“Thuế 2.0” và ảnh hưởng tới Mỹ cùng các nền kinh tế thế giới

Đầu tháng 6/2026, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đã đề xuất áp thuế bổ sung từ 10% đến 12,5% lên hàng hóa của 60 nền kinh tế trong diện điều tra (gồm Việt Nam), với lý do các đối tác này chưa có đủ biện pháp ngăn chặn hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Đây được xem là bước đi mới nhất nhằm tái lập chính sách bảo hộ thương mại của Nhà Trắng sau khi nhiều sắc thuế bị Tòa án Tối cao bác bỏ hồi đầu năm.

Phản ứng với hành động của Washington khá trái chiều: Nhiều quan chức nước ngoài tin Mỹ sẽ duy trì mức thuế như đã thỏa thuận trong loạt hiệp định thương mại ký vào năm ngoái, nhưng một số bày tỏ lo ngại rằng chính quyền Trump sẽ tăng thuế. Hiện, các đồng minh đã phản đối về mặt ngoại giao và bắt đầu đánh giá các lựa chọn trả đũa.

EU cho rằng mức thuế đề xuất là không có cơ sở, còn Trung Quốc khẳng định không sử dụng lao động cưỡng bức và phản đối việc sử dụng thuế như một công cụ phục vụ mục tiêu chính trị. Tại Ấn Độ, nhiều tổ chức nghiên cứu thương mại đã kêu gọi chính phủ xem xét các biện pháp pháp lý quốc tế để phản đối mức thuế bổ sung mà Washington đang đề xuất.

Thị trường cũng tỏ ra thận trọng, khi những hành động mới càng củng cố cho sự lo ngại về tính chất khó lường trong chính sách thương mại của Nhà Trắng và tác động tiêu cực rộng hơn với nền kinh tế, ngay cả khi ông Trump khẳng định các biện pháp là cần thiết để tạo ra sân chơi bình đẳng cho người lao động Mỹ.

Mặt khác, giới nghiên cứu và đầu tư vẫn hoài nghi, cảnh báo rằng thuế quan 2.0 có nguy cơ làm tăng lạm phát tại Mỹ trong thời gian tới, làm chậm tăng trưởng và hậu quả rốt cục sẽ do người tiêu dùng nội địa gánh, thay vì nhà xuất khẩu nước ngoài. Theo các nhà kinh tế, thuế nhập khẩu đã góp phần làm tăng giá hàng tiêu dùng và khiến hoạt động sản xuất tại Mỹ trở nên tốn kém hơn.

Đương nhiên, về mặt tích cực, thuế có thể tạo ra lá chắn bảo vệ cho một số ngành sản xuất trong nước: Doanh nghiệp (DN) thép, nhôm và một số ngành công nghiệp cơ bản của Mỹ sẽ hưởng lợi khi hàng nhập khẩu trở nên đắt hơn. Nhưng, lợi ích chỉ tập trung vào một số ngành tương đối nhỏ trong nền kinh tế, trong khi phần lớn DN Mỹ lại nằm ở phía sử dụng nguyên liệu nhập khẩu. Các nhà sản xuất ô tô, thiết bị điện tử, máy móc công nghiệp, đồ gia dụng hay vật liệu xây dựng đều phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung toàn cầu.

Khi thuế làm tăng giá nhập khẩu, chi phí sản xuất tăng theo, buộc DN phải chọn giữa việc chấp nhận lợi nhuận thấp hơn hoặc tăng giá bán cho khách hàng. Trong năm ngoái, nhiều DN đã chọn tự gánh phần chi phí phát sinh từ thuế vì lo việc tăng giá sẽ khiến người tiêu dùng cắt giảm chi tiêu. Nhưng từ đầu năm nay, ngày càng nhiều DN bắt đầu chuyển chi phí này sang khách hàng.

Theo Báo cáo Sách Xám mới nhất của FED, áp lực giá là chủ đề nổi bật khi tăng với tốc độ “vừa phải đến mạnh” ở hầu hết khu vực được nghiên cứu và ngày càng bị thúc đẩy bởi chi phí năng lượng và vận tải cao hơn liên quan đến căng thẳng địa chính trị - điều đã làm giảm biên lợi nhuận của DN cũng như ảnh hưởng đến nhu cầu tiêu dùng.

Báo cáo cũng nhấn mạnh một nền kinh tế không đồng đều, với ngành sản xuất tương đối kiên cường, hỗ trợ bởi đầu tư vào trung tâm dữ liệu và AI, trong khi chi tiêu tiêu dùng cho thấy dấu hiệu căng thẳng, đặc biệt ở hộ gia đình thu nhập thấp và trung bình. Nhìn chung, bức tranh kinh tế Mỹ vẫn tăng trưởng khiêm tốn nhưng đang đối mặt với áp lực lạm phát ngày càng tăng và thị trường lao động đang hạ nhiệt. Hầu hết 12 khu vực của FED đều báo cáo tăng trưởng từ nhẹ đến vừa, và tỷ lệ việc làm gần như không đổi.

So với các mức thuế đang áp dụng, đề xuất mới chỉ gây ra ảnh hưởng rất nhỏ với các nền kinh tế liên quan. Tuy nhiên, đây có thể chưa phải là đợt tăng thuế cuối cùng trong những tháng tới.

Song song đó, các nền kinh tế phụ thuộc lớn vào xuất khẩu sang Mỹ sẽ chịu tác động trực tiếp, mà ngành thép châu Âu là một ví dụ. Theo Hiệp hội Thép châu Âu (Eurofer), sau khi Mỹ nâng thuế thép và nhôm lên 50%, lượng thép xuất khẩu từ EU sang Mỹ giảm khoảng 34%. Hiện, EU đang thúc đẩy nhiều hiệp định thương mại mới với Ấn Độ, Mercosur và các đối tác khác để giảm phụ thuộc vào thị trường Mỹ. Còn Trung Quốc tiếp tục củng cố vị thế trong các ngành công nghiệp chiến lược như khoáng sản hiếm, pin xe điện, dược phẩm và công nghệ sản xuất tiên tiến.

Đối với Việt Nam, sắc thuế nếu được thông qua không gây tác động tiêu cực lớn với triển vọng xuất khẩu và FDI. Lý do là các mặt hàng có tỷ trọng xuất khẩu lớn của Việt Nam sang Mỹ được loại trừ ra khỏi danh sách đánh thuế hầu hết là mặt hàng thiết bị điện, điện tử công nghệ cao. Hơn nữa, mức thuế cho Việt Nam không chênh lệch nhiều so với các đối thủ và mức 12,5% thấp hơn tương đối so với mức cũ 19% của đạo luật IEEPA.

Khởi Vũ