Doanh nghiệp điện tử Việt cần vượt vai trò gia công trong kỷ nguyên AI

Là nhận định được bà Đỗ Thị Thúy Hương - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam (VEIA) bên lề Triển lãm Quốc tế Điện tử và Thiết bị Thông minh Việt Nam 2026 (IEAE 2026) khai mạc ngày 28/5 tại TP.HCM.

Ngành điện tử Việt Nam hiện đứng trước cơ hội lớn để tái định vị vai trò trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu khi làn sóng dịch chuyển sản xuất tiếp tục diễn ra mạnh mẽ. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở hoạt động lắp ráp và gia công truyền thống, doanh nghiệp trong nước sẽ khó nâng giá trị gia tăng và dễ bị cạnh tranh về chi phí.

“Doanh nghiệp Việt cần đầu tư mạnh hơn vào tự động hóa, quản trị sản xuất thông minh, phát triển nhân lực kỹ thuật cao và đặc biệt là năng lực R&D. Chúng ta cần từng bước tham gia vào các khâu có giá trị gia tăng cao hơn như thiết kế sản phẩm, thiết kế vi mạch, phần mềm nhúng, AI ứng dụng và công nghiệp hỗ trợ công nghệ cao”, bà Hương cho biết.

Theo đại diện VEIA, trong giai đoạn mới, việc đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về ESG, sản xuất xanh và truy xuất nguồn gốc cũng đang trở thành yêu cầu bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Việt Nam đang sở hữu nhiều lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh chuỗi cung ứng điện tử thế giới tái cấu trúc mạnh mẽ. Trong đó, vị trí địa chiến lược thuận lợi tại châu Á - Thái Bình Dương, môi trường chính trị ổn định, lực lượng lao động trẻ và mạng lưới hiệp định thương mại tự do là những yếu tố quan trọng giúp Việt Nam tiếp tục thu hút dòng vốn đầu tư công nghệ.

“Việc ngày càng nhiều doanh nghiệp quốc tế, đặc biệt là doanh nghiệp Trung Quốc, tham gia triển lãm cho thấy Việt Nam không chỉ là thị trường tiêu dùng tiềm năng mà còn đang trở thành trung tâm sản xuất và kết nối chuỗi cung ứng điện tử quan trọng của khu vực Đông Nam Á”, bà Hương nói.

IEAE 2026 diễn ra từ ngày 28-30/5 tại Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Sài Gòn (SECC), quy tụ hơn 300 doanh nghiệp với hơn 500 gian hàng trên diện tích trưng bày hơn 10.000 m2. Triển lãm năm nay có sự tham gia của nhiều doanh nghiệp đến từ các trung tâm sản xuất điện tử lớn của Trung Quốc như Thâm Quyến, Đông Quan, Ninh Ba, Trung Sơn và Phật Sơn, mang tới các nhóm sản phẩm điện tử tiêu dùng, thiết bị gia dụng thông minh, AIoT, robot và phụ kiện công nghệ.

Theo bà Hương, các doanh nghiệp Trung Quốc hiện không chỉ cạnh tranh bằng giá mà còn cạnh tranh rất mạnh về công nghệ, tốc độ đổi mới và năng lực OEM/ODM quy mô lớn. “Nhiều sản phẩm có mức độ hoàn thiện cao, tích hợp AI, mẫu mã hiện đại và giá thành cạnh tranh nhờ lợi thế quy mô sản xuất lớn và hệ sinh thái công nghiệp hoàn chỉnh”, bà Hương nhận định.

So với doanh nghiệp quốc tế, khoảng cách của doanh nghiệp Việt hiện chủ yếu nằm ở công nghệ lõi, năng lực R&D, khả năng làm chủ linh kiện và quy mô sản xuất. Tuy nhiên, đại diện VEIA cho rằng doanh nghiệp Việt vẫn có lợi thế về sự linh hoạt, khả năng thích ứng nhanh với nhu cầu thị trường và hiểu người tiêu dùng trong nước.

Theo VEIA, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng lớn về công nghệ và giá thành, nhiều doanh nghiệp Việt đang chuyển hướng sang mô hình linh hoạt hơn như phát triển thương hiệu riêng, thương mại điện tử hoặc tham gia các khâu có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi cung ứng thay vì đầu tư sản xuất quy mô lớn. “Điều đó không có nghĩa Việt Nam từ bỏ sản xuất, mà là cần phát triển năng lực sản xuất có chọn lọc, tập trung vào các lĩnh vực có lợi thế cạnh tranh”, bà Hương nhấn mạnh.

Bên cạnh hoạt động trưng bày, IEAE 2026 còn tổ chức chuỗi hội thảo chuyên ngành xoay quanh các chủ đề như tái cấu trúc chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu, chuyển đổi số, thương mại điện tử cho ngành điện tử và xu hướng công nghệ cá nhân hóa. Trong đó, hội thảo “Chuỗi cung ứng điện tử thông minh trước biến động địa chính trị toàn cầu” do VEIA phối hợp tổ chức tập trung phân tích cơ hội của Việt Nam trong làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng công nghệ và xu hướng phát triển ngành điện tử trong kỷ nguyên AI.

Triển lãm không chỉ là nơi giới thiệu công nghệ mà còn là nền tảng kết nối giao thương, giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn cung, mở rộng mạng lưới phân phối và tìm kiếm cơ hội hợp tác trong bối cảnh ngành điện tử đang bước vào giai đoạn cạnh tranh mạnh về AI, chuỗi cung ứng và công nghệ thông minh.

Anh Khoa