Kinh tế cuối tuần - Dư địa tăng trưởng mới cho TP.HCM: Công nghệ mở đường (Bài 11)

Đối với TP.HCM - một siêu đô thị với hơn 14 triệu dân, kinh tế cuối tuần không phải là “thêm một phiên chợ đêm”. Đó là cơ hội để tái cấu trúc cách Thành phố tạo ra giá trị từ chính những nguồn lực sẵn có nhưng chưa được khai thác đầy đủ: thời gian rảnh của người dân, không gian công cộng ngoài giờ hành chính, và đặc biệt là vốn văn hóa địa phương của hàng nghìn người dân đang sống và giữ gìn câu chuyện riêng của từng vùng đất.

Công nghệ nâng cao trải nghiệm: Không phải số hóa mọi thứ, mà là số hóa đúng thứ

Khi nói về công nghệ trong kinh tế cuối tuần, nhiều người nghĩ ngay đến app đặt vé, thanh toán QR, hay bản đồ số. Những thứ đó cần thiết, nhưng chưa đủ. Vấn đề cốt lõi của TP.HCM không phải là thiếu công nghệ, mà là thiếu một “lớp kết nối” giữa công nghệ và những trải nghiệm thực sự có chiều sâu văn hóa.

Một du khách đến TP.HCM vào tối thứ Sáu hoàn toàn có thể tìm thấy chợ đêm Bến Thành hay phố Tây Bùi Viện. Nhưng họ rất khó tìm được một buổi tối khám phá nghệ thuật làm gốm Biên Hòa cùng một nghệ nhân bản địa, một tour ẩm thực Chợ Lớn do chính người Hoa gốc gác kể lại câu chuyện ba thế hệ, hay một đêm nghe đờn ca tài tử ở một ngôi nhà cổ ở quận 4 (cũ). Những trải nghiệm ấy tồn tại, nhưng chúng “vô hình” trên mọi nền tảng số.

Công nghệ cần làm được điều mà các OTA (Online Travel Agency) như Klook hay Viator chưa chạm tới: Số hóa những trải nghiệm sống (living experiences) của người địa phương, biến chúng thành sản phẩm du lịch có thể tìm kiếm, đặt chỗ, thanh toán và đánh giá mà không mất đi cái hồn của nơi chốn. Đây chính là bài toán mà Localis.vn đang theo đuổi: xây dựng một lớp hạ tầng công nghệ được thiết kế từ dưới lên (bottom-up), lấy con người địa phương - những “localis” - làm trục cốt của toàn bộ hệ sinh thái.

Ví dụ cụ thể: một nghệ nhân làm bánh Pía ở Chợ Lớn có thể trở thành một “localis ẩm thực”, được nền tảng hỗ trợ từ việc xây dựng profile, tạo trải nghiệm, quản lý đặt chỗ, đến thu tiền và nhận đánh giá từ du khách. AI hỗ trợ dịch nội dung đa ngôn ngữ, gợi ý trải nghiệm theo mùa vụ và sở thích, trong khi localis chỉ cần tập trung vào điều họ giỏi nhất: Kể câu chuyện của mình.

Công nghệ trong điều hành và quản lý: Từ DMO Hub đến dữ liệu thời gian thực

Nếu công nghệ nâng cao trải nghiệm là lớp “mặt tiền” của kinh tế cuối tuần, thì công nghệ trong điều hành và quản lý chính là “móng nhà”. Và hiện nay, TP.HCM đang đi những bước đầu tiên rất có ý nghĩa.

Mô hình DMO Hub (Destination Management Organization Hub) là một hướng tiếp cận đáng chú ý. Thay vì mỗi đơn vị xúc tiến du lịch vận hành một website riêng lẻ với thông tin tĩnh, mô hình DMO Hub tích hợp dữ liệu từ nhiều nguồn: lịch sự kiện, cơ sở lưu trú, điểm trải nghiệm, phương tiện di chuyển - tất cả trên một nền tảng số duy nhất, có khả năng cập nhật theo thời gian thực. Đây chính là hướng đi mà Localis.vn đang thực hiện cùng Trung tâm Xúc tiến Du lịch TP.HCM qua dự án visithcmc.vn - một quan hệ hợp tác công-tư, biến trang thông tin du lịch của thành phố thành một DMO Hub kết nối hệ sinh thái đối tác.

Với kinh tế cuối tuần và đặc biệt là kinh tế đêm, năng lực vận hành số trở nên còn quan trọng hơn. Hãy tưởng tượng một đêm thứ Bảy, khu vực Nguyễn Huệ có sự kiện âm nhạc, phố đi bộ Bùi Viện đông nghịt, chợ đêm Bến Thành hoạt động hết công suất. Nếu không có dữ liệu về mật độ dòng người, không có công cụ điều phối giao thông thông minh, không có hệ thống cảnh báo quá tải - thì thay vì trải nghiệm tuyệt vời, du khách sẽ nhớ TP.HCM bằng cảnh kẹt xe và xo các lưu niệm không ai mua.

Trung Quốc đã phát triển Chỉ số sức sống kinh tế ban đêm (NTEVI) để đo lường hiệu quả và điều chỉnh chính sách theo thời gian thực. Đây là mô hình TP.HCM hoàn toàn có thể học hỏi, bắt đầu từ những dữ liệu sẵn có: thanh toán không tiền mặt, dữ liệu vị trí từ mạng di động, lượng điện năng tiêu thụ theo khu vực, lượt truy cập nền tảng du lịch. Việc xây dựng một “bảng điều khiển kinh tế cuối tuần” (Weekend Economy Dashboard) cho TP.HCM không phải là điều viễn vông, mà là bước tiếp theo hợp lý của quá trình chuyển đổi số mà thành phố đang đẩy mạnh.

Điều kiện triển khai và những lưu ý

Công nghệ là điều kiện cần, nhưng không đủ. Thứ nhất, cần một cơ chế hợp tác công-tư (PPP) rõ ràng cho lĩnh vực du lịch - trải nghiệm số. Hiện nay, hầu hết các nền tảng du lịch số tại Việt Nam là của doanh nghiệp tư nhân hoạt động độc lập, trong khi các cơ quan quản lý nhà nước duy trì những website thông tin tĩnh. Sự kết nối giữa hai phía vẫn còn mỏng. Mô hình PPP mà Localis.vn và Trung tâm Xúc tiến Du lịch TP.HCM đang triển khai với visithcmc.vn có thể là một tham chiếu: Doanh nghiệp đầu tư công nghệ và vận hành, nhà nước cung cấp dữ liệu và tính hợp pháp, cộng đồng địa phương cung cấp nội dung và trải nghiệm.

Thứ hai, cần đào tạo một lực lượng người dẫn dắt trải nghiệm địa phương có năng lực số. Nghệ nhân giỏi, đầu bếp tài ba, người giữ di sản văn hóa không thiếu. Nhưng họ cần được hỗ trợ để xuất hiện trên nền tảng số, quản lý lịch đặt, tương tác với du khách quốc tế. Localis.vn sẽ hợp tác với các khoa du lịch của các trường đại học để đào tạo thế hệ localis mới - những người trẻ thừa kế di sản địa phương nhưng thành thạo công nghệ.

Thứ ba, cần hạ tầng an toàn đô thị đi kèm. Kinh tế đêm không thể phát triển bền vững nếu thiếu chiếu sáng công cộng, giao thông công cộng xuyên đêm, hệ thống camera giám sát, và cơ chế xử lý sự cố nhanh. Tuyến Metro số 1 cần sớm có kế hoạch kéo dài giờ chạy vào cuối tuần để phục vụ nền kinh tế đêm.

Nhìn từ cách làm quốc tế, có thể thấy bài học của London bổ nhiệm hẳn một “Night Czar” - người chịu trách nhiệm điều phối toàn bộ hoạt động kinh tế đêm, từ chính sách giấy phép kinh doanh đến giao thông công cộng xuyên đêm. Tokyo vận hành hệ thống giao thông công cộng 24/7 để kết nối các trung tâm giải trí đêm. Bangkok kết hợp bán lẻ với văn hóa sáng tạo, thành lập Trung tâm Thiết kế và Sáng tạo từ năm 2005 và tích hợp vào ngành du lịch. TP.HCM có lợi thế riêng: thành phố này không cần “tạo ra” nền kinh tế cuối tuần từ con số không. Phố đi bộ Nguyễn Huệ, phố Tây Bùi Viện, chợ Bến Thành, phố ẩm thực Nguyễn Thượng Hiền, con đường sách, những khu vực ven sông Sài Gòn - tất cả đã là những hệ sinh thái đêm sống động. Cái thiếu không phải là năng lượng, mà là một nền tảng số đủ mạnh để tổ chức, kết nối và nhân rộng những giá trị đó.

Cách làm cụ thể có thể bao gồm xây dựng một “Bản đồ trải nghiệm cuối tuần TP.HCM” trên nền tảng số, cập nhật theo thời gian thực các sự kiện, trải nghiệm, địa điểm mở cửa vào buổi tối; triển khai hệ thống e-ticketing tích hợp cho các sự kiện văn hóa đêm; ứng dụng AI để gợi ý hành trình cuối tuần cá nhân hóa cho du khách dựa trên sở thích, vị trí và thời gian; và sử dụng dữ liệu Big Data từ các nền tảng thanh toán, viễn thông để xây dựng chỉ số sức sống kinh tế cuối tuần riêng cho TP.HCM.

Trong mô hình kinh tế cuối tuần, doanh nghiệp không chỉ là người cung cấp dịch vụ. Doanh nghiệp công nghệ và doanh nghiệp du lịch sáng tạo có vai trò then chốt trong việc xây dựng hạ tầng số, đào tạo nhân lực, và kết nối cộng đồng địa phương với thị trường toàn cầu.

TP.HCM là thành phố không bao giờ ngủ. Nhưng năng lượng ấy đang phân tán, tự phát, và phần lớn không được ghi nhận trong bất kỳ hệ thống dữ liệu nào. Công nghệ có thể thay đổi điều này - không phải bằng cách thay thế con người, mà bằng cách làm cho những câu chuyện của người địa phương trở nên nhìn thấy, có giá trị, và có thể lan tỏa. Kinh tế cuối tuần không chỉ là động lực tăng trưởng GDP. Đó là cách một thành phố cho thế giới thấy nó là ai. Và TP.HCM có thừa câu chuyện để kể - chỉ cần công nghệ giúp những câu chuyện ấy tìm được người nghe.

(*) CEO Pencil Group & nhà sáng lập Localis.vn

Nguyễn Tiến Huy (*)