Ông Phan Minh Thông - Chủ tịch Phúc Sinh Group: “Nhiều sàn giao dịch chưa gắn với hàng hóa thực, chưa tạo được kết nối hiệu quả..."

Giá trị cốt lõi mà một trung tâm tài chính quốc tế cần phải có

Chia sẻ tại Diễn đàn Tài chính 2026 do Tạp chí Diễn đàn Dopanh nghiệp tổ chức hôm 20/5, ông Thông cho biết, Việt Nam hiện là một trong những quốc gia xuất khẩu cà phê lớn nhất thế giới, mỗi năm xuất khẩu khoảng 1,8 đến gần 2 triệu tấn cà phê. Với khối lượng giao dịch rất lớn như vậy, có những ngày doanh nghiệp như Phúc Sinh phải thực hiện hàng loạt giao dịch trên sàn và phải ký quỹ số tiền lên tới hàng chục tỷ đồng.

Cũng trong quá trình làm việc với các đối tác quốc tế, ông Thông nhận ra rằng, các nhà mua hàng trên thế giới cũng phải giao dịch thông qua các sàn hàng hóa quốc tế. Ví dụ, khi muốn mua cà phê, họ không cần phải trực tiếp sang Việt Nam, chỉ cần lên các nền tảng giao dịch quốc tế để mua các hợp đồng cà phê. Ví dụ, với cà phê robusta của Việt Nam, khách hàng thường giao dịch thông qua sàn London hiện nay thuộc ICE. Các giao dịch đều được tiêu chuẩn hóa, minh bạch và có tính thanh khoản rất cao.

Chính vì vậy, việc Việt Nam xây dựng một sàn giao dịch hàng hóa đúng nghĩa là vô cùng cần thiết.

"Trong gần 25 năm tham gia thị trường, tôi nhận thấy: Sàn giao dịch hàng hóa không chỉ phục vụ việc mua bán mà còn tạo ra rất nhiều dòng tiền cho nền kinh tế", ông Thông nói.

Theo phân tích của ông Thông, khi tham gia sàn giao dịch hàng hóa, người mua và bán đều phải ký quỹ bằng tiền. Các giao dịch đều tạo ra dòng vốn lưu chuyển rất lớn. Không chỉ vậy, nếu phát triển đúng mô hình thì sàn giao dịch còn kéo theo hệ thống kho bãi, logistics, bảo hiểm, ngân hàng, thanh toán và rất nhiều ngành dịch vụ khác cùng phát triển. Đó là lý do vai trò của sàn giao dịch hàng hóa đối với nền kinh tế được xem là cực kỳ quan trọng.

Ông Thông cho biết thêm, hiện nay, các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê của Việt Nam hầu hết đều phải sử dụng sàn giao dịch quốc tế như London hay New York để phòng ngừa rủi ro giá cả. Trong khi đó, Việt Nam dù đã có sàn giao dịch hàng hóa nhưng vẫn chưa phải là một sàn giao dịch hàng hóa đúng nghĩa.

Lý do là bởi các sàn hiện nay chủ yếu thiên về giao dịch tài chính, mang tính đầu cơ nhiều hơn, chưa gắn chặt với hàng hóa thực tế. Nói cách khác, giao dịch chưa đi cùng hàng thật. Chính vì vậy, sàn chưa kết nối được đầy đủ với người sản xuất, doanh nghiệp xuất khẩu và các nhà mua hàng quốc tế. Đồng thời, mô hình hiện tại cũng chưa thúc đẩy được hệ thống kho bãi, logistics và chuỗi cung ứng phát triển đồng bộ.

Vì thế, đây là điều Việt Nam cần phải hoàn thiện nếu muốn xây dựng một trung tâm giao dịch hàng hóa hiện đại và một trung tâm tài chính quốc tế trong tương lai.

Đặc biệt đối với các mặt hàng nông sản như cà phê, hồ tiêu, gạo hay điều - những lĩnh vực mà Việt Nam đang có vị thế rất lớn trên thế giới, việc xây dựng được một sàn giao dịch hàng hóa quốc tế tại Việt Nam sẽ mang ý nghĩa chiến lược rất quan trọng. Bởi, Việt Nam hiện nay không chỉ là quốc gia xuất khẩu lớn nhất thế giới về hạt tiêu mà còn là một trong những cường quốc về cà phê, hạt điều, gạo và thủy sản. Tất cả những mặt hàng này đều có thể trở thành nền tảng để xây dựng các sàn giao dịch hàng hóa quy mô lớn trong tương lai.

Bên cạnh đó, việc phát triển sàn giao dịch hàng hóa không chỉ giúp thúc đẩy thương mại mà còn có vai trò rất lớn trong việc ổn định thị trường nông sản và nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

“

Hiện nay, Việt Nam xuất khẩu khoảng 30% sản lượng cà phê robusta toàn cầu, hạt tiêu thì có thời điểm chiếm từ 50 - 60% thị phần thế giới. Nhưng điều đáng nói là dù có vị thế sản xuất lớn như vậy, chúng ta lại gần như không có khả năng kiểm soát giá.

"Giá cà phê, giá tiêu hay nhiều mặt hàng nông sản khác hiện nay phần lớn vẫn phụ thuộc vào các sàn giao dịch nước ngoài. Mỗi khi giá biến động, chúng tôi chỉ là bên quan sát và chịu tác động, trong khi đáng lẽ với vị thế của mình, Việt Nam phải có vai trò lớn hơn trong việc định hình giá cả thị trường", ông Thông chia sẻ.

“

Việc xây dựng một sàn giao dịch hàng hóa đúng nghĩa gắn với Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam là cơ hội rất quan trọng để chúng ta thay đổi sự phụ thuộc và bị động này.

Khi có một sàn giao dịch hàng hóa hiện đại, tất cả người mua và người bán đều có thể nhìn thấy giá công khai, minh bạch và giao dịch trực tiếp trên sàn. Điều này giúp ổn định thị trường, giảm rủi ro và tạo ra các công cụ phòng vệ giá cho doanh nghiệp.

Thông thường, mọi sàn giao dịch hàng hóa lớn trên thế giới đều gắn với hệ thống kho bãi rất mạnh. Khi có kho bãi, có đơn vị giao nhận, có hệ thống logistics đồng bộ thì chúng ta sẽ kiểm soát tốt hơn nguồn hàng, chất lượng hàng hóa và khả năng giao hàng đến tận tay người mua.

Nếu Việt Nam xây dựng được hệ thống đó, chúng ta sẽ tạo ra rất nhiều việc làm, thúc đẩy logistics, tài chính, bảo hiểm và nhiều ngành dịch vụ khác phát triển.

Đó cũng chính là lý do vì sao khi nói đến Trung tâm Tài chính Quốc tế thì phải có nhiều sản phẩm tài chính đi kèm. Và sàn giao dịch hàng hóa chính là một trong những sản phẩm rất quan trọng. Thực tế trên thế giới cho thấy nhiều quốc gia dù không phải là nước sản xuất lớn nhưng vẫn xây dựng được các sàn giao dịch hàng hóa rất mạnh.

Ví dụ như Singapore. Họ không sản xuất cao su, cà phê hay hồ tiêu với quy mô lớn, nhưng họ vẫn xây dựng thành công sàn giao dịch cao su và trở thành trung tâm giao dịch khu vực. Hay Trung Quốc, họ phát triển rất mạnh các sàn giao dịch hàng hóa để kiểm soát giá và kiểm soát chuỗi cung ứng đối với các mặt hàng mà họ có lợi thế. Ngay cả Mỹ, dù không phải là quốc gia sản xuất cà phê lớn nhưng họ vẫn xây dựng các sàn giao dịch cà phê rất mạnh, thậm chí còn kiểm soát nhiều hoạt động giao dịch toàn cầu.

Điều đó cho thấy các quốc gia phát triển đều muốn kiểm soát dòng tiền và chuỗi giao dịch hàng hóa thông qua các sàn giao dịch. Bởi vì khi giao dịch hàng hóa diễn ra trên sàn thì toàn bộ dòng tiền đều phải đi qua sàn. Chính dòng tiền đó tạo ra sức mạnh rất lớn cho các trung tâm tài chính quốc tế.

Thực tế, ngay cả doanh nghiệp như Phúc Sinh khi xuất khẩu cà phê cũng phải tham gia giao dịch trên sàn London hay New York để phòng vệ giá. Khi thực hiện giao dịch, mọi dòng tiền đều phải đi qua các sàn này.

Trong khi đó, Việt Nam hiện nay đầu tư rất mạnh vào sản xuất, chế biến và xuất khẩu nhưng lại chưa chú trọng đúng mức đến việc xây dựng các công cụ kiểm soát thị trường như sàn giao dịch hàng hóa.

Theo ông Thông, đây là điểm mà Việt Nam cần thay đổi nếu muốn nâng cao vị thế của mình trong thương mại toàn cầu. “Tuy nhiên, muốn phát triển sàn giao dịch hàng hóa đúng nghĩa thì điều quan trọng nhất là phải gắn với hàng thật và quản trị rủi ro thực sự. Các sàn giao dịch quốc tế mà doanh nghiệp chúng tôi tham gia đều gắn với hoạt động hedging, tức phòng ngừa rủi ro giá cả. Khi mua bán trên sàn, mọi giao dịch đều liên quan đến hàng hóa thực tế”, ông Thông nhấn mạnh.

“

Nhiều sàn giao dịch hiện nay ở Việt Nam thiên về đầu cơ tài chính nhiều hơn, chưa gắn chặt với hàng hóa thực và chưa tạo ra được kết nối hiệu quả với người sản xuất, doanh nghiệp xuất khẩu và nhà mua hàng quốc tế.

Phan Minh Thông

Đó là lý do vì sao các sàn hiện nay chưa phát huy được đúng vai trò của mình. Ngoài ra, ông Thông cũng cho rằng chuyển đổi số và công nghệ sẽ tạo ra cơ hội rất lớn cho lĩnh vực này.

“Khi áp dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng giao dịch điện tử vào hoạt động của sàn giao dịch hàng hóa thì mọi giao dịch sẽ trở nên đơn giản, minh bạch và hiệu quả hơn rất nhiều. Không chỉ doanh nghiệp lớn mà cả nông dân, hợp tác xã hay doanh nghiệp chế biến cũng có thể tiếp cận trực tiếp với thị trường và sử dụng các công cụ quản trị rủi ro”, ông Thông nói.

Việt Nam hiện đang ngày càng trở thành trung tâm sản xuất và chế biến của thế giới. Ví dụ như ngành điều. Việt Nam không phải là nước sản xuất điều lớn nhất nhưng lại là quốc gia chế biến và xuất khẩu điều lớn nhất thế giới nhờ trở thành trung tâm của chuỗi cung ứng.

Nếu trong tương lai Việt Nam xây dựng được sàn giao dịch hạt điều, cà phê, hồ tiêu hay gạo thì chúng ta không chỉ tạo ra giá trị từ thương mại mà còn tạo ra giá trị rất lớn từ tài chính, logistics, kho bãi, các công cụ phái sinh và dịch vụ thương mại quốc tế. Đó chính là những giá trị cốt lõi mà một trung tâm tài chính quốc tế cần phải có.

Nghị định 132 tạo áp lực cho doanh nghiệp xuất khẩu

Chia sẻ thêm một vấn đề liên quan đến chính sách thuế, ông Thông nói: "Hiện nay có một số quy định đang tạo áp lực rất lớn lên doanh nghiệp xuất khẩu. Ví dụ như Nghị định 132 về quản lý thuế đối với giao dịch liên kết.

Thực tế, quy định này khiến nhiều doanh nghiệp như chúng tôi phải chịu mức thuế thu nhập doanh nghiệp thực tế lên tới khoảng 35,6% trong năm 2025. Ngoài thuế suất thông thường 20%, doanh nghiệp còn bị khống chế chi phí lãi vay theo quy định của Nghị định 132.

Trong bối cảnh giá cà phê tăng gấp ba lần, giá tiêu tăng gấp đôi, doanh nghiệp buộc phải vay vốn ngân hàng rất lớn để thu mua nguyên liệu phục vụ xuất khẩu. Trong khi đó, lãi suất hiện nay vẫn ở mức cao.

Đơn cử như Phúc Sinh, mỗi năm xuất khẩu hàng trăm triệu USD , mang ngoại tệ về cho đất nước và tạo đầu ra cho hàng triệu nông dân, với Nghị định 132 đang tạo áp lực rất lớn cho doanh nghiệp. Vì thế, ông Thông rất mong các cơ quan quản lý xem xét điều chỉnh những chính sách chưa thực sự phù hợp để hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu phát triển bền vững hơn trong thời gian tới.

Ý Nhi