Doanh nghiệp lớn không đi một mình: Muốn bền vững phải kéo cả chuỗi cùng phát triển
Sau 40 năm Đổi mới, nhiều doanh nghiệp Việt đã vươn lên về quy mô, nhưng thách thức lớn hơn nằm ở cách phát triển bền vững. Trong thực tế kinh doanh, một doanh nghiệp chỉ thực sự mạnh khi xây dựng được hệ sinh thái gắn kết – nơi nông dân, nhà cung ứng, logistics và phân phối cùng hưởng lợi và cùng đi đường dài.
Tại hội thảo “40 năm Đổi mới: Vai trò dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế” do Tạp chí Nhà đầu tư tổ chức, các chuyên gia cho rằng trọng tâm không còn là tăng trưởng nhanh, mà là tăng trưởng bền vững, dựa trên nội lực và khả năng lan tỏa giá trị.
Nhiều ý kiến nhận định, mô hình tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ và dòng vốn FDI từng giúp Việt Nam bứt phá trong giai đoạn trước, nhưng đang dần chạm tới giới hạn.
Theo các chuyên gia, phát triển tập đoàn kinh tế phải gắn với nâng cao năng lực nội sinh. Khu vực FDI dù đóng vai trò quan trọng trong xuất khẩu và sản xuất, song mức độ lan tỏa sang doanh nghiệp trong nước còn hạn chế. Điều này đòi hỏi sự xuất hiện của các tập đoàn nội địa đủ sức đóng vai trò “hạt nhân”, kết nối và nâng cấp hệ sinh thái doanh nghiệp Việt.
Một số chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng, trong giai đoạn tới, cạnh tranh không còn diễn ra giữa từng doanh nghiệp riêng lẻ, mà là giữa các chuỗi cung ứng và hệ sinh thái. Vì vậy, nếu doanh nghiệp Việt không tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, đặc biệt là ở các khâu có giá trị gia tăng cao, thì sẽ khó nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Bên cạnh đó, yếu tố thể chế tiếp tục được nhấn mạnh như nền tảng quan trọng. Môi trường chính sách cần ổn định, minh bạch, có khả năng dự báo, đặc biệt là bảo đảm quyền tài sản và kỷ luật thực thi hợp đồng – những điều kiện cốt lõi để xây dựng niềm tin thị trường và thúc đẩy liên kết dài hạn.
Thực tế tại Tân Hiệp Phát cho thấy, mô hình phát triển không dừng ở việc mở rộng sản xuất hay thị trường, mà được xây dựng xuyên suốt từ người nông dân trồng trà, các đơn vị thu mua nguyên liệu, nhà cung cấp, đối tác logistics cho tới hệ thống phân phối. 60–70% doanh thu của doanh nghiệp được chi tiêu trong nước, qua đó tạo việc làm ổn định cho gần 4.000 lao động trực tiếp và hàng vạn lao động gián tiếp. Điều này không chỉ mang lại hiệu quả kinh doanh, mà còn góp phần giữ lại giá trị trong nền kinh tế và góp phần củng cố nội lực quốc gia.
Tuy nhiên, theo ông Hưng, để xây dựng được một chuỗi cung ứng bền vững, yếu tố cốt lõi không nằm ở kỹ thuật hay quy mô, mà nằm ở cách chia sẻ giá trị. Muốn nông dân gắn bó, muốn nhà cung ứng, logistics hay nhà phân phối đi cùng lâu dài, doanh nghiệp phải bảo đảm nguyên tắc win-win và sự trung thành với đối tác.
Dù vậy, thực tế chung hiện nay cho thấy phần lớn các mối liên kết vẫn mang tính ngắn hạn, thường chỉ theo từng năm hoặc từng lô hàng, khiến các doanh nghiệp khó xây dựng chiến lược dài hạn cho cả chuỗi.
Nguyên nhân không chỉ đến từ biến động thị trường, mà còn do niềm tin giữa các bên chưa đủ mạnh. Khi niềm tin chưa được củng cố, các cam kết dài hạn khó hình thành, và chuỗi cung ứng vì thế khó đạt được độ bền vững cần thiết.
Ở góc độ doanh nghiệp tư nhân, ông Nguyễn Duy Hưng cho rằng điều quan trọng không phải là được chỉ dẫn phải làm gì, mà là không bị trói buộc và có đủ niềm tin để đầu tư dài hạn.
Trong nhiều năm qua, Tân Hiệp Phát lựa chọn chiến lược tái đầu tư liên tục bằng nguồn lợi nhuận giữ lại nhằm nâng cấp năng lực sản xuất và gia tăng sức cạnh tranh. Theo ông Hưng, điều doanh nghiệp cần nhất là một môi trường ổn định, có thể dự báo để mạnh dạn tái đầu tư, nâng cấp chuỗi giá trị và vươn ra thị trường quốc tế.
Và trong hành trình đó, sức mạnh của một tập đoàn sẽ không được đo bằng việc nó đứng cao đến đâu, mà bằng việc nó kéo được bao nhiêu người cùng đứng cao hơn.