Mức độ liên kết giữa các doanh nghiệp TP.HCM còn lỏng lẻo, thiếu những chuỗi hợp tác thực chất

Kết quả sơ bộ dưới đây dựa trên phản hồi của các sở, ngành, UBND các xã phường, đặc khu của TP.HCM. Đây là nhóm có góc nhìn quản lý và tiếp xúc trực tiếp với hoạt động của doanh nghiệp, do đó phản ánh mang tính hệ thống và tương đối toàn diện.

Tại các câu hỏi được thiết kế theo thang đo Likert 7 mức (từ “rất thấp” đến “rất cao”) cho phép lượng hóa các cảm nhận định tính của người trả lời, qua đó phản ánh tương đối rõ mức độ đánh giá đối với từng khía cạnh năng lực phát triển của doanh nghiệp. Cụ thể, ở nhóm tiêu chí về chiến lược và năng lực quản trị, đa số ý kiến đánh giá tích cực nhưng chưa đồng đều. Cụ thể, 84,6% ý kiến cho rằng doanh nghiệp có chiến lược kinh doanh và định hướng phát triển ở mức từ “khá mạnh” đến “mạnh”. Tuy nhiên vẫn có 15,4% đánh giá ở mức “trung bình”, cho thấy một bộ phận doanh nghiệp còn thiếu tầm nhìn dài hạn.

Mức độ chuyên nghiệp trong quản trị và điều hành cũng ghi nhận 73,1% đánh giá từ “khá mạnh” trở lên, nhưng tỷ lệ “trung bình” vẫn chiếm tới 26,9%. Đáng chú ý, khả năng thích ứng trước biến động thị trường được nhìn nhận tích cực hơn, với 84,6% ý kiến ở mức “khá mạnh” tới “rất mạnh”.

Về minh bạch tài chính và năng lực lãnh đạo, kết quả cho thấy sự phân hóa rõ hơn. Chỉ 29,6% đánh giá doanh nghiệp đạt mức “mạnh” trở lên về minh bạch tài chính, thậm chí có 3,7% đánh giá “khá yếu”. Ngược lại, uy tín và năng lực đội ngũ lãnh đạo được đánh giá cao hơn, với gần 85,1% ở mức “khá mạnh” trở lên, trong đó 14,8% đạt “rất mạnh”.

Chuyển sang nhóm tiêu chí về năng lực thị trường và tăng trưởng, khảo sát cho thấy doanh nghiệp TP.HCM vẫn duy trì nền tảng cạnh tranh tương đối ổn định. Tuy nhiên, mức độ tham gia chuỗi cung ứng ngoài tỉnh và quốc tế, cũng như khả năng mở rộng thị trường chưa có sự bứt phá rõ rệt khi xu hướng chủ yếu tập trung ở mức “khá mạnh”.

Ở nhóm công nghệ và đổi mới sáng tạo, dữ liệu phản ánh một thực tế quen thuộc: Doanh nghiệp đã có chuyển động nhưng chưa đồng đều. Cụ thể, chỉ 40,7% ý kiến đánh giá mức độ ứng dụng công nghệ trong quản trị và vận hành đạt từ “mạnh” trở lên, trong khi có tới 25,9% ở mức “trung bình”. Đối với hoạt động đổi mới sản phẩm, dịch vụ, tỷ lệ tích cực cao hơn cho thấy đổi mới vẫn mang tính cải tiến hơn là đột phá. Tương tự, ứng dụng thương mại điện tử và nền tảng số chủ yếu tập trung ở mức “khá mạnh” (48,1%) và “mạnh” (33,3%), trong khi “rất mạnh” chỉ đạt 7,4%. Đáng chú ý, khả năng tiếp cận và thích ứng công nghệ mới - yếu tố then chốt trong bối cảnh chuyển đổi số cũng chưa thực sự nổi bật, với chỉ 7,4% “rất mạnh”, trong khi vẫn còn 22,2% đánh giá ở mức “trung bình”.

Đối với tính minh bạch và chuẩn mực quản trị, các cơ quan quản lý đánh giá doanh nghiệp được khá tốt về tuân thủ pháp luật và nghĩa vụ với người lao động. Cụ thể, có 88,5% ý kiến đánh giá doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ với người lao động ở mức từ “khá mạnh” trở lên, phản ánh nền tảng tuân thủ tương đối vững. Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, vẫn có tới 23,1% ý kiến cho rằng mức độ minh bạch và độ tin cậy trong hoạt động kinh doanh chỉ ở mức “trung bình” hoặc “yếu”, cho thấy đây vẫn là điểm cần cải thiện nếu muốn nâng cao chất lượng quản trị và niềm tin thị trường.

Ở khía cạnh nguồn nhân lực và năng suất lao động, khảo sát cho thấy nền tảng nhân sự của doanh nghiệp TP.HCM ở mức khá, nhưng chưa tạo được lợi thế rõ rệt. Cụ thể, 84,6% ý kiến đánh giá chất lượng nguồn nhân lực đạt từ “khá mạnh” trở lên, phản ánh mặt bằng lao động tương đối ổn định. Tuy nhiên, chỉ khoảng 23,1% ý kiến cho rằng mức độ quan tâm đến đào tạo và nâng cao kỹ năng đạt mức “mạnh” trở lên, cho thấy đầu tư cho phát triển con người vẫn chưa tương xứng với yêu cầu nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh trong dài hạn. Văn hóa doanh nghiệp và môi trường làm việc được đánh giá tích cực, song chưa đủ để bù đắp cho khoảng trống về kỹ năng và năng suất.

Đáng chú ý, nhóm tiêu chí về liên kết doanh nghiệp và vai trò trong hệ sinh thái tiếp tục là điểm nghẽn. Mức độ hợp tác giữa các doanh nghiệp, cũng như tinh thần tham gia hiệp hội, chưa cao, chủ yếu dừng ở mức “khá mạnh”. Điều này phần nào hạn chế khả năng hình thành các chuỗi giá trị và cụm ngành có sức cạnh tranh lớn.

Trong khi đó, các yếu tố liên quan đến khả năng chống chịu và phát triển bền vững cho thấy tín hiệu tích cực nhưng còn dè dặt. Doanh nghiệp được đánh giá có khả năng phục hồi và duy trì tăng trưởng dài hạn ở mức khá, song mức độ sẵn sàng cho hội nhập quốc tế và cạnh tranh toàn cầu vẫn chưa thực sự nổi bật.

Bên cạnh các câu hỏi đánh giá theo thang đo 7 cấp độ, khảo sát cũng ghi nhận nhiều ý kiến trả lời định tính, qua đó cung cấp thêm góc nhìn sâu hơn về thực trạng và những vấn đề cốt lõi của cộng đồng doanh nghiệp TP.HCM. Trước hết, sự năng động và khả năng thích ứng nhanh tiếp tục được xem là đặc trưng nổi bật của doanh nghiệp Thành phố. Nhiều ý kiến cho rằng trong bối cảnh thị trường biến động liên tục, doanh nghiệp TP.HCM có xu hướng phản ứng nhanh, linh hoạt điều chỉnh mô hình kinh doanh, thậm chí chấp nhận thay đổi sản phẩm, kênh phân phối để duy trì dòng tiền. Một số doanh nghiệp tận dụng tốt lợi thế về quy mô thị trường, hệ sinh thái dịch vụ và khả năng tiếp cận khách hàng để giữ nhịp tăng trưởng.

Ở chiều ngược lại, những điểm nghẽn mang tính cấu trúc được chỉ ra khá rõ, tập trung vào ba trục chính: Công nghệ, nhân lực và chất lượng quản trị. Nhiều ý kiến thẳng thắn nhìn nhận khả năng ứng dụng công nghệ mới còn hạn chế, không chỉ ở cấp độ triển khai mà ngay từ nhận thức và năng lực vận hành. Bên cạnh đó, rào cản về ngoại ngữ và kỹ năng làm việc trong môi trường quốc tế khiến không ít doanh nghiệp gặp khó khi mở rộng thị trường hoặc tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Một vấn đề đáng chú ý khác là chất lượng sản phẩm và tính ổn định trong tiêu chuẩn. Một số ý kiến cho rằng doanh nghiệp có thể cạnh tranh về giá trong ngắn hạn, nhưng lại thiếu khả năng duy trì chất lượng đồng đều - yếu tố then chốt để xây dựng thương hiệu và niềm tin thị trường. Đây cũng là lý do khiến nhiều doanh nghiệp khó đi xa, dù có cơ hội tiếp cận thị trường lớn.

Khi bàn về các yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh, các ý kiến định tính cho thấy doanh nghiệp vẫn phụ thuộc đáng kể vào môi trường thể chế và khả năng tiếp cận nguồn lực. Trong đó, chiến lược kinh doanh, khả năng huy động vốn và chính sách thuế được nhắc đến như những yếu tố có tác động trực tiếp.

Ở góc nhìn dài hạn, một số ý kiến nhấn mạnh lợi thế cạnh tranh bền vững của TP.HCM nếu có, sẽ không nằm ở chi phí hay quy mô, mà nằm ở chất lượng nguồn nhân lực và năng lực sáng tạo. Tuy nhiên, để chuyển hóa lợi thế tiềm năng này thành thực tế, cần một nền tảng giáo dục - đào tạo đủ mạnh, gắn với nhu cầu thị trường và xu hướng công nghệ. Hiện nay, khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tiễn vẫn là một điểm nghẽn lớn.

Ngoài ra, các ý kiến cũng chỉ ra rằng mức độ liên kết giữa doanh nghiệp còn lỏng lẻo, thiếu những chuỗi hợp tác thực chất. Doanh nghiệp vẫn có xu hướng hoạt động đơn lẻ, cạnh tranh ngắn hạn thay vì cùng xây dựng hệ sinh thái ngành. Điều này khiến khả năng hình thành các cụm ngành có sức cạnh tranh quốc tế còn hạn chế.

Kết quả khảo sát này cùng với các dữ liệu thứ cấp, sẽ là cơ sở để nhóm nghiên cứu PBDI tiếp tục phân tích sâu, từ đó đề xuất các khuyến nghị chính sách nhằm nâng cao chất lượng tăng trưởng, cải thiện môi trường kinh doanh và thúc đẩy năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Thành phố trong giai đoạn tới.

Mời cơ quan quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp tiếp tục thực hiện khảo sát TẠI ĐÂY đến hết ngày 20/5/2026.

Hạo Hiển