Xuất khẩu thủy sản tăng hơn 10% trong 5 tháng đầu năm

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu thủy sản trong 5 tháng đầu năm ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực, trong đó nổi bật là sự phục hồi của một số thị trường trọng điểm và khả năng thích ứng của doanh nghiệp trước các biến động thương mại quốc tế.

Dù vậy, triển vọng của từng mặt hàng đang có sự phân hóa rõ rệt. Một số sản phẩm tận dụng tốt cơ hội mở rộng thị trường, trong khi nhiều ngành hàng vẫn đối mặt với các rào cản thương mại và yêu cầu kỹ thuật ngày càng khắt khe.

Một trong những điểm sáng đáng chú ý là việc Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Mỹ (NOAA) công nhận tương đương đối với nghề khai thác ghẹ của Việt Nam.

Nhờ quyết định này, các sản phẩm ghẹ khai thác của Việt Nam tiếp tục được phép xuất khẩu vào thị trường Mỹ. Đáng chú ý hơn, Philippines không được công nhận đối với một số nghề khai thác ghẹ liên quan và sẽ bị ngừng nhập khẩu vào Mỹ từ giữa tháng 6.

Diễn biến này được đánh giá là mở ra cơ hội đáng kể cho doanh nghiệp Việt Nam khi các nhà nhập khẩu Mỹ có thể chuyển hướng sang những nguồn cung được chấp thuận như Việt Nam, Indonesia và Sri Lanka.

Theo các chuyên gia, doanh nghiệp cần tận dụng giai đoạn thuận lợi này để đẩy mạnh ký kết đơn hàng cho các tháng cuối năm, đồng thời nâng cao năng lực truy xuất nguồn gốc và minh bạch thông tin về nguyên liệu khai thác nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Trái ngược với mặt hàng ghẹ, xuất khẩu tôm sang Mỹ vẫn chịu nhiều áp lực.

Kết quả sơ bộ của kỳ rà soát hành chính lần thứ 20 do Bộ Thương mại Mỹ công bố cho thấy các doanh nghiệp Việt Nam tiếp tục phải đối mặt với mức thuế chống bán phá giá tương đối cao. Điều này ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của sản phẩm và khiến các nhà nhập khẩu Mỹ thận trọng hơn trong việc ký kết hợp đồng mới.

Theo VASEP, dù đây chưa phải kết quả cuối cùng, nhưng mức thuế hiện nay đã tạo áp lực đáng kể lên hoạt động xuất khẩu tôm, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ tại Mỹ chưa phục hồi mạnh như kỳ vọng.

Đối với cá ngừ và các mặt hàng khai thác biển khác, khó khăn chủ yếu đến từ yêu cầu tuân thủ kỹ thuật. Các lô hàng xuất khẩu vào Mỹ phải đáp ứng đầy đủ quy định về truy xuất nguồn gốc, hồ sơ chứng minh và tiêu chuẩn bảo vệ động vật biển theo quy định của nước nhập khẩu.

Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn cho hệ thống quản lý chất lượng và năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Trong bối cảnh thị trường Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) phục hồi chậm, Trung Quốc đang nổi lên là động lực tăng trưởng quan trọng của ngành thủy sản Việt Nam.

Theo ông Nguyễn Hoài Nam - Tổng Thư ký VASEP, thị trường Trung Quốc hiện đóng góp hơn 70% phần tăng trưởng tăng thêm của toàn ngành trong thời gian qua.

Bên cạnh lợi thế về vị trí địa lý và nhu cầu tiêu dùng lớn, Trung Quốc còn là thị trường có khả năng hấp thụ đa dạng chủng loại sản phẩm thủy sản của Việt Nam, từ nguyên liệu sơ chế đến các mặt hàng chế biến sâu.

Ông Nam cho rằng năng lực chế biến của Việt Nam hiện thuộc nhóm dẫn đầu thế giới, đặc biệt ở phân khúc sản phẩm giá trị gia tăng. Đây là lợi thế quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Để hoàn thành mục tiêu xuất khẩu trên 12 tỷ USD trong năm 2026, VASEP cho rằng cần tập trung tháo gỡ những khó khăn đang cản trở hoạt động sản xuất và xuất khẩu.

Hiệp hội kiến nghị tiếp tục cải cách thủ tục hành chính theo hướng giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm và áp dụng cơ chế quản lý dựa trên mức độ tuân thủ của doanh nghiệp nhằm giảm thời gian và chi phí thực hiện thủ tục.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh phát triển vùng nguyên liệu, nâng cao chất lượng con giống, đầu tư hạ tầng nuôi trồng và giảm giá thành sản xuất để tăng sức cạnh tranh cho sản phẩm thủy sản Việt Nam.

Theo VASEP, ngành thủy sản không thể tiếp tục cạnh tranh bằng giá rẻ hay sản lượng lớn mà cần chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên công nghệ, chế biến sâu và các sản phẩm giá trị gia tăng đáp ứng tiêu chuẩn xanh, bền vững của thị trường quốc tế.

Ngoài ra, hiệp hội cũng đề xuất các bộ, ngành tăng cường công tác xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp xử lý các rào cản thuế quan và phi thuế quan, đồng thời bảo vệ quyền lợi của ngành thủy sản Việt Nam trong các vụ việc thương mại quốc tế.

Văn Tùng