Bản sắc doanh nhân Thành phố Bác trong kỷ nguyên mới: Tấm gương của Bác - Bài học của doanh nhân (Bài 1)

Dám đi, dám tiên phong và học tập suốt đời

Ngày 5/6/1911, từ Bến Nhà Rồng, người thanh niên Nguyễn Tất Thành bước lên con tàu rời Tổ quốc. Nhìn lại hành trình này của Bác, TS. Nguyễn Mạnh Hùng - Chủ tịch Công ty Sách Thái Hà cho rằng, khi nhiều chí sĩ trong nước vẫn loay hoay giữa hai lựa chọn: Hoặc dựa vào cải cách trong khuôn khổ thuộc địa, hoặc trông chờ vào sự giúp đỡ từ bên ngoài, thì Nguyễn Tất Thành đã bứt ra khỏi mọi lối mòn tư duy đương thời để chọn một con đường khác.

Hành trang của Bác chỉ là hai bàn tay trắng và một niềm tin gần như tuyệt đối rằng phải tìm ra con đường đúng, dù con đường ấy chưa từng tồn tại. Đó chính là tầm nhìn và dũng khí, là tư duy: Muốn thay đổi thực tại, không thể chỉ đi lại những lối cũ đã bế tắc.

Bài học này càng thấm rõ với các doanh nhân trong một thế giới mà công nghệ, đặc biệt là AI và chuyển đổi số, đang tái định hình mọi ngành nghề. Muốn tồn tại và phát triển bền vững trong bối cảnh mới, doanh nghiệp phải tự mở đường.

Bà Tiêu Yến Trinh - Tổng Giám đốc Công ty Talennet nhắc đến câu chuyện khi rời Tổ quốc để tìm đường cứu nước, chuẩn bị lên tàu tại Bến Nhà Rồng, có người hỏi Nguyễn Tất Thành: “Anh lấy gì để đi ra nước ngoài?”. Nguyễn Tất Thành giơ hai bàn tay lên và nói đại ý: “Đây, tôi sẽ đi bằng hai bàn tay này”.

Đây chính là bài học cho doanh nhân trên hành trình xây dựng doanh nghiệp thuở ban đầu. Bởi khi đó, rất ít người có sẵn nguồn lực lớn ngay từ đầu. Theo bà Trinh, “hai bàn tay” chính là biểu hiện của năng lực, bản lĩnh và chọn con đường riêng.

Học Bác, vì thế chính là tinh thần dám đi, dám tiên phong, dù chỉ có “hai bàn tay”

TS. Phạm Văn Thắng - Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Công ty CP Tập đoàn Máy xây dựng Việt Nam (VINAMAC) còn cho rằng, một trong những bài học lớn từ Chủ tịch Hồ Chí Minh chính là khả năng chuẩn bị dài hạn nhưng hành động đúng thời điểm. Ông nhắc lại câu chuyện trước Cách mạng Tháng Tám 1945, trong điều kiện vô cùng thiếu thốn, Bác không nóng vội phát động khi lực lượng chưa đủ, mà kiên trì xây dựng cơ sở, gây dựng phong trào, tích lũy từng yếu tố cần thiết.

Hay khi Bác chọn trở về trực tiếp lãnh đạo phong trào trong nước, thành lập Mặt trận Việt Minh, chuyển hướng chiến lược từ đấu tranh giai cấp sang giải phóng dân tộc. Đó là một quyết định không chỉ “chờ thời”, mà chủ động tạo thế để khi thời cơ đến thì có thể hành động ngay.

Chưa hết, theo TS. Nguyễn Mạnh Hùng, nếu nhìn vào hành trình hơn 30 năm bôn ba của Chủ tịch Hồ Chí Minh, có thể thấy ở Bác một hành trình học tập không ngừng nghỉ. Bác không học theo kiểu tích lũy bằng cấp, mà học để hiểu, để làm và để thích nghi. Ở mỗi nơi đi qua, từ Pháp, Anh đến Mỹ, Liên Xô hay Trung Quốc… Bác vừa lao động kiếm sống, vừa quan sát xã hội, học ngôn ngữ, tiếp cận tư tưởng mới và rút ra những điều có thể vận dụng cho Việt Nam. Bác đọc, ghi chép, đối chiếu, và quan trọng hơn là kiểm chứng những điều đã học bằng thực tiễn. Chính vì vậy, tri thức của Bác không phải là tri thức vay mượn, mà là tri thức đã được “tiêu hóa” và biến thành năng lực hành động.

“Điều đáng học nhất từ Bác là thái độ cởi mở với tri thức mới. Bác không bị giới hạn bởi một hệ tư duy cố định, mà luôn sẵn sàng tiếp thu những điều tiến bộ từ nhiều nền văn hóa khác nhau, rồi chọn lọc để phù hợp với hoàn cảnh Việt Nam. Đây là điểm rất gần với doanh nhân hiện đại: Không thể đóng khung trong một mô hình cũ, mà phải liên tục cập nhật, thử nghiệm và điều chỉnh”, Bà Tiêu Yến Trinh chia sẻ.

Trọng dụng nhân tài

Theo TS Hùng, một trong những điều mà các doanh nhân tâm đắc về Bác, đó là cách Người sử dụng và trọng dụng nhân tài. Có người xuất thân trí thức Tây học, có người từ phong trào trong nước, có người từng ở những tổ chức, hệ tư tưởng khác nhau. Bác không tìm kiếm sự giống nhau, mà tìm kiếm năng lực và sự đồng thuận ở mục tiêu lớn. Bác biết “dùng đúng người”, giao việc và trao quyền. Nhưng trao quyền không phải là buông lỏng mà đi kèm với niềm tin và trách nhiệm. Người lãnh đạo cần chấp nhận để cấp dưới tự quyết trong phạm vi được giao, kể cả khi có rủi ro, bởi chỉ khi được tin tưởng, con người mới có thể phát huy hết năng lực. Đây chính là bài học cốt lõi cho doanh nghiệp.

Còn theo ông David Tân Nguyễn - Chủ tịch BrainGroup, Giám đốc Chiến lược BrainMark, mọi quyết định phải xuất phát từ con người và quay trở lại phục vụ con người. Nếu nhìn lại cách Bác vận hành tổ chức, có thể thấy tư duy này đã được áp dụng từ rất sớm. Bác không chỉ kêu gọi, mà xây dựng niềm tin bằng hành động cụ thể: Quan tâm đến đời sống, lắng nghe ý kiến, tạo điều kiện để mỗi người thấy rõ vai trò và trách nhiệm của mình. Khi con người được tôn trọng và trao cơ hội, họ không chỉ làm việc vì nhiệm vụ, mà còn làm việc bằng sự tự giác và cam kết.

Ông Tân Nguyễn nhấn mạnh rằng, Bác Hồ không chỉ dừng lại ở việc thu hút hay sử dụng nhân tài, mà còn thiết kế cả một cách vận hành dựa trên sự thấu hiểu con người: Tổ chức họ đúng chỗ, trao cơ hội đúng lúc, và gắn họ vào một mục tiêu đủ lớn để họ tự nguyện cống hiến.

Nói đi đôi với làm

Bác nhắc nhở các cơ sở sản xuất phải tránh tình trạng “trưng bày hàng tốt nhưng bán hàng xấu”. Bác yêu cầu sản xuất phải “nhanh, nhiều, tốt, rẻ”, đồng thời phải trung thực với nhân dân. Đó là một bài học quản trị thương hiệu rất hiện đại, theo ông Trần Ngọc Đính - Phó Chủ tịch Tập đoàn dệt may Thái Tuấn, Tổng giám đốc Công ty CP Nhật Thành Carbon Xanh.

Dẫn chứng thực tiễn áp lực cạnh tranh, không ít doanh nghiệp chọn con đường ngắn hạn: Giảm chi phí bằng cách hạ chất lượng, làm mờ thông tin nguồn gốc, hoặc đánh đổi tiêu chuẩn để tăng biên lợi nhuận. Nhưng một khi niềm tin bị phá vỡ, doanh nghiệp gần như không có cơ hội sửa sai. Ngược lại, những doanh nghiệp kiên trì với nguyên liệu sạch, minh bạch nguồn gốc và giữ vững chất lượng lại có thể xây dựng được vị thế bền vững.

Còn với TS. Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch Hồ Chí Minh như hiện thân của sự thống nhất giữa lời nói và việc làm. Chính sự nhất quán đó tạo nên uy tín và sức thuyết phục vượt thời gian. Trong kinh doanh hiện đại, điều này không thay đổi, chỉ có điều được đo lường rõ ràng hơn. Doanh nghiệp có thể đầu tư rất nhiều cho quảng cáo, xây dựng hình ảnh, nhưng cuối cùng khách hàng chỉ tin vào trải nghiệm thực tế: Sản phẩm có đúng như cam kết hay không, dịch vụ có đúng như lời hứa hay không. Khi khoảng cách giữa lời nói và hành động càng lớn, tốc độ mất niềm tin càng nhanh. Ngược lại, khi hai yếu tố này trùng khít, doanh nghiệp sẽ tích lũy được một loại “tài sản vô hình” có giá trị lớn hơn nhiều so với vốn tài chính đó chính là uy tín.

“Đây chính là một năng lực rất đặc biệt mà doanh nhân cần tham khảo. Trong thời đại ngày nay, khi kiến thức thay đổi liên tục, lợi thế cạnh tranh nằm ở tốc độ học và khả năng cập nhật. Doanh nghiệp học nhanh sẽ thích nghi nhanh. Người lãnh đạo học nhanh sẽ dẫn dắt tổ chức đi đúng hướng”.

Tinh thần phụng sự

Một trong những tầng sâu nhất trong tư tưởng của Bác chính là tinh thần phụng sự. Suốt cuộc đời mình, Hồ Chí Minh không sống cho lợi ích cá nhân, mà dành trọn cho dân tộc. Chính điểm xuất phát đó tạo nên sự khác biệt trong mọi quyết định và hành động.

Theo TS Hùng, những doanh nghiệp đi đường dài thường không bắt đầu từ câu hỏi “làm sao để kiếm tiền nhanh nhất” mà bắt đầu từ một câu hỏi khác khó hơn: “Mình đang giải quyết vấn đề gì cho xã hội?”. Khi trả lời được câu hỏi đó một cách nghiêm túc, mô hình kinh doanh sẽ tự định hình theo hướng tạo ra giá trị thực.

Giá trị ở đây có thể là một sản phẩm tốt hơn, một dịch vụ đáng tin cậy hơn, một giải pháp giúp khách hàng tiết kiệm thời gian, chi phí hoặc nâng cao chất lượng cuộc sống. Khi doanh nghiệp giải được một bài toán thật, thị trường sẽ trả công xứng đáng.

TS. David Tân Nguyễn cũng cho biết, khái niệm “servant leadership” - lãnh đạo phụng sự được nhắc đến ngày càng nhiều. Nhưng nếu nhìn thẳng, đây không phải là một phát kiến mới, mà là sự lặp lại một logic đã từng được thực hành rất rõ: Lãnh đạo không phải để kiểm soát, mà để phục vụ một mục tiêu lớn hơn chính mình. Khi người lãnh đạo đặt câu hỏi “tôi có thể giúp tổ chức này vận hành tốt hơn bằng cách nào?”, thay vì “tôi có thể kiểm soát bao nhiêu?”, cách thức điều hành sẽ thay đổi hoàn toàn. Một doanh nghiệp thực sự vận hành theo tinh thần phụng sự sẽ không coi khách hàng chỉ là nguồn doanh thu, mà là đối tượng cần phục vụ.

Tối giản, tinh gọn

Theo TS. Nguyễn Mạnh Hùng, sai lầm phổ biến của doanh nghiệp hiện không phải là thiếu nguồn lực, mà là phân tán nguồn lực. Bài học rút ra rất rõ: Giản đơn hóa không phải là cắt giảm cơ học, mà là tái xác định điều gì thực sự tạo ra giá trị. Khi tổ chức buộc phải trả lời câu hỏi “cái gì là thiết yếu?”, họ đồng thời loại bỏ được rất nhiều phần dư thừa. Đây cũng chính là tinh thần của quản trị tinh gọn mà thế giới hiện đại đang theo đuổi.

TS. David Tân Nguyễn nhìn nhận vấn đề này từ góc độ kỷ luật tổ chức. Trong giai đoạn Hồ Chí Minh lãnh đạo đất nước, nguồn lực cực kỳ khan hiếm, nhưng bộ máy vẫn vận hành hiệu quả. Điều đó không chỉ là kết quả của hoàn cảnh, mà là một lựa chọn có ý thức: Tổ chức phải gọn, người phải đúng việc, không chấp nhận sự cồng kềnh. Những chỉ đạo về chống lãng phí, chống hình thức, chống bệnh quan liêu thực chất là những nguyên tắc quản trị nhằm ngăn bộ máy phình to mà không tạo ra giá trị.

Đặt vào bối cảnh doanh nghiệp hiện nay, áp lực chi phí, cạnh tranh và tốc độ thị trường buộc các tổ chức phải quay lại với nguyên lý này. Tái cấu trúc không còn là giải pháp tình thế, mà trở thành một phần của quản trị thường xuyên. Nhiều doanh nghiệp bắt đầu cắt bỏ các tầng nấc trung gian, tinh giản bộ máy, thậm chí loại bỏ những vị trí không tạo ra giá trị trực tiếp. Những thay đổi này đôi khi gây xáo trộn trong ngắn hạn, nhưng về dài hạn lại giúp tổ chức vận hành linh hoạt và hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, theo ông Tân Nguyễn tinh gọn không đồng nghĩa với cực đoan. Cắt giảm chi phí một cách mù quáng có thể làm suy yếu năng lực cốt lõi. Vấn đề không phải là chi ít hay chi nhiều, mà là chi đúng. Một đồng đầu tư vào công nghệ giúp tăng năng suất, hay vào con người giúp nâng cao năng lực vận hành, luôn có giá trị hơn nhiều so với những khoản chi cho hình thức, cho bộ máy phình to hoặc cho những hoạt động không tạo ra kết quả cụ thể.

TS. Phạm Văn Thắng nhấn mạnh thêm một khía cạnh quan trọng rằng thực hành tiết kiệm và chống lãng phí không chỉ là bài toán nội bộ, mà còn liên quan trực tiếp đến uy tín doanh nghiệp. Trong bối cảnh phải tối ưu nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh, việc quản lý chặt chẽ chi phí, minh bạch tài chính và sử dụng hiệu quả từng đồng vốn là yếu tố sống còn. Một doanh nghiệp kiểm soát tốt nguồn lực không chỉ vận hành hiệu quả hơn, mà còn tạo được niềm tin với đối tác, nhà đầu tư và các tổ chức tín dụng.

Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết

“Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết - Thành công, thành công, đại thành công’ không chỉ là một khẩu hiệu mang tính kêu gọi, mà là một nguyên lý vận hành có tính quyết định đối với mọi tổ chức”, ông Ngô Vi Đồng nhấn mạnh và cho rằng, trong hệ giá trị mà Hồ Chí Minh để lại, tinh thần đoàn kết có ảnh hưởng trực tiếp đến thành bại của doanh nhân và doanh nghiệp. Người không chỉ nói về đoàn kết như một đức tính, mà coi đó là điều phải được gìn giữ như “con ngươi của mắt mình” tức là yếu tố sống còn, mất đi là tổ chức suy yếu.

“Học tập suốt đời” không phải là khẩu hiệu, mà là yêu cầu mang tính sống còn. Trong bối cảnh doanh nghiệp phải đối mặt với những biến động liên tục của công nghệ, thị trường và mô hình kinh doanh, việc ngừng học đồng nghĩa với tự loại mình khỏi cuộc chơi”.

Trong thực tế doanh nghiệp, điều này thể hiện rất rõ. Một tổ chức có thể có chiến lược tốt, nguồn lực mạnh, thị trường thuận lợi, nhưng nếu nội bộ thiếu sự đồng lòng thì tất cả những lợi thế đó đều bị triệt tiêu. Mất đoàn kết không chỉ là xung đột giữa con người với con người, mà kéo theo sự phân tán trong mục tiêu, lệch hướng trong hành động và đứt gãy trong phối hợp. Khi mỗi bộ phận đi một hướng, mỗi cá nhân theo một lợi ích riêng, doanh nghiệp không chỉ mất hiệu quả mà còn lãng phí khổng lồ về thời gian, công sức và năng lượng - những thứ khó đo đếm nhưng lại quyết định sức sống của tổ chức.

Tuy nhiên, đoàn kết không phải là trạng thái tự nhiên mà có, càng không thể duy trì bằng lời kêu gọi. Theo ông Ngô Vi Đồng, để giữ được sự kết đoàn, doanh nghiệp phải nỗ lực rất nhiều và liên tục. Trước hết là xây dựng một nền tảng quản trị đủ vững, rõ ràng về mục tiêu, minh bạch về thông tin và công bằng trong phân bổ lợi ích. Khi các nguyên tắc này không được đảm bảo, mâu thuẫn sẽ tích tụ và sớm muộn cũng bùng phát.

Một yếu tố khác mang tính quyết định là vai trò của lãnh đạo. Ban lãnh đạo không chỉ là người điều hành, mà còn là trung tâm tạo ra hoặc phá vỡ sự đoàn kết. Nếu người đứng đầu thiếu nhất quán, thiên vị hoặc đặt lợi ích cá nhân lên trên tập thể, thì mọi nỗ lực xây dựng văn hóa đoàn kết đều trở nên vô nghĩa. Ngược lại, khi lãnh đạo giữ được sự công tâm, minh bạch và nhất quán trong hành động, họ tạo ra niềm tin và niềm tin chính là chất keo gắn kết tổ chức.

“Học cái mới nhưng không đánh mất bản sắc. Đây là ranh giới rất mong manh. Trong thời đại AI và chuyển đổi số, doanh nghiệp nếu chỉ chạy theo công nghệ mà quên đi lợi thế cốt lõi của mình, thì sẽ dễ rơi vào tình trạng “giỏi kỹ thuật nhưng mất phương hướng”.

K.Hưng - M.Hào - V.Khánh