Chúng ta đang thu hút sự chú ý của bạn đọc vì mục đích gì?

Có thể ở thời điểm này, nhiều người vẫn còn nghi ngờ nhận định đó. Bởi thực tế cho thấy, trên các nền tảng mạng xã hội, những nội dung gây tò mò, gây tranh cãi hay mang tính giật gân vẫn luôn thu hút lượng tương tác rất lớn.

Ví dụ, khi xuất hiện thông tin về một nghệ sĩ nổi tiếng bị bắt vì liên quan đến ma túy, chỉ cần người dùng đọc một bài viết về vụ việc đó, ngay lập tức các thuật toán sẽ liên tục đề xuất những nội dung liên quan. Khi mở Facebook, người dùng sẽ thấy hàng loạt bài viết, video, bình luận xoay quanh cùng một câu chuyện.

Đó chính là cách mà nền kinh tế chú ý vận hành. Thuật toán liên tục khuếch đại những nội dung đang được quan tâm để giữ người dùng ở lại lâu hơn trên nền tảng. Trong cuộc cạnh tranh đó, báo chí cũng chịu rất nhiều áp lực.

Muốn có độc giả, báo chí phải tìm cách thu hút sự chú ý. Khi tất cả các cơ quan báo chí cùng chạy đua để giành sự chú ý, vô hình trung mỗi đơn vị lại bổ sung thêm một góc nhìn, một cách khai thác mới, khiến vòng đời của một câu chuyện kéo dài hơn rất nhiều so với trước đây.

Điều đó dẫn tới việc nhiều nhà báo cũng phải thay đổi cách đặt tít, cách kể chuyện để tăng sức hấp dẫn cho tác phẩm của mình.

Tôi không cho rằng đó là điều đáng phê phán. Bởi trong môi trường truyền thông hiện nay, việc thu hút độc giả là yêu cầu hoàn toàn chính đáng. Vấn đề là chúng ta thu hút sự chú ý bằng cách nào và sau khi độc giả bước vào, chúng ta mang đến cho họ điều gì.

Tôi xin lấy một ví dụ rất cụ thể. Vừa qua, Báo Phụ nữ TP.HCM tổ chức cuộc thi kể chuyện sách thiếu nhi. Trong bối cảnh trẻ em ngày càng ít đọc sách, chúng tôi mong muốn khuyến khích các em quay trở lại với văn hóa đọc.

Ở vòng chung kết, chúng tôi mời một số nghệ sĩ nổi tiếng tham gia ban giám khảo. Mục đích rất rõ ràng: Tận dụng sức ảnh hưởng của họ để thu hút sự chú ý của công chúng đối với cuộc thi. Sau sự kiện, nhiều báo đưa tin theo hướng: “Báo Phụ nữ TP.HCM trao giải cuộc thi kể chuyện sách thiếu nhi”. Tuy nhiên, có một tờ báo đặt tiêu đề: “Nghệ sĩ Mỹ Uyên và Minh Luân làm giám khảo cuộc thi kể chuyện sách thiếu nhi.” Rõ ràng, đây là cách đặt tiêu đề có sức hút hơn rất nhiều. Tên của các nghệ sĩ trở thành từ khóa giúp bài viết lan tỏa mạnh hơn và thu hút nhiều người đọc hơn.

Đó chính là nghệ thuật tạo sự chú ý. Nhưng sau khi thu hút được sự chú ý rồi, làm thế nào để giữ chân độc giả? Theo tôi, câu trả lời chỉ có thể là niềm tin.

Tại Báo Phụ nữ TP.HCM, lượng truy cập không thể so sánh với những cơ quan báo chí lớn . Tuy nhiên, chúng tôi có một chỉ số rất đáng quan tâm: Tỷ lệ độc giả quay trở lại đọc báo khá cao.

Điều đó không tự nhiên mà có. Đó là kết quả của một quá trình cân bằng rất khó khăn giữa hai mục tiêu: Thu hút sự chú ý và xây dựng niềm tin. Hiện nay, sự giằng co này diễn ra mỗi ngày trong các tòa soạn.

Chẳng hạn như thời gian qua, khi xảy ra xung đột giữa Mỹ và Iran, nhiều đối tác công nghệ, nhiều đơn vị phát triển nền tảng liên tục đề xuất chúng tôi đẩy mạnh tin tức về cuộc chiến này.

Họ khuyến nghị phải cập nhật liên tục, phải livestream thường xuyên, thậm chí phát trực tiếp 24/24 giờ để giữ người dùng trên nền tảng. Và thực tế cho thấy cách làm đó mang lại hiệu quả về mặt lưu lượng truy cập cũng như doanh thu quảng cáo.

Chỉ cần người dùng lướt qua, nhìn thấy nội dung đang phát trực tiếp, họ có thể dừng lại xem. Thời gian ở lại nền tảng tăng lên và doanh thu quảng cáo cũng tăng theo. Nhưng với những người làm báo, câu hỏi đặt ra là: Đó có phải là giá trị mà báo chí cần theo đuổi hay không?

Hiệu quả kinh tế là có thật, nhưng trách nhiệm xã hội của báo chí cũng là điều không thể bỏ qua.

Chính vì vậy, theo tôi, việc tái thiết niềm tin trong thời đại của nền kinh tế chú ý là một cuộc đấu tranh rất quyết liệt đối với những người làm báo chân chính. Đặc biệt với các bạn trẻ đang theo đuổi nghề báo, tôi nghĩ đây là vấn đề cần được suy ngẫm nghiêm túc.

Thu hút sự chú ý để tăng lượng người đọc là điều bình thường. Tăng lượt xem, tăng doanh thu cũng là nhu cầu chính đáng của các cơ quan báo chí. Nhưng điều quan trọng hơn là phải tự hỏi: Chúng ta đang thu hút sự chú ý vì mục đích gì? Và sau khi thu hút được sự chú ý đó, chúng ta có đang mang lại những giá trị tích cực cho cộng đồng hay không?

Bởi cuối cùng, sự chú ý có thể đến rất nhanh và cũng biến mất rất nhanh. Chỉ có niềm tin mới là nền tảng để báo chí tồn tại lâu dài và giữ được vị trí của mình trong lòng công chúng.

(*) Tổng biên tập báo Phụ nữ TP.HCM

Lữ Ý Nhi ghi

Lý Việt Trung (*)