Niềm tin: Con đường giữ độc giả của báo chí trong kỷ nguyên số

Theo ông Lê Xuân Trung - Phó tổng biên tập Báo Tuổi Trẻ, câu trả lời không nằm ở việc chạy đua với mạng xã hội về tốc độ hay số lượng thông tin, mà nằm ở khả năng xây dựng niềm tin. Sự chú ý có thể giúp một bản tin được đọc, nhưng chỉ có niềm tin mới khiến độc giả quay trở lại và gắn bó lâu dài với một cơ quan báo chí.

“Đích đến cuối cùng của báo chí vì thế không phải là lượng truy cập hay số lượt xem. Đích đến là xây dựng được cộng đồng bạn đọc trung thành”, ông Trung nhấn mạnh.

Chọn chính xác thay vì chạy đua tốc độ

Trong nhiều năm, tốc độ từng được xem là một trong những giá trị cốt lõi của báo chí. Ai đưa tin trước sẽ có lợi thế cạnh tranh. Tuy nhiên, sự phát triển của mạng xã hội đã làm thay đổi hoàn toàn cuộc chơi.

Ngày nay, bất kỳ ai cũng có thể trở thành người phát tán thông tin. Tin tức xuất hiện trên mạng xã hội gần như tức thời, nhanh hơn rất nhiều so với quy trình xác minh của báo chí. Trong bối cảnh đó, báo chí không thể và cũng không nên chạy đua với mạng xã hội về tốc độ.

"Ngày trước chúng ta coi nhanh nhạy là bản chất của báo chí. Nhưng bây giờ điều quan trọng hơn là độ tin cậy. Giữa nhanh và chính xác, chúng tôi chọn chính xác, chấp nhận chậm hơn một chút. Nếu đưa nhanh mà không chính xác thì đó không còn là tin tức nữa", ông Trung nói.

Quan điểm này xuất phát từ thực tế rằng điều công chúng cần không chỉ là thông tin đầu tiên mà là thông tin đáng tin cậy nhất. Khi mạng xã hội đầy rẫy tin đồn, suy đoán và thông tin chưa kiểm chứng, báo chí phải trở thành nơi xác nhận sự thật. Ông cho rằng độc giả hiện nay cũng có xu hướng "sống chậm" hơn với thông tin. Họ cần những nội dung được kiểm chứng thay vì liên tục bị cuốn vào dòng chảy tin tức chóng vánh trên các nền tảng số.

Giảm số lượng để tăng chất lượng

Không chỉ thay đổi cách tiếp cận về tốc độ, Báo Tuổi Trẻ còn thực hiện một quyết định gây nhiều tranh luận trong nội bộ: Giảm số lượng tin bài xuất bản mỗi ngày. “Có thời điểm Tuổi Trẻ Online đăng tới khoảng 1.500 tin bài/ngày. Tuy nhiên, ban lãnh đạo đã đề xuất giảm mạnh số lượng để tập trung vào chất lượng nội dung. Đây không phải quyết định dễ dàng. Bởi nhiều ý kiến lo ngại việc giảm số lượng sẽ khiến lượng truy cập sụt giảm, mất công chúng và ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh.

Những cuộc tranh luận kéo dài nhiều năm và cuối cùng, tòa soạn đi đến thống nhất rằng giá trị cốt lõi của báo chí không nằm ở số lượng tin bài mà nằm ở chất lượng và khả năng tạo dựng niềm tin.

Theo ông Trung, những tin tức gây sốc hoặc tạo sự tò mò có thể mang lại lượng truy cập rất lớn trong thời gian ngắn nhưng cũng nhanh chóng bị lãng quên. Trong khi đó, những nội dung có giá trị nhân văn, hữu ích cho cộng đồng có sức sống lâu dài hơn và góp phần xây dựng mối quan hệ bền vững giữa tòa soạn với bạn đọc.

Báo chí không chỉ đưa tin mà còn phải tham gia giải quyết vấn đề xã hội

Một trong những thay đổi quan trọng của báo chí hiện đại là chuyển từ vai trò quan sát sang vai trò tham gia. Báo chí không chỉ đứng ngoài quan sát cuộc sống rồi đưa tin. Chúng ta phải tham gia giải quyết những vấn đề của cộng đồng.

Ông Trung dẫn lại câu chuyện nhiều năm trước khi Báo Tuổi Trẻ đăng tải trường hợp một học sinh đỗ đại học nhưng không có tiền nhập học. Sau bài báo, các nhà hảo tâm đã chung tay hỗ trợ và từ đó hình thành chương trình học bổng "Tiếp sức đến trường". Đến nay, mỗi năm chương trình trao khoảng 1.000 suất học bổng cho học sinh, sinh viên khó khăn trên cả nước.

Theo ông, điều quan trọng không phải là bản thân tờ báo nghĩ ra chương trình đó, mà là báo chí đã trở thành cầu nối giữa những người cần giúp đỡ và những người sẵn sàng sẻ chia. Từ một bài báo, một cộng đồng được hình thành và phát triển trong nhiều năm. Đó chính là sức mạnh của báo chí khi vượt ra ngoài vai trò đưa tin đơn thuần.

Một trong những ví dụ sinh động nhất về vai trò kết nối cộng đồng của báo chí được ông Trung dẫn chứng, đó là câu chuyện diễn ra trong đợt vận động hỗ trợ đồng bào bị ảnh hưởng bởi bão lũ miền Bắc. Khi đó, Giáo sư Lê Ngọc Thành mang đến Báo Tuổi Trẻ một sổ tiết kiệm trị giá 1 tỷ đồng để ủng hộ đồng bào vùng thiên tai.

Tuy nhiên, khoản tiền này đang gửi ngân hàng và chưa đến ngày đáo hạn. Tòa soạn đã cử phóng viên kinh tế làm việc với ngân hàng để tìm giải pháp hỗ trợ. Cuối cùng, ngân hàng chấp nhận cho tất toán trước hạn nhưng vẫn giữ nguyên mức lãi suất để giáo sư có thể thực hiện mong muốn đóng góp của mình. Câu chuyện sau đó được đăng tải trên báo. Một tháng sau, số tiền bạn đọc và các nhà hảo tâm đóng góp thông qua chương trình đã lên tới 22 tỷ đồng.

Điều này cho thấy sức lan tỏa của lòng nhân ái khi báo chí đóng vai trò kết nối và khơi dậy trách nhiệm xã hội trong cộng đồng.

Báo chí phải trở thành nơi tin cậy để công chúng tìm đến xác minh sự thật

Ông Trung cũng cho rằng niềm tin được xây dựng rõ nhất trong những thời điểm xã hội xuất hiện nhiều tin đồn hoặc tâm lý hoang mang. Ông nhắc lại giai đoạn dịch Covid-19, khi nhiều phụ huynh lo lắng không biết ngày hôm sau học sinh có tiếp tục đến trường hay không.

Mạng xã hội khi đó xuất hiện vô số thông tin chưa được xác nhận. Tuy nhiên, phụ huynh vẫn chờ đợi thông tin chính thức từ báo chí. Ngay sau khi quyết định của chính quyền được ban hành, bản tin của Tuổi Trẻ đã đạt hơn một triệu lượt xem chỉ trong thời gian ngắn. Điều đó cho thấy công chúng không tìm đến báo chí chỉ để biết thông tin, mà để biết đâu là thông tin chính xác.

Tương tự, trong đợt công bố chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính và sáp nhập địa phương, mạng xã hội xuất hiện hàng loạt thông tin khác nhau về việc tỉnh nào sáp nhập với tỉnh nào.

Để đáp ứng nhu cầu của bạn đọc, Tuổi Trẻ đã chuẩn bị sẵn toàn bộ dữ liệu, bản đồ và đồ họa tương tác từ trước. Ngay khi thông tin chính thức được công bố, hệ thống có thể cập nhật ngay lập tức. Bạn đọc chỉ cần di chuột vào từng địa phương là có thể biết diện tích, dân số, quy mô và các thông tin liên quan.

Người làm báo phải chuẩn bị trước khi tin chính thức xuất hiện. Khi thông tin được công bố là có thể phục vụ bạn đọc ngay.

Theo ông, đây không chỉ là câu chuyện tốc độ mà là cách báo chí đặt mình vào vị trí của độc giả để hiểu họ cần gì.

Bạn đọc trên hết

Một nguyên tắc mà Báo Tuổi Trẻ xác định là cốt lõi, đó là lấy bạn đọc làm trung tâm. Mỗi ngày, ban biên tập đều nhận báo cáo chi tiết về phản hồi của độc giả. Hàng trăm ý kiến, bình luận, góp ý và yêu cầu thông tin được tổng hợp để tòa soạn theo dõi.

Phóng viên được khuyến khích suy nghĩ như một độc giả trước khi nghĩ như một nhà báo. Theo ông, nhiều người làm báo thường tiếp cận đề tài bằng góc nhìn nghề nghiệp, trong khi điều quan trọng hơn là phải đặt câu hỏi: Người đọc thực sự cần gì, muốn biết gì và quan tâm điều gì. Chỉ khi nhìn thế giới bằng con mắt của độc giả, báo chí mới có thể tạo ra những nội dung thực sự hữu ích.

Sự chú ý chỉ là cánh cửa, niềm tin mới là ngôi nhà

Theo ông Trung, trong kỷ nguyên số, việc thu hút sự chú ý ngày càng dễ nhưng giữ được niềm tin ngày càng khó. Một tiêu đề hấp dẫn có thể khiến độc giả nhấp chuột vào bài viết. Một thông tin nóng có thể tạo ra hàng triệu lượt xem. Nhưng điều đó chưa đủ để tạo nên mối quan hệ lâu dài.

Khi độc giả đã tin tưởng một cơ quan báo chí, họ có thể tiếp xúc với vô số nguồn thông tin khác nhau mỗi ngày, nhưng vẫn quay lại nơi họ tin tưởng để kiểm chứng và xác nhận sự thật.

Đó cũng là mục tiêu mà Báo Tuổi Trẻ hướng tới: Trở thành địa chỉ mà công chúng tìm đến mỗi khi cần một thông tin đáng tin cậy.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội và các nền tảng số đang làm thay đổi sâu sắc ngành truyền thông, niềm tin có thể không phải thứ dễ đo đếm bằng lượt xem hay doanh thu. Nhưng đó vẫn là tài sản quan trọng nhất mà báo chí có thể sở hữu và cũng là nền tảng quyết định sự tồn tại lâu dài của mỗi tòa soạn.

(Ghi tại Hội thảo "Tái thiết niềm tin và định hình sự chú ý trong kỷ nguyên AI" ngày 5/6)

“

Sự chú ý chất lượng quan trọng hơn lượt xem. Nhiều năm qua ngành quảng cáo thường đo hiệu quả bằng lượt hiển thị hoặc lượt xem. Tuy nhiên, các chỉ số này chưa phản ánh đầy đủ mức độ quan tâm thực sự của người dùng. Đối với báo chí, chỉ số quan trọng hơn là thời gian độc giả ở lại trên trang, mức độ đọc hết bài viết hay hành trình tiếp tục khám phá các nội dung liên quan. Đó mới là những biểu hiện của sự chú ý chất lượng. Các nghiên cứu quốc tế cũng cho thấy, người dùng chỉ mất khoảng từ một đến ba giây để quyết định có tiếp tục xem một bản tin video hay không. Đối với quảng cáo, thời gian đó còn ngắn hơn, chỉ khoảng 0,4 giây. Điều này đặt ra yêu cầu rất lớn đối với những người làm nội dung: phải thu hút được sự chú ý ngay từ những giây đầu tiên nhưng đồng thời vẫn phải giữ được chất lượng và giá trị thông tin xuyên suốt.

Ông Alex Ngô – Giám đốc Marketing MGID Việt Nam.

Lữ Ý Nhi