Phát triển văn hóa đọc trong doanh nghiệp TP.HCM: Mô hình “3 tầng văn hóa đọc” (Bài 9)

Từ thực tiễn triển khai, có thể cân nhắc áp dụng mô hình 3 tầng phát triển văn hóa đọc như sau:

Tầng 1 - Hạ tầng tri thức (Knowledge Infrastructure)

Tầng đầu tiên trong mô hình phát triển văn hóa đọc tại doanh nghiệp chính là xây dựng hạ tầng tri thức, nền tảng cơ bản để hình thành thói quen đọc trong tổ chức. Mục tiêu của tầng này không chỉ dừng lại ở việc cung cấp tài liệu, mà quan trọng hơn là tạo ra một môi trường nơi mọi nhân sự đều có thể dễ dàng tiếp cận tri thức và chủ động học hỏi.

Trước hết, doanh nghiệp cần xây dựng không gian “Tủ sách doanh nghiệp” theo cả hai hình thức: truyền thống (offline) và số hóa (online). Tủ sách không chỉ là nơi lưu trữ sách, mà còn là biểu tượng cho cam kết phát triển tri thức của tổ chức. Một không gian mở, thoải mái, được bố trí hợp lý sẽ tạo cảm hứng và khuyến khích nhân sự dành thời gian cho việc đọc, biến hoạt động này trở thành một phần tự nhiên trong môi trường làm việc.

Trong bối cảnh lực lượng lao động trẻ ngày càng chiếm tỷ trọng lớn, việc tích hợp thư viện số như ebook và audiobook là một giải pháp cần thiết. Hình thức này giúp nhân sự có thể học tập linh hoạt mọi lúc, mọi nơi, tận dụng thời gian di chuyển hoặc thời gian rảnh để tiếp cận tri thức một cách hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, nguyên tắc cốt lõi của tầng hạ tầng tri thức không chỉ nằm ở việc “có sách”, mà quan trọng hơn là phải đảm bảo sách dễ tiếp cận, dễ đọc và dễ chia sẻ. Khi tri thức được lưu thông một cách thuận tiện trong tổ chức, văn hóa đọc mới thực sự có điều kiện để hình thành và phát triển bền vững.

Tầng 2 - Hệ thống vận hành (Reading System)

Nếu tầng hạ tầng tri thức tạo điều kiện cho việc đọc, thì tầng hệ thống vận hành chính là yếu tố quyết định việc đọc sách có thực sự diễn ra một cách bền vững hay không. Mục tiêu của tầng này là biến hoạt động đọc sách từ một hành vi tự phát trở thành một “thói quen có kỷ luật” trong toàn bộ tổ chức. Các mô hình hiệu quả đã ứng dụng:

Giờ đọc sách (Reading Hour): Một trong những mô hình đơn giản nhưng hiệu quả là triển khai “Giờ đọc sách” (Reading Hour) định kỳ hàng tuần, với thời lượng từ 30 đến 60 phút. Doanh nghiệp có thể áp dụng linh hoạt theo quy mô toàn công ty hoặc từng phòng ban.

Câu lạc bộ đọc sách (Book Club): Mô hình Câu lạc bộ đọc sách giúp nâng cao chất lượng tiếp nhận tri thức thông qua việc thảo luận và phản biện tỷ lệ 1:5 (1 người trình bày, 5 người phản biện). Mỗi tháng lựa chọn một cuốn sách trọng tâm, tổ chức một buổi chia sẻ với cấu trúc một người trình bày và nhiều người tham gia phản biện. Đặc biệt, việc gắn nội dung sách với các tình huống thực tế của doanh nghiệp sẽ giúp tri thức trở nên sống động và có tính ứng dụng cao hơn.

Chương trình “Lãnh đạo đọc - Nhân viên học”: Một mô hình mang tính dẫn dắt mạnh mẽ là chương trình “Lãnh đạo đọc – Nhân viên học”. Khi lãnh đạo cấp cao trực tiếp chia sẻ những cuốn sách mình đã đọc, đồng thời liên hệ với chiến lược và định hướng phát triển của doanh nghiệp, sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa rất lớn. Đây không chỉ là hoạt động chia sẻ tri thức, mà còn là cách xây dựng hình ảnh lãnh đạo học tập và truyền cảm hứng cho toàn đội ngũ.

Gamification (trò chơi hóa): Ngoài ra, việc áp dụng cơ chế trò chơi hóa giúp tăng tính hấp dẫn và duy trì động lực đọc sách trong tổ chức. Doanh nghiệp có thể triển khai các hình thức như tích điểm đọc sách, vinh danh cá nhân tiêu biểu theo tháng, hoặc tích hợp các chỉ số học tập vào hệ thống KPI như đọc – chia sẻ – ứng dụng. Những yếu tố này giúp biến việc đọc sách trở nên thú vị, có tính cạnh tranh tích cực và được ghi nhận xứng đáng.

Tầng 3 - Ứng dụng tri thức (Knowledge Application)

Nếu hai tầng trước tạo điều kiện và hình thành thói quen đọc, thì tầng thứ ba này chính là nơi quyết định giá trị thực sự của văn hóa đọc trong doanh nghiệp. Mục tiêu cốt lõi của tầng này là chuyển hóa việc đọc sách thành các kết quả cụ thể trong hoạt động kinh doanh và quản trị. Đây cũng là tầng quan trọng nhất, mỗi cuốn sách sau khi đọc cần được “giải mã” thông qua ba câu hỏi trọng tâm: nội dung nào có thể áp dụng cho doanh nghiệp, nội dung đó phù hợp với bộ phận nào, và ai sẽ là người chịu trách nhiệm triển khai.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp nên tổ chức các buổi workshop nội bộ sau khi hoàn thành một cuốn sách hoặc một chủ đề học tập. Đây là cơ hội để đội ngũ cùng thảo luận, chọn lọc những ý tưởng phù hợp và thống nhất cách áp dụng vào thực tế. Việc trao đổi đa chiều cũng giúp nâng cao khả năng phản biện và làm sâu sắc hơn giá trị của tri thức.

Một yếu tố quan trọng khác là kết nối nội dung từ sách với các hệ thống quản trị hiện có của doanh nghiệp, như KPI, SOP và chiến lược phát triển.

4 bài học quan trọng

Từ thực tiễn triển khai mô hình văn hóa đọc tại nhiều doanh nghiệp, có thể rút ra bốn bài học quan trọng mang tính quyết định đến sự thành công và tính bền vững của mô hình này.

Thứ nhất, vai trò của lãnh đạo là yếu tố then chốt. Lãnh đạo không chỉ là người định hướng mà còn phải là người trực tiếp tham gia và làm gương trong việc đọc sách. Khi CEO và đội ngũ quản lý chủ động đọc, chia sẻ và ứng dụng tri thức, sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ trong toàn tổ chức. Ngược lại, nếu lãnh đạo không thực sự quan tâm, thì rất khó để hình thành thói quen đọc trong đội ngũ nhân sự.

Thứ hai, doanh nghiệp cần tránh biến việc đọc sách thành một phong trào mang tính hình thức. Nếu chỉ dừng lại ở các hoạt động khuyến khích nhất thời mà không gắn với hệ thống quản trị, thì văn hóa đọc sẽ nhanh chóng bị gián đoạn. Do đó, việc đọc cần được tích hợp vào các cơ chế cụ thể như KPI, chương trình đào tạo và quy trình vận hành, để trở thành một phần của hoạt động thường xuyên trong doanh nghiệp.

Thứ ba, chất lượng quan trọng hơn số lượng. Thay vì đọc nhiều sách một cách dàn trải, doanh nghiệp nên tập trung vào việc lựa chọn những cuốn sách thực sự phù hợp với chiến lược và nhu cầu phát triển của mình, đồng thời đào sâu và ứng dụng hiệu quả. Việc đọc ít nhưng hiểu sâu và áp dụng tốt sẽ mang lại giá trị lớn hơn nhiều so với việc đọc nhiều nhưng không tạo ra thay đổi thực tiễn.

Cuối cùng, việc đo lường kết quả là yếu tố không thể thiếu để đảm bảo hiệu quả của mô hình. Doanh nghiệp cần theo dõi các chỉ số cụ thể như số lượng nhân sự tham gia đọc sách, số lượng ý tưởng được đề xuất và áp dụng từ sách, cũng như mức độ tác động đến hiệu quả công việc và kết quả kinh doanh. Khi có hệ thống đo lường rõ ràng, văn hóa đọc sẽ không còn là hoạt động cảm tính, mà trở thành một công cụ quản trị có thể đánh giá và cải tiến liên tục.

(*) Giám đốc Chiến lược BrainMark Vietnam

David Tân Nguyễn (*)