"Không đổi cách vận hành, doanh nghiệp sẽ đi sau khu vực công"

Từ góc nhìn của doanh nghiệp, câu chuyện nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển trong giai đoạn hiện nay không còn là lựa chọn mang tính chiến lược dài hạn, mà đã trở thành điều kiện tồn tại. Những tiêu chí truyền thống như chi phí, quỹ đất, hạ tầng hay tốc độ tăng trưởng từng là thước đo chủ yếu của năng lực cạnh tranh, nhưng nay đã không còn đủ. Một thành phố muốn giữ được vị thế phải dựa vào chất lượng thể chế, năng lực đổi mới sáng tạo, chất lượng nguồn nhân lực và khả năng chuyển đổi xanh. Và trong cấu trúc đó, doanh nghiệp không thể đứng ngoài.

Phát triển bền vững vì vậy không còn là một khẩu hiệu, mà trở thành một cấu phần của năng lực cạnh tranh đô thị. Khi ngày càng nhiều nhà đầu tư, đối tác và người tiêu dùng quan tâm đến yếu tố môi trường, xã hội và quản trị (ESG), doanh nghiệp nào chuyển đổi sớm sẽ có lợi thế đi trước. Ngược lại, doanh nghiệp chậm thay đổi sẽ đối mặt với rủi ro bị loại khỏi cuộc chơi từ khó tiếp cận vốn, mất uy tín thương hiệu đến suy giảm khả năng thu hút nhân tài.

Thực tiễn cho thấy, phát triển bền vững không thể triển khai theo kiểu phong trào hay dự án ngắn hạn. Nếu chỉ dừng ở truyền thông hoặc các hoạt động mang tính hình thức, doanh nghiệp khó tạo ra giá trị dài hạn. Ngược lại, khi xác định đây là định hướng chiến lược, mọi quyết định từ đầu tư, thiết kế sản phẩm, lựa chọn đối tác đến quản trị nhân sự... đều phải được điều chỉnh theo hướng có trách nhiệm hơn với môi trường và xã hội.

Trong lĩnh vực phát triển đô thị, điều này càng thể hiện rõ. Một dự án bất động sản không chỉ dừng ở công năng sử dụng, mà phải tính đến hiệu quả năng lượng, tối ưu tài nguyên, gia tăng không gian xanh và cải thiện sức khỏe cộng đồng. Khi tiếp cận theo hướng đó, doanh nghiệp không chỉ tạo ra sản phẩm, mà đang góp phần kiến tạo hệ sinh thái sống - yếu tố cốt lõi nâng cao chất lượng đô thị.

Một điểm đáng lưu ý là phát triển bền vững, nếu được triển khai bài bản, không làm gia tăng chi phí như nhiều người vẫn nghĩ, mà ngược lại có thể giúp doanh nghiệp tối ưu vận hành, giảm lãng phí, nâng cao hiệu quả quản trị và mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn vốn quốc tế. Đây chính là lợi thế cạnh tranh mới trong một thị trường ngày càng khắt khe.

Tuy nhiên, để biến phát triển bền vững thành năng lực cạnh tranh thực chất, doanh nghiệp cần hội đủ ba yếu tố:

Thứ nhất là năng lực đổi mới sáng tạo. Đây không chỉ là cải tiến sản phẩm, mà còn là đổi mới mô hình kinh doanh, công nghệ, vật liệu, quy trình và trải nghiệm khách hàng. Trong bối cảnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, vai trò của R&D ngày càng rõ nét, buộc doanh nghiệp phải đầu tư nghiêm túc thay vì coi đó là phần phụ.

Thứ hai là năng lực quản trị và trách nhiệm. Minh bạch, tuân thủ pháp luật, chuẩn mực đạo đức và trách nhiệm với người lao động, khách hàng và cộng đồng đang trở thành thước đo niềm tin. Doanh nghiệp càng minh bạch, càng có trách nhiệm thì càng xây dựng được uy tín dài hạn, từ đó củng cố vị thế cạnh tranh.

Thứ ba là năng lực hợp tác. Không một doanh nghiệp nào có thể tự mình đi đến đích trong hành trình chuyển đổi. Sự kết nối với chính quyền, giới chuyên gia, tổ chức tài chính, hệ thống giáo dục và các đối tác trong chuỗi giá trị là điều kiện để tiếp cận tri thức, công nghệ và nguồn lực mới. Khi hợp tác trở thành năng lực, doanh nghiệp sẽ mở rộng được biên độ phát triển.

Ở chiều ngược lại, từ phía chính quyền, TP.HCM đang cho thấy sự chuyển động tích cực. Những cải cách về thủ tục hành chính, chuyển đổi số trong quản lý, cũng như nỗ lực xây dựng chính quyền điện tử đã giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Trong một số lĩnh vực, đặc biệt là bất động sản, tốc độ xử lý thủ tục đã cải thiện rõ rệt.

Chính thực tế này tạo ra một áp lực mới: Nếu doanh nghiệp không thay đổi cách vận hành, không nâng cấp năng lực quản trị, thì có thể chậm hơn cả khu vực công. Đây là nghịch lý nhưng cũng là tín hiệu tích cực, cho thấy bộ máy quản lý đang chuyển động theo hướng hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, để nâng cao năng lực cạnh tranh một cách đồng bộ, TP.HCM vẫn cần tiếp tục hoàn thiện môi trường đầu tư theo hướng minh bạch, ổn định và nhất quán. Điều cộng đồng doanh nghiệp cần không chỉ là chủ trương đúng, mà là cơ chế thực thi rõ ràng, có thể dự báo và đồng bộ giữa các cấp, các ngành.

Bên cạnh đó, việc xây dựng các cơ chế khuyến khích phát triển xanh cần được đẩy mạnh hơn nữa. Thành phố cần có hệ thống ưu đãi đủ mạnh cho các dự án đô thị xanh, công trình tiết kiệm năng lượng, vật liệu thân thiện môi trường và các mô hình kinh doanh tạo tác động xã hội tích cực. Đây không chỉ là câu chuyện môi trường, mà còn là chiến lược cạnh tranh dài hạn.

Một yêu cầu cấp thiết khác là mở rộng các kênh tiếp cận vốn cho doanh nghiệp theo định hướng xanh. Không chỉ doanh nghiệp lớn, mà cả doanh nghiệp vừa và nhỏ đặc biệt là nhóm tiên phong đổi mới cũng cần được hỗ trợ để tham gia vào quá trình chuyển đổi.

Song song đó, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là trụ cột không thể thiếu. Thành phố cần ưu tiên đào tạo đội ngũ có năng lực quản trị hiện đại, công nghệ, thiết kế xanh và vận hành bền vững. Thực tế cho thấy, nguồn nhân lực trong lĩnh vực này vẫn còn thiếu và chưa đáp ứng nhu cầu.

Một hướng đi đáng chú ý là thúc đẩy các mô hình hợp tác công - tư trong phát triển đô thị xanh, chỉnh trang đô thị và hạ tầng chất lượng sống. Đây không chỉ là giải pháp huy động nguồn lực, mà còn là cách nâng cao hiệu quả đầu tư xã hội, giảm gánh nặng ngân sách và tận dụng được năng lực của khu vực tư nhân.

Nếu các giải pháp này được triển khai đồng bộ, TP.HCM không chỉ cải thiện năng lực cạnh tranh trước mắt, mà còn tạo nền tảng phát triển dài hạn, đủ sức thích ứng với biến động kinh tế toàn cầu.

Trở lại với cộng đồng doanh nghiệp, thông điệp cốt lõi vẫn là phải chủ động chuyển đổi. Không thể tiếp tục phát triển theo tư duy cũ, đặt lợi nhuận ngắn hạn lên trên chất lượng sống và môi trường. Phát triển bền vững đòi hỏi tầm nhìn dài hạn, sự kiên định và cam kết không đánh đổi tương lai lấy tăng trưởng trước mắt.

Doanh nghiệp không chỉ tạo ra giá trị kinh tế, mà còn có trách nhiệm chuyển giao giá trị cho thế hệ sau. Đây không phải là khẩu hiệu, mà là nền tảng để xây dựng một hệ sinh thái kinh tế có khả năng tự duy trì và phát triển.

Trong một môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt, tốc độ không còn là yếu tố duy nhất. Quan trọng hơn là chất lượng tăng trưởng, khả năng thích ứng và sức bền của mô hình kinh doanh. Khi doanh nghiệp chuyển động đủ nhanh và đủ sâu, TP.HCM mới có thể không chỉ tăng trưởng, mà còn phát triển theo hướng ổn định, nhân văn và có sức bật dài hạn.

Nếu không, khoảng cách giữa khu vực công và khu vực tư sẽ ngày càng rõ rệt. Và khi đó, nguy cơ lớn nhất không phải là tụt hậu so với thế giới, mà là tụt lại ngay trong chính hệ sinh thái mà mình đang tồn tại.

(*) Tổng giám đốc Công ty CP Đầu tư và Xây dựng Phúc Khang,
chia sẻ tại Hội thảo Công bố Báo cáo Năng lực phát triển doanh nghiệp TP.HCM năm 2025, Tạp chí Doanh Nhân Sài Gòn tổ chức chiều 26/6.

(Hạo Hiển ghi).

Lưu Thị Thanh Mẫu (*)