Người Việt ưu tiên lập kế hoạch tài chính dài hạn

Người dân quan tâm hơn đến bảo vệ tài chính và gia đình

Báo cáo Nghiên cứu dư luận xã hội và Chính sách tiếp cận cộng đồng trong bảo hiểm nhân thọ do Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam (IAV) công bố ngày 28/5 cho thấy có tới 89% người tham gia khảo sát đánh giá bảo hiểm nhân thọ là “thiết yếu” trong cuộc sống.

Theo nghiên cứu, những lý do chính khiến bảo hiểm nhân thọ được xem là cần thiết đều gắn với nhu cầu bảo vệ gia đình và ổn định tài chính. Trong đó, 57% người được hỏi cho rằng bảo hiểm giúp bảo vệ trước các rủi ro bệnh tật, tai nạn và tử vong, trong khi 45% nhấn mạnh vai trò ổn định tài chính cho gia đình. Đáng chú ý, mức độ nhận thức về bảo hiểm nhân thọ khá đồng đều ở nhiều nhóm tuổi. Có 58% người tham gia tự đánh giá mình có hiểu biết cao về bảo hiểm nhân thọ, cho thấy các khái niệm liên quan đến bảo vệ tài chính và dự phòng rủi ro đang dần phổ biến hơn trong đời sống.

Đã có sự thay đổi rõ rệt trong tư duy tài chính của người dân sau các biến động lớn về kinh tế và y tế trong những năm gần đây. Thay vì chỉ tập trung tích lũy tài sản hoặc chi tiêu ngắn hạn, nhiều người bắt đầu quan tâm hơn đến các kế hoạch bảo vệ dài hạn cho bản thân và gia đình. Tuy nhiên, hành vi tài chính của người Việt hiện vẫn mang tính “phòng vệ” là chủ đạo. Khi gặp biến cố tài chính, đa số người dân vẫn ưu tiên dùng tiền tiết kiệm, cắt giảm chi tiêu hoặc tìm thêm nguồn thu nhập thay vì sử dụng các công cụ quản lý rủi ro chuyên nghiệp.

Cụ thể, 67% người được khảo sát cho biết sẽ sử dụng tiền tiết kiệm khi xảy ra rủi ro tài chính, 53% chọn cắt giảm chi tiêu và 39% tìm thêm nguồn thu nhập. Điều này cho thấy bảo hiểm nhân thọ hiện vẫn chủ yếu được xem là lớp bảo vệ bổ sung thay vì trở thành công cụ cốt lõi trong chiến lược tài chính cá nhân.

Ông Ralf Matthaes - Giám đốc Điều hành IFM Research nhận định: “Hành vi tài chính của người dân hiện vẫn mang tính phòng vệ là chủ đạo. Mặc dù nhu cầu và đánh giá tích cực đối với bảo hiểm nhân thọ ở mức cao, tỷ lệ sở hữu thực tế vẫn còn thấp. Bảo hiểm nhân thọ hiện chủ yếu được nhìn nhận như một lớp bảo vệ tài chính bổ sung, chưa trở thành công cụ quản lý rủi ro cốt lõi hay giải pháp đầu tư dài hạn”.

Theo ông Matthaes, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để thị trường bảo hiểm thúc đẩy giáo dục tài chính, đơn giản hóa sản phẩm và nâng cao chất lượng tư vấn nhằm giúp người dân hiểu rõ hơn vai trò của bảo hiểm trong hoạch định tài chính dài hạn.

Khảo sát cũng cho thấy người dân ngày càng cân nhắc kỹ hơn trước khi đưa ra các quyết định tài chính dài hạn. Những tiêu chí được quan tâm hàng đầu khi lựa chọn bảo hiểm nhân thọ gồm mức phí phù hợp, uy tín doanh nghiệp, quyền lợi minh bạch và quy trình bồi thường rõ ràng. Trong khi đó, thời gian đóng phí dài và áp lực tài chính vẫn là những rào cản lớn khiến nhiều người trì hoãn quyết định tham gia bảo hiểm.

Tư duy lập kế hoạch tài chính dần hình thành

Một trong những điểm đáng chú ý của nghiên cứu là việc người dân Việt Nam đã bắt đầu hình thành thói quen lập kế hoạch tài chính dài hạn.Theo khảo sát, có tới 83% người tham gia cho biết đã có kế hoạch tài chính, trong đó 46% có cả mục tiêu ngắn hạn và dài hạn. Tuy nhiên, phần lớn mới chỉ bắt đầu suy nghĩ nghiêm túc về việc lập kế hoạch tài chính trong vài năm gần đây và chưa thường xuyên rà soát, điều chỉnh kế hoạch.

Nghiên cứu cho thấy hành vi tài chính thay đổi rõ theo từng giai đoạn cuộc sống. Nhóm dưới 30 tuổi ưu tiên mua tài sản lớn, ổn định chi tiêu và hỗ trợ cha mẹ; nhóm từ 30-40 tuổi tập trung tích lũy cho con cái và đầu tư dài hạn; trong khi nhóm trên 40 tuổi chú trọng tiết kiệm hưu trí và bảo vệ tài chính gia đình. Đáng chú ý, nhóm trên 30 tuổi và nhóm có con thường lập kế hoạch tài chính sớm hơn, điều chỉnh thường xuyên hơn và có mức độ chủ động cao hơn so với các nhóm còn lại.

Khảo sát cũng ghi nhận sự khác biệt về hành vi tài chính giữa các khu vực. Người dân tại các thành phố lớn có tỷ lệ lập kế hoạch tài chính cao hơn, phản ánh ý thức quản lý tài chính rõ nét hơn. Trong khi đó, người dân khu vực miền Nam có xu hướng lập kế hoạch dài hạn và bắt đầu sớm hơn, còn người dân miền Bắc thiên về các kế hoạch ngắn hạn và kiểm soát dòng tiền hằng ngày.

Theo nghiên cứu, nhu cầu tiềm năng đối với bảo hiểm nhân thọ vẫn còn rất lớn. Trong nhóm chưa sở hữu bảo hiểm nhân thọ, có tới 80% cho biết dự định tham gia trong vòng 12 tháng tới. Điều này cho thấy người dân không còn đứng ngoài bảo hiểm mà đang chủ động tìm hiểu, so sánh và cân nhắc kỹ hơn trước khi đưa ra quyết định tài chính dài hạn.

Ông Nguyễn Phong Cầm - Phó Tổng thư ký IAV nhận định: “Người dân hiện không còn tiếp cận bảo hiểm theo cách cảm tính như trước mà đã bắt đầu đặt nhiều câu hỏi hơn về quyền lợi, tính minh bạch và giá trị dài hạn. Điều này cho thấy thị trường đang trưởng thành hơn và người dân cũng chủ động hơn trong việc hoạch định tài chính, bảo vệ gia đình và chuẩn bị cho các rủi ro dài hạn”.

Theo các chuyên gia, điều này cho thấy người dân ngày càng quan tâm hơn đến việc chuẩn bị trước cho các rủi ro bất ngờ thay vì chỉ tập trung tích lũy tài sản cho hiện tại. Xu hướng lập kế hoạch tài chính dài hạn và chủ động bảo vệ gia đình được đánh giá sẽ tiếp tục gia tăng trong thời gian tới, cùng với sự trưởng thành hơn của thị trường tài chính và bảo hiểm tại Việt Nam.

Nguyễn Huy