố vận động thường xuyên. Chương trình có thể đặt mục tiêu đơn giản, dễ nhớ: Mỗi người dân 30 phút vận động mỗi ngày, mỗi gia đình có ít nhất một hoạt động thể thao cuối tuần, mỗi phường, xã có điểm vận động cộng đồng, mỗi trường học có câu lạc bộ thể thao sau giờ học, mỗi doanh nghiệp có hoạt động thể thao cho người lao động. Mô hình này cần sự tham gia của nhiều ngành. Ngành thể thao giữ vai trò chuyên môn và điều phối phong trào. Ngành y tế cung cấp khuyến nghị vận động an toàn, phòng chống bệnh không lây nhiễm. Ngành giáo dục đưa thể thao thành thói quen của học sinh. Ngành giao thông hỗ trợ không gian đi bộ, xe đạp. Chính quyền cơ sở tổ chức không gian và lịch hoạt động. Doanh nghiệp tham gia tài trợ, vận hành, cung cấp dịch vụ. Cộng đồng là chủ thể thực hiện.

Mô hình “Sport Night HCMC - Thể thao đêm TP.HCM”

Thể thao đêm là hướng đi phù hợp với đặc điểm khí hậu và nhịp sống TP.HCM. Thành phố có thể chọn một số khu vực thí điểm, bảo đảm đủ điều kiện về chiếu sáng, giao thông, an ninh, y tế, vệ sinh và kiểm soát tiếng ồn. Khu trung tâm có thể phát triển tuyến chạy bộ - đi bộ di sản, kết nối Dinh Độc Lập, Nhà thờ Đức Bà, Bưu điện Thành phố, phố đi bộ Nguyễn Huệ, bến Bạch Đằng. Khu Thủ Thiêm có thể phát triển chạy bộ, đạp xe, thể thao ánh sáng, trình diễn thể thao đường phố. Khu Chợ Lớn có thể phát triển võ thuật, lân sư rồng, đi bộ văn hóa, ẩm thực và trải nghiệm cộng đồng. Khu Cần Giờ, Vũng Tàu có thể phát triển thể thao biển, chạy sinh thái, xe đạp, chèo SUP, hoạt động ngoài trời cuối tuần.

Để thể thao đêm phát triển bền vững, cần ban hành bộ tiêu chuẩn tổ chức. Không thể để thể thao đêm trở thành hoạt động gây ùn tắc, ồn ào, mất vệ sinh hoặc ảnh hưởng cư dân. Các tiêu chuẩn cần bao gồm: Thời gian tổ chức, âm thanh, ánh sáng, cứu hộ, y tế, bảo hiểm, phân luồng giao thông, bảo vệ môi trường, thu gom rác, nhà vệ sinh, điểm cấp nước, an ninh, ứng xử văn minh và trách nhiệm của đơn vị tổ chức.

Mô hình “Sport Tourism HCMC - Du lịch thể thao đô thị”

Du lịch thể thao là một dư địa rất lớn. Thành phố có thể xây dựng các gói sản phẩm như: Tour chạy bộ khám phá Sài Gòn xưa và nay; tour đạp xe ven sông Sài Gòn; tour đi bộ di sản Chợ Lớn; tour thể thao cuối tuần ở Cần Giờ; tour thể thao biển Vũng Tàu, tour di sản gốm sứ Lái Thiêu, tour tham gia giải chạy đêm kết hợp lưu trú - ẩm thực - tham quan; tour trải nghiệm võ thuật Việt Nam; tour thể thao sức khỏe gồm yoga, thiền, dinh dưỡng, phục hồi.

Điểm khác biệt của du lịch thể thao là du khách không chỉ nhìn ngắm thành phố, mà vận động cùng thành phố. Họ nhớ đến TP.HCM không chỉ qua món ăn hay công trình kiến trúc, mà qua trải nghiệm chạy dưới ánh đèn, đạp xe qua cầu, tập võ trong không gian văn hóa, ngắm bình minh sau một sự kiện thể thao hoặc cùng hàng nghìn người tham gia một lễ hội vận động.

Mô hình “Family Sport Weekend - Cuối tuần thể thao gia đình”

Gia đình là đơn vị tiêu dùng rất quan trọng. Một ngày hội thể thao gia đình có thể kết hợp khu vận động trẻ em, trò chơi cha mẹ - con cái, yoga gia đình, chạy bộ gia đình, bơi an toàn, kỹ năng phòng chống đuối nước, võ thuật tự vệ cơ bản, tư vấn dinh dưỡng, khu đọc sách thể thao, gian hàng thiết bị và ẩm thực lành mạnh.

Mô hình này vừa có ý nghĩa xã hội, vừa có ý nghĩa kinh tế. Nó tạo ra không gian cuối tuần tích cực, giảm phụ thuộc vào các hoạt động tiêu dùng thụ động trong trung tâm thương mại, đồng thời khuyến khích trẻ em hình thành thói quen vận động từ sớm.

Mô hình “Inclusive Sport City - Thành phố thể thao hòa nhập”

TP.HCM cần phát triển mạnh thể thao cho người khuyết tật, người cao tuổi, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn và các nhóm yếu thế. Đây không chỉ là trách nhiệm xã hội, mà còn là thước đo văn minh đô thị. Các sự kiện thể thao cuối tuần nên có nội dung hòa nhập: Đường chạy cho người khuyết tật, hoạt động boccia, bóng bàn, bơi, xe lăn thể thao, yoga phục hồi, thể thao người cao tuổi, đi bộ sức khỏe. Một thành phố thể thao hiện đại không chỉ là nơi tổ chức giải lớn, mà là nơi mọi người đều có cơ hội vận động theo khả năng của mình.

Mô hình “HCMC Sport Pass - Nền tảng số thể thao Thành phố”

Nền tảng số là điều kiện quan trọng để quản lý và phát triển kinh tế thể thao. “HCMC Sport Pass” có thể tích hợp các chức năng: bản đồ sân bãi; đặt sân; đăng ký sự kiện; lịch thể thao cuối tuần; vé điện tử; tích điểm vận động; ưu đãi dịch vụ; thông tin y tế - dinh dưỡng; chứng nhận hoàn thành; dữ liệu số lượt tham gia; đánh giá chất lượng sự kiện; kết nối liên đoàn, câu lạc bộ, doanh nghiệp và người dân. Bài học từ ActiveSG cho thấy nền tảng số giúp người dân dễ tiếp cận cơ sở vật chất, chương trình tập luyện và thông tin thể thao hơn. Đối với TP.HCM, nền tảng số còn giúp cơ quan quản lý đo lường hiệu quả chính sách, hiểu nhu cầu người dân và thiết kế sản phẩm phù hợp hơn.

Nhóm giải pháp cho thể thao thành phố

TP.HCM cần có chiến lược phát triển kinh tế thể thao gắn với kinh tế đêm, kinh tế cuối tuần, công nghiệp văn hóa, du lịch và chăm sóc sức khỏe. Chiến lược này cần xác định rõ các nhóm sản phẩm chủ lực, khu vực ưu tiên, cơ chế xã hội hóa, tiêu chuẩn tổ chức, dữ liệu đo lường và thương hiệu thể thao đô thị.

Không gian là điều kiện đầu tiên của thể thao cho mọi người. Thành phố cần rà soát hệ thống công viên, bờ sông, nhà văn hóa, trung tâm thể thao, sân trường, khu dân cư, vỉa hè, tuyến đi bộ, tuyến xe đạp để xác định nơi có thể tổ chức hoạt động vận động thường xuyên. Cần hướng đến mục tiêu mỗi người dân có thể tiếp cận một điểm vận động an toàn trong khoảng cách hợp lý từ nơi ở hoặc nơi làm việc.

Thành phố nên xây dựng “Lịch thể thao cuối tuần TP.HCM” công bố trước hằng năm. Lịch này cần tích hợp sự kiện quốc tế, quốc gia, cấp Thành phố, cấp khu vực, cấp cơ sở và sự kiện xã hội hóa. Khi có lịch ổn định, doanh nghiệp dễ tham gia, du khách dễ lên kế hoạch, người dân dễ lựa chọn và cơ quan quản lý dễ điều phối.

Mỗi khu vực của Thành phố nên có sản phẩm thể thao riêng. Trung tâm là chạy bộ đêm, đi bộ di sản, thể thao ánh sáng. Thủ Thiêm là đạp xe, chạy bộ ven sông, thể thao hiện đại. Chợ Lớn là võ thuật, lân sư rồng, đi bộ văn hóa. Cần Giờ là thể thao biển, sinh thái, chạy - đạp xe cuối tuần. Vũng Tàu là thể thao lễ hội biển. Bình Dương là tour kết nối di sản làng nghề. Các khu công nghiệp là thể thao công nhân. Các trường đại học là thể thao sinh viên. Các công viên lớn là thể thao gia đình, người cao tuổi và trẻ em.

Không nên để kinh tế thể thao cuối tuần chỉ xoay quanh marathon. Cần mở rộng sang pickleball, cầu lông, bóng bàn, bóng rổ 3x3, bóng đá mini, đạp xe, bơi, võ thuật, thể thao đường phố, yoga, thể thao người khuyết tật, thể thao người cao tuổi, e-sports, thể thao học đường, thể thao doanh nghiệp, thể thao gia đình và thể thao vì chất lượng sống.

Và Nhà nước không thể và cũng không nên làm tất cả. Vai trò của Nhà nước là kiến tạo chính sách, quy hoạch không gian, ban hành tiêu chuẩn, bảo đảm an toàn và điều phối. Doanh nghiệp đầu tư dịch vụ, tài trợ, truyền thông, công nghệ và tổ chức sự kiện. Liên đoàn, câu lạc bộ, trường học, cộng đồng dân cư là lực lượng triển khai. Mô hình ba bên này sẽ giúp thể thao phát triển bền vững hơn.

Đặc biệt, mọi hoạt động thể thao cuối tuần cần tiến tới có dữ liệu: số người tham gia, độ tuổi, giới tính, địa bàn, mức chi tiêu, nhu cầu dịch vụ, phản hồi chất lượng, tác động truyền thông, an toàn, môi trường. Dữ liệu giúp Thành phố không chỉ quản lý tốt hơn, mà còn chứng minh được đóng góp của thể thao vào kinh tế và xã hội.

Cuối cùng, khi phát triển thể thao đêm và thể thao cuối tuần, Thành phố cần đặc biệt chú trọng an toàn. Không gian vận động phải đủ sáng, có lực lượng hỗ trợ, y tế, cứu hộ, nhà vệ sinh, điểm nước, biển chỉ dẫn, bảo hiểm, phương án giao thông và vệ sinh môi trường. Phát triển kinh tế thể thao không được đánh đổi bằng ô nhiễm, tiếng ồn, rác thải hoặc ảnh hưởng tiêu cực đến cư dân.

(*) Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu TDTT - Sở Văn hóa và Thể thao

TS. Lý Đại Nghĩa (*)