Bộ Nội vụ đề xuất sửa Luật Bảo hiểm xã hội để giảm chênh lệch lương hưu
Bộ Nội vụ đề xuất sửa đổi một số quy định của Luật Bảo hiểm xã hội theo hướng tách mức tham chiếu khỏi mức lương cơ sở, nhằm hạn chế tình trạng chênh lệch lương hưu giữa những người nghỉ hưu trước và sau các đợt điều chỉnh chính sách tiền lương.
Đề xuất được đưa ra trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, với mục tiêu hoàn thiện cơ chế tính đóng, tính hưởng bảo hiểm xã hội trong bối cảnh lộ trình cải cách tiền lương vẫn chưa hoàn tất.
Theo Bộ Nội vụ, Nghị quyết số 27-NQ/TW về cải cách chính sách tiền lương đã đặt mục tiêu bãi bỏ mức lương cơ sở. Tuy nhiên, đến nay nội dung này vẫn chưa được triển khai, khiến một số quy định của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 tiếp tục phụ thuộc vào mức lương cơ sở.
Hiện nay, Luật Bảo hiểm xã hội quy định mức tham chiếu là căn cứ để tính đóng và tính hưởng một số chế độ bảo hiểm xã hội, trong đó có lương hưu và trợ cấp một lần. Tuy nhiên, luật cũng quy định trong thời gian chưa bãi bỏ mức lương cơ sở thì mức tham chiếu được xác định bằng mức lương cơ sở; khi lương cơ sở được bãi bỏ thì mức tham chiếu không được thấp hơn mức lương cơ sở tại thời điểm đó.
Theo Bộ Nội vụ, việc gắn mức tham chiếu với lương cơ sở đã phát sinh bất cập trong thực tế khi Chính phủ điều chỉnh lương cơ sở và lương hưu với các mức tăng khác nhau.
Đơn cử, từ tháng 7/2024, lương cơ sở được điều chỉnh tăng 30%, trong khi lương hưu chỉ tăng 15%. Điều này dẫn tới tình trạng người nghỉ hưu sau thời điểm điều chỉnh được tính lương hưu trên nền tiền lương cao hơn, còn người đã nghỉ hưu trước đó chỉ được điều chỉnh theo tỷ lệ tăng lương hưu, tạo ra khoảng cách đáng kể về mức hưởng.
Để khắc phục tình trạng này, Bộ Nội vụ đề xuất bãi bỏ quy định đồng nhất mức tham chiếu với mức lương cơ sở, qua đó giúp mức tham chiếu vận hành độc lập với chính sách tiền lương.
Theo phương án sửa đổi, Chính phủ sẽ được giao thẩm quyền quyết định mức tham chiếu và thời điểm điều chỉnh định kỳ, đồng thời thực hiện cùng thời điểm điều chỉnh lương hưu. Cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ giúp việc điều chỉnh chính sách bảo hiểm xã hội linh hoạt hơn, đồng thời hạn chế sự chênh lệch về lương hưu giữa những người nghỉ hưu ở các thời điểm khác nhau.
Dự thảo cũng sửa đổi quy định về điều chỉnh tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động hưởng lương theo bảng lương do Nhà nước quy định.
Cụ thể, đối với người bắt đầu tham gia bảo hiểm xã hội trước ngày 1/1/2016, tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội sẽ được điều chỉnh theo mức tăng của mức tham chiếu qua từng thời kỳ.
Đối với thời gian đã đóng bảo hiểm xã hội trước khi luật sửa đổi có hiệu lực, tiền lương sẽ được điều chỉnh theo mức lương cơ sở tại thời điểm luật có hiệu lực, sau đó mới chuyển sang cơ chế điều chỉnh theo mức tham chiếu. Chính phủ sẽ quy định chi tiết phương pháp điều chỉnh nhằm bảo đảm tính thống nhất trong quá trình thực hiện.
So với quy định hiện hành, đây là cơ chế chuyển tiếp mới nhằm tránh xáo trộn quyền lợi của người lao động khi chuyển từ phương thức điều chỉnh theo lương cơ sở sang điều chỉnh theo mức tham chiếu.
Trong khi đó, đối với người lao động hưởng lương theo thỏa thuận với người sử dụng lao động, dự thảo tiếp tục giữ nguyên nguyên tắc điều chỉnh tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội theo chỉ số giá tiêu dùng (CPI), tương tự quy định hiện hành.
Theo Bộ Nội vụ, việc sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội không chỉ nhằm xử lý bất cập phát sinh trong quá trình điều chỉnh tiền lương mà còn tạo cơ sở pháp lý để triển khai lộ trình cải cách tiền lương theo Nghị quyết 27. Khi mức tham chiếu được tách khỏi lương cơ sở, Chính phủ sẽ chủ động hơn trong việc điều hành chính sách bảo hiểm xã hội, góp phần bảo đảm công bằng giữa các nhóm người nghỉ hưu và hạn chế chênh lệch mức hưởng chỉ do khác thời điểm nghỉ việc.
Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội dự kiến sẽ được trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp tháng 10/2026 và nếu được thông qua sẽ có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.